Kasprowy Wierch

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy szczytu w Tatrach. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Kasprowy Wierch
Ilustracja
Kasprowy Wierch od strony Myślenickich Turni. Widoczna stacja kolejki
Państwo  Polska
 Słowacja
Położenie powiat tatrzański, powiat Poprad
Pasmo Tatry, Karpaty
Wysokość 1987 m n.p.m.
Wybitność 37 m
Pierwsze wejście zimowe 1890
Klemens Bachleda, Karol Potkański
Położenie na mapie Tatr
Mapa lokalizacyjna Tatr
Kasprowy Wierch
Kasprowy Wierch
Ziemia49°13′54,6″N 19°58′53,6″E/49,231833 19,981556
Szczyt Kasprowego Wierchu, widok z kolejki linowej
Kasprowy Wierch na tle Tatr Wysokich – widok z Kopy Kondrackiej
Kasprowy Wierch – obserwatorium meteorologiczne
Panorama Tatr z Kasprowego Wierchu

Kasprowy Wierch (słow. Kasprov vrch; dawniej Kasprowa Czuba, Stawiańska Czuba, Goryczkowiańska Czuba) – szczyt w Tatrach Zachodnich o wysokości 1987 m[1].

Topografia[edytuj | edytuj kod]

Kasprowy Wierch położony jest w grani głównej Tatr i znajduje się zarazem na granicy polsko-słowackiej. Szczyt góruje nad trzema dolinami walnymi: Doliną Bystrej i Doliną Suchej Wody Gąsienicowej po stronie polskiej oraz Doliną Cichą po stronie słowackiej. Jest zwornikiem dla 4 grani:

Opis szczytu[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Kasprowy Wierch pochodzi od leżącej u podnóży szczytu Hali Kasprowej, a ta z kolei według podań ludowych od imienia lub przezwiska jej właściciela – górala Kaspra[1]. Zbudowany jest ze skał krystalicznych (granodioryty i pegmatyty), mimo położenia w młodszej części Tatr zbudowanej ze skał osadowych. Należy bowiem do tzw. wyspy krystalicznej Goryczkowej[3].

Strome stoki (niemal ściany) opadają tylko do Doliny Kasprowej. Znajduje się w nich kilka żlebów, z których najbardziej znany jest Żleb pod Palcem. Z wszystkich pozostałych stron szczyt Kasprowego Wierchu dostępny jest bez problemu[2].

Tuż poniżej wydłużonego wierzchołka Kasprowego Wierchu, na wysokości 1959 m n.p.m. stoi budynek, w którym znajduje się bar, restauracja, kiosk, poczekalnia dla czekających na zjazd kolejką, przechowalnia nart, WC oraz zimowa stacja TOPR. Od budynku do Suchej Przełęczy prowadzi brukowany kamieniem spacerowy chodnik o długości ok. 200 m[2].

W rejonie szczytu botanicy znaleźli stanowiska kilka bardzo rzadkich roślin, które w Polsce występują tylko w Tatrach i to w niewielu tylko miejscach: mietlica alpejska, przymiotno węgierskie, sit trójłuskowy i wiechlina tatrzańska[4].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Szczyt zwiedzany turystycznie był od dawna. Już ok. 1850 r. istniały wydeptane ścieżki z Doliny Gąsienicowej i z Goryczkowej Przełęczy nad Zakosy. Pierwsze odnotowane zimowe wejścia turystyczne: Klemens Bachleda i Karol Potkański ok. 1890. Od około 1910 r. Kasprowy Wierch stał się popularny wśród narciarzy. Obecnie jest najczęściej odwiedzanym szczytem Tatr – w sezonie do 4000 osób dziennie[3].

Na zboczach Kasprowego Wierchu zbudowano także dwie koleje krzesełkowe i poprowadzono parę narciarskich tras zjazdowych: Trasę Goryczkową i Trasę Gąsienicową. 4 października 1936 na Kasprowym Wierchu miał miejsce pożar, który zniszczył baraki wraz z prowizoryczną stacją meteorologiczną[5]. W roku 1938 zbudowano Wysokogórskie Obserwatorium Meteorologiczne Kasprowy Wierch. Projektantami byli Aleksander Kodelski i Anna Kodelska[6]. Od 1945 r. jest to najwyżej położony budynek w Polsce, obecnie Obserwatorium Meteorologiczne IMGW[3]. W dwudziestoleciu międzywojennym najwyżej położonym budynkiem było obserwatorium astronomiczne Biały Słoń na Popie Iwanie w Czarnohorze.

Kroniki Polskich Kolei Linowych odnotowują wizyty prezydentów: Ignacego Mościckiego (1936 r.), Lecha Wałęsy (1992 r.) i Aleksandra Kwaśniewskiego (1996 r.), Bronisława Komorowskiego (2015 r.)[7] oraz byłego prezydenta na uchodźstwie Ryszarda Kaczorowskiego (kilka razy, ostatni raz w 2003 r.). 6 czerwca 1997 r. Kasprowy Wierch odwiedził papież Jan Paweł II; jego wizytę upamiętnia tablica na górnej stacji kolejki linowej[8]. 18 stycznia 2008 r. prezydent Lech Kaczyński oficjalnie otworzył nową kolejkę linową po jej gruntownej przebudowie i zwiększeniu przepustowości[9].

Dawniej istniało przejście graniczne Kasprowy Wierch.

