Kleck

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kleck
Ilustracja
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Białoruś
Obwód miński
Populacja (2010)
• liczba ludności

10 800[1]
Nr kierunkowy 1793
Kod pocztowy 222640
Położenie na mapie obwodu mińskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu mińskiego
Kleck
Kleck
Położenie na mapie Białorusi
Mapa lokalizacyjna Białorusi
Kleck
Kleck
Ziemia53°04′N 26°38′E/53,066667 26,633333
Strona internetowa
Portal Portal Białoruś

Kleck[2] (biał. Клецк) – miasto na Białorusi, w obwodzie mińskim, siedziba rejonu kleckiego.

Miasto magnackie położone było w końcu XVIII wieku w powiecie nowogródzkim województwa nowogródzkiego[3].

Do 1945[4] w Polsce, w województwie nowogródzkim, w powiecie nieświeskim, siedziba gminy Kleck.

Kleck leży nad rzeką Łań.

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

Kleck w XVII w. (Tomasz Makowski)
Rynek z kościołem dominikanów ok. 1929 r.
Kościół św. Trójcy w czasach II RP
Koszary w Klecku w czasach II RP
  • 20 kwietnia (3 maja) 1917 roku – po raz pierwszy możliwe było zorganizowane w mieście obchodów przyjęcia Konstytucji 3 maja[5]
  • W okresie międzywojennym w Polsce.
  • 6 sierpnia 1919 – zajęcie Klecka przez wojska polskie pod dowództwem gen. bryg. Adama Mokrzeckiego.
  • 12 luty 1920 r. - Wybory do Rady Miejskiej w Klecku (opublikowano w Dzienniku Urzędowym Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich nr 7 z dnia 31.01.1920)[6]
  • 18 marca 1921 r. – w wyniku postanowień traktatu ryskiego Kleck powrócił do Polski.
  • 30 września 1921 – w Klecku mieszkało 5671 osób, w tym: 4190 wyznania mojżeszowego, 937 prawosławnych, 342 katolików, 219 wyznania mahometańskiego, 1 ewangelików. Według narodowości: Żydów 4101, Białorusinów 1098, Polaków 448, innych narodowości 24[7].
  • 1924–1925 – budowa koszar i budynków dowództwa 9 Batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza.
  • 3 lipca 1927 roku w Klecku przeprowadzono wybory do Rady Miejskiej. Na burmistrza ponownie wybrano Bernowicza, wybrano 24 radnych w tym 3 Polaków (I. Sławińskiego – kierownika banku, M.Muszkata – lekarza, J. Czubińskiego – organistę), 1 Tatara (Ch.Jakubowskiego – rolnika, byłego urzędnika), 4 Białorusinów (Jakubionka – dyrektora Gimnazjum Białoruskiego w Klecku i 3 drobnych rolników), 16 Żydów (Długacza, lekarza, 8 kupców, 4 rzemieślników, 2 przemysłowców i 1 fotografa). Na podstawie „Życie Nowogródzkie nr 11 z lipca 1927 r.
  • 23 września 1929 r. – wizyta prezydenta Rzeczypospolitej Ignacego Mościckiego w koszarach Batalionu KOP Kleck.
  • 1930r Wybory do Rady Miasta Klecka : Ajzyk Kacew- handlowiec, Borys Długacz - lekarz dentysta, Muszkat Marian Lekarz, Icko Lejba Mildler- fotograf, Gerszon Lisser - handlowiec, Nachnon Ogólnik - handlowiec, Zelik Kapust - krawiec, Mowsza Frejdkies- handlowiec, Berko Manier - handlowiec, Wolf Turbowicz - robotnik, Chaim Lifszyc - handlowiec, Mowsza Domnic- handlowiec, Mowsza Nicberg - handlowiec, Mowsza gawsze - przemysłowiec, Jankiel Chajet - krawiec, Maksymlian Ebel - piekarz, Dawid Gabriel - pachciarz, Józef Słowiński - urzędnik, Adam Aleksandrowicz - rolnik, Jan Czybiński - organista, Pankretowicz - rolnik, Arseniusz Popowicz - rolnik, Jan Jarmoliński - szewc, Aleksander Sidorowicz - rolnik. (Źródło: Gazeta "Slowo" nr 175, z dnia 02.08.1930 r. https://polona.pl/item/48232399/1/)
  • 1932–1934 – komasacja 1200 ha gruntów położonych wokół miasta.
  • Do lutego 1937 burmistrzem Klecka był ppłk Jan Kuroczycki, a jego następcą do 1939 był ppłk Witold Chmielewski.
  • 17 czerwca 1937 – pożar miasta, spaleniu uległa znaczna część drewnianej zabudowy miejskiej oraz dach cerkwi (byłego kościoła dominikanów).
  • 1939 r. – Kleck liczy ok. 4,5 tys. mieszkańców, w tym ok. 75% stanowią Żydzi.
  • 17 września 1939 – walki batalionu KOP Kleck na granicy, zajęcie Klecka przez Armię Czerwoną na mocy tzw. Paktu Ribbentrop-Mołotow.
  • 1939–1941 – pod okupacją sowiecką.
  • 10 lutego 1940 – pierwsze wysiedlenia Polaków na Syberię.
Nowy kościół św. Trójcy, wzniesiony w l. 2006-2012

