Plan operacyjny „Wschód”
Plan operacyjny „Wschód” – plan operacyjny Wojska Polskiego II RP na wypadek wojny ze Związkiem Radzieckim.
Plan wojny obronnej ze wschodnim sąsiadem, w odróżnieniu od planu „Zachód” był opracowywany przez cały okres II RP. Plan „Wschód” nie zachował się jednak w formie jednolitego dokumentu, nieznane są też jego dokładne założenia.
Do jego opracowania przystąpiono w 1935. Początkowo do jego opracowania wykorzystywano wcześniejsze studia operacyjne prowadzone na kierunkach ewentualnych zagrożeń ze strony Armii Czerwonej. Prace planistyczne zakończono w 1938. W tym też roku, wobec interwencji dyplomatycznej ZSRR wobec Polski[1] i przesunięciami sowieckich jednostek wojskowych w kierunku granicy z Polską, przystąpiono do prac związanych z uruchomieniem planu operacyjnego „Wschód”. Wykonano dokumenty operacyjne. W wyniku działań dyplomatycznych konflikt został zażegnany.
Od 19 marca 1936 do 21 marca 1939 szefem Wydziału „Wschód” był ppłk dypl. Leopold Okulicki.
Założenia planu
[edytuj | edytuj kod]W 1936 nowy Generalny Inspektor Sił Zbrojnych gen. Edward Śmigły-Rydz wydał wytyczne do opracowania planu. Miał to być plan defensywny z elementami obrony manewrowej. Należało tak prowadzić działania, by kanalizować uderzenia nieprzyjaciela na dogodnych, wybranych przez siebie kierunkach, zadać mu jak największe straty i stwarzać warunki do rozstrzygnięć przez stosowanie zwrotów zaczepnych. Dużą zatem rolę miały spełniać odwody strategiczne. Przewidywano prowadzenie operacji zaczepnych zarówno na wybranych kierunkach operacyjnych jak i w skali strategicznej. W obu przypadkach planowano działanie sił sojuszniczych.
Szczegółowy plan działania w fazie walk nadgranicznych przewidywał prowadzenie działań opóźniających przez oddziały osłonowe połączone z rozpoznaniem jego sił i głównych kierunków uderzeń. Po wprowadzeniu przez przeciwnika do walki drugich rzutów operacyjnych, jednostki polskie miały zorganizować obronę na linii rzek: Stryj, dalej przez rejon Lwowa, wzdłuż Styru i Jasiołdy, Kanału Ogińskiego, Szczary i Niemna do granicy litewskiej. Była to rubież ostatecznego oporu. Pod jej osłoną planowano odtworzyć odwody strategiczne – na Podlasiu i w Małopolsce.
Zadania związków operacyjnych
- Armia „Podole” miała bronić pasa o szerokości 180 km od granicy z Rumunią do Dederkał.
- Armia „Wołyń” miała bronić ok. 150 km odcinek od Dederkał do Horynia, a Samodzielna Grupa Operacyjna „Polesie” do wysokości Klecka
- Około 120 km odcinka do Puszczy Nalibockiej broniła Armia „Baranowicze”.
- Na 200 kilometrach bronić się miała Armia „Wilno”. Jej pas obrony sięgał granicy z Łotwą.
Pierwszorzutowe armie posiadałyby łącznie osiemnaście dywizji piechoty, osiem brygad kawalerii oraz prawie wszystkie jednostki KOP-u. Odwodowe związki operacyjne liczyły dwanaście dywizji piechoty, a siedem dywizji rezerwowych stanowiłoby odwód Naczelnego Wodza.
Przypuszczalny skład związków operacyjnych
[edytuj | edytuj kod]- Armia „Wilno”[2]
- planowany dowódca armii – gen. dyw. Stefan Dąb-Biernacki
- 1 Dywizja Piechoty
- 18 Dywizja Piechoty[3]
- 19 Dywizja Piechoty
- 29 Dywizja Piechoty
- Obszar Warowny „Wilno”
- Wileńska Brygada Kawalerii
- Suwalska Brygada Kawalerii
- Podlaska Brygada Kawalerii
- Pułk KOP „Wilno”
- Pułk KOP „Głębokie”
- Pułk KOP „Wilejka”
- Pułk KOP „Wołożyn”
- Półbrygada ON Dzisna
- 3 pułk artylerii ciężkiej
- III/3 dywizjon myśliwski
- Armia „Baranowicze”[4]
- SGO (Armia ?) „Polesie” – inspektor armii – gen. broni Kazimierz Sosnkowski[5], na dowódcę SGO „Polesie” przewidywany był prawdopodobnie gen. bryg. Emil Krukowicz-Przedrzymirski[6].
- Armia „Wołyń” – inspektor armii (planowany dowódca armii) gen. dyw. Stanisław Burhardt-Bukacki
- Armia „Podole” – inspektor armii (planowany dowódca armii) gen. dyw. Kazimierz Fabrycy
Armie rezerwowe
- Armia „Lwów”
- Armia „Lida”
- Odwody Naczelnego Wodza:
- Armia Odwodowa (Odwód główny NW) – planowane rozmieszczenie w okolicach Brześcia
Cztery pierwszorzutowe armie i samodzielna grupa operacyjna liczyła łącznie osiemnaście dywizji piechoty, osiem brygad kawalerii. W ich składzie znaleźć się miały niemal wszystkie jednostki KOP-u i kilka Obrony Narodowej. Dwanaście pozostałych aktywnych dywizji piechoty przewidziano dla odwodowych związków operacyjnych. Siedem dywizji rezerwowych stanowiłoby dyspozycyjną rezerwę Naczelnego Wodza. Nie przewidziano możliwości utworzenia dowództw Frontów.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Kryzys polsko sowiecki powstał w wyniku pogarszających się stosunków polsko-litewskich oraz niemiecko-czechosłowackich.
- ↑ Szubański 2010 ↓, s. 105.
- ↑ w miejsce 18 DP do składu A Wilno mogła wejść 17 DP
- ↑ Szubański 2010 ↓, s. 117.
- ↑ gen. broni Kazimierz Sosnkowski prawdopodobnie przewidziany był na dowódcę Odwodu Głównego NW
- ↑ Grzelak 2008 ↓, s. 63.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Rajmund Szubański: Plan operacyjny „Wschód”. Warszawa: Wydawnictwo „Bellona”, 2010. ISBN 83-11-08313-4.
- Czesław Grzelak: Kampania polska 1939 roku : początek II wojny światowej. Warszawa: „Rytm”, 2008. ISBN 978-83-7399-279-5.
- Plan operacyjny „Wschód”. knhw.marcin-lewandowski.xip.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-09-30)].