Turystyka i narciarstwo[edytuj | edytuj kod]

Szlaki turystyczne

W rejonie Kasprowego Wierchu i Suchej Przełęczy spotyka się kilka szlaków turystycznych:

szlak turystyczny zielony – zielony do Kuźnic przez Myślenickie Turnie. Czas przejścia: 2:15 h, ↑ 3 h
szlak turystyczny żółty – żółty ze schroniska „Murowaniec” w Dolinie Gąsienicowej na Suchą Przełęcz. Czas przejścia z Murowańca na Kasprowy Wierch: 1:25 h, ↓ 1:05 h
Szlak żółty – żółty z Doliny Cichej Liptowskiej, przebiegającej po południowej, słowackiej stronie Tatr, na Suchą Przełęcz opodal wierzchołka Kasprowego Wierchu. Czas przejścia z Kasprowego Wierchu do czerwonego szlaku w Dolinie Cichej: 1:40 h, ↑ 2:20 h
szlak turystyczny czerwony – czerwony z Doliny Kościeliskiej przez Czerwone Wierchy i dalej główną granią Tatr przez Kasprowy Wierch, Liliowe i Świnicką Przełęcz na szczyt Świnicy i dalej w kierunku Orlej Perci.
  • Czas przejścia z Kopy Kondrackiej na Kasprowy Wierch: 1:55 h, z powrotem 1:40 h
  • Czas przejścia z Kasprowego Wierchu na Świnicę: 1:40 h, ↓ 1:20 h[10].
Ośrodek narciarski
Kolejki linowe

Kasprowy Wierch jest powszechnie znanym ośrodkiem narciarskim. W pobliże szczytu wyjeżdżają 3 koleje linowe. Są to[3]:

Trasy zjazdowe

Z Kasprowego Wierchu biegną dwie spektakularne zjazdowe trasy narciarskie: w kierunku północno-wschodnim Trasa Gąsienicowa, opadająca do zachodniej gałęzi Doliny Gąsienicowej, oraz w kierunku północno-zachodnim Trasa Goryczkowa schodząca do Doliny Goryczkowej pod Zakosy. Ze względu na stromiznę i trudne warunki terenowe są one nieodpowiednie dla początkujących; mogą nimi zjeżdżać jedynie doświadczeni narciarze. Obydwie trasy mają przedłużenia (Nartostrada Gąsienicowa i Nartostrada Goryczkowa) umożliwiające zjazd na nartach terenem reglowym do Kuźnic, a przy dużej ilości śniegu nawet do centrum Zakopanego. Całkowita długość Trasy Goryczkowej na odcinku Kasprowy Wierch – Kuźnice wynosi około 8 km, a Trasy Gąsienicowej na podobnym odcinku – około 10 km. Obydwie trasy pokonują tę samą różnicę wysokości wynoszącą około 950 m. Goryczkowa ze względu na urozmaicony teren narciarski uchodzi za najpiękniejszą trasę narciarską w Polsce, natomiast Gąsienicowa charakteryzuje się wspaniałą scenerią wysokogórską[3].

Zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Rejon Kasprowego Wierchu jest jednym z najbardziej obciążonych turystycznie obszarów Tatr Polskich. Tłumy turystów przebywające w okolicy wierzchołka i na okolicznych zboczach powodują przyspieszoną erozję gleby, z którą walka jest kosztowna i trudna. Cała trasa kolejki jest usłana nieulegającymi biodegradacji śmieciami, a roślinność wokół podpór zniszczona przez warstwy starych, zużytych smarów spadających z rolek prowadzących wagoniki. Kolejka sztucznie zwiększa atrakcyjność tego rejonu, ułatwia dostęp i przyczynia się do niszczenia środowiska naturalnego. Złe warunki pogodowe tylko w niewielkim stopniu ograniczają ruch turystyczny. Uszkodzenia roślinności, ścinanie i okaleczanie krawędziami nart, w tym chronionej kosodrzewiny, związane jest z masowo uprawianym narciarstwem zjazdowym. Użycie ratraków powoduje sztuczne ubicie śniegu opóźnia zanikanie pokrywy śnieżnej i skraca okres wegetacyjny roślin[11].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wyd. Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.
  2. a b c Władysław Cywiński: Kasprowy Wierch – Tatry. Przewodnik szczegółowy, tom 13. Poronin: Wyd. Górskie, 2008. ISBN 978-83-7104-038-2.
  3. a b c d e Józef Nyka: Tatry polskie. Przewodnik. Wyd. XIII. Latchorzew: Wyd. Trawers, 2003. ISBN 83-915859-1-3.
  4. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  5. Pożar na Kasprowym Wierchu. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 229 z 6 października 1936. 
  6. Jan Zachwatowicz. Kolej linowa na Kasprowy Wierch. „Architektura i Budownictwo : miesięcznik ilustrowany”. XII (12), s. 385–392, 1936. Warszawa. 
  7. Odznaczenia na Kasprowym Wierchu. 2015-04-25. [dostęp 2015-04-25].
  8. Jerzy Sadecki. Niezwykła kariera Kasprowej Czuby. „Rzeczpospolita”. Moje Podróże. 301 (6984), s. D1-D2, 2004-12-24. 
  9. Prezydent w kolejce na Kasprowy Wierch. Gazeta.pl. [dostęp 1 lipca 2009].
  10. Tatry. Zakopane i okolice. Mapa w skali 1:27 000. Warszawa: ExpressMap Polska, 2005. ISBN 83-88112-35-X.
  11. Tomasz Borucki: Prawda w sporze o Tatry. Bystra k. Bielska Białej: Pracownia na rzecz Wszystkich Istot, 2004. ISBN 83-919879-3-0.


Panorama spod szczytu Kasprowego Wierchu w kierunku południowym
Panorama spod szczytu Kasprowego Wierchu w kierunku południowym