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Wybrane zabytki:
Dawny klasztor dominikanów
Szpital fundacji Wojciecha Radziwiłła
Stary polski nagrobek na cmentarzu
Pozostałości starego kościoła św. Trójcy

istniejące:

  • Kościół dominikanów pw. Zwiastowania Najświętszej Marii Panny (obecnie cerkiew prawosławna Zmartwychwstania Chrystusa), barokowy fundacji księcia Stanisława Radziwiłła zbudowany w 1683 r. Jerzy i Klara Bułhakowie uposażyli roku 1685 zgromadzenie zakonne funduszem ziemnym, a książęta Sanguszkowie pieniężnym. Zamieniony na cerkiew w II poł. XIX. w. Po II wojnie światowej nieczynny, był w nim warsztat mechaniczny. W 1994 r. pobieżnie wyremontowany i przekazany prawosławnym.
  • Klasztor dominikanów razem z kościołem fundacji Radziwiłła. W roku 1693 roku Stanisław Kazimierz, książę Radziwiłł marszałek Wielkiego Księstwa Litewskiego, zrobił fundusz na klasztor, któremu zapisał 40.000 złotych polskich. Później posiadł folwark w Czarkowczyźnie, a do roku 1764 przybyło kapitału na 12.000 złotych polskich. Zakon skasowano w 1832 r. (inne źródła – 1843). Mieściła się w nim też od 1795 r. szkoła dla szlachciców. Obecnie w dawnym klasztorze mieści się internat.
  • Synagoga z końca XIX wieku
  • Strażnica KOP z lat 1924-1925 zbudowana według projektu Tadeusza Nowakowskiego. Pierwotny zespół zabudowań tworzyły: budynek dowództwa KOP, budynek koszar, działownia (betonowy schron na amunicję), stajnia dla 200 koni i magazyn paszy. W budynkach koszarowych znajdowały się: pokoje dla oficerów i podoficerów oraz żołnierzy, kuchnia, łaźnia, pralnia, warsztaty krawieckie i szewskie, warsztaty kowalskie i rusznikarskie, magazyny mundurowe i magazyny broni. Kierownikiem budowy z upoważnienia Ministerstwa Robót Publicznych był inż. arch. Zygmunt Wyganowski. Budynki posiadały oświetlenie elektryczne doprowadzone z Nieświeża, bieżącą wodę w koszarach zapewniała studnia głębinowa wyposażona w pompę.
  • Szpital z 1909 r. fundacji Wojciecha Radziwiłła.
  • Cmentarz katolicki

nieistniejące:

  • Kościół parafialny pw. Trójcy Świętej ufundowany w 1450 r. przez Andrzeja Mostwiłowickiego, obywatela nowogródzkiego, a dokończony przez królową Bonę żonę Zygmunta Jagiellończyka. Dnia 7 stycznia 1652 r. Michał Karol Radziwiłł obdarował świątynię wieczystym funduszem. Kościół przetrwał czasy nawały szwedzkiej, reformację, pożar w 1810 roku i I wojnę światową. Został zburzony przez artylerię Armii Czerwonej w 1944 r. podczas zdobywania miasta. W latach 50. XX wieku pozostałości kościoła zostały rozebrane przez mieszkańców na cegłę. Do dziś ocalał fragment ściany dzwonnicy kościelnej.
  • Zamek w Klecku
  • Synagoga Wielka z 1796 roku
  • Meczet w Klecku

Osoby związane z Kleckiem[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Kleckiem.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Численность населения по Республике Беларусь, областям и г. Минску (тысяч человек) на 1 января 2010 года (ros.).
  2. Zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 28 lutego 1937 r. o ustaleniu urzędowych nazw miast (M.P. z 1937 r. nr 69, poz. 104).
  3. Вялікі гістарычны атлас Беларусі Т.2, Mińsk 2013, s. 100.
  4. Ustawa z dnia 31 grudnia 1945 r. o ratyfikacji podpisanej w Moskwie dnia 16 sierpnia 1945 r. umowy między Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o polsko-radzieckiej granicy państwowej (Dz.U. z 1946 r. nr 2, poz. 5).
  5. W kręgu polityki i spraw wojskowych. Wobec rewolucji 1917 roku. W: Między nadzieją…. s. 114–115.
  6. Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich: Dziennik Urzędowy Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich nr 11 z dnia 31.01.1920r.. http://mbc.cyfrowemazowsze.pl.+[dostęp 1920.01.31].
  7. Polski spis powszechny z 30 września 1921 r.
  8. filmpolski.pl: Tytus Dymek.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tadeusz Sosiński: „Ziemia nowogródzka – zarys dziejów.” Warszawa 2001, wyd. 1, Wydawca: Drukarnia Wojciech Lewicki, Warszawa, ​ISBN 83-913405-4-6​, s. 18, 58, 95-96, 118,172, 190-191, 199-201, 277.
  • Grzegorz Rąkowski: „Ilustrowany przewodnik po zabytkach kultury na Białorusi.” Warszawa 1997, Wydawca: Burchard Edition Warszawa, ​ISBN 83-904446-9-0​, s. 99-100.
  • Ignacy Borejko Chodźko: „Diecezja Mińska około 1830 roku – struktury parafialne” opracował Marcin Radwan – Lublin 1998, Wydawca: Instytut Europy Środkowo-Wschodniej, ​ISBN 83-85854-41-X​, s. 45-48.
  • Ignacy Borejko Chodźko: „Diecezja Mińska około 1830 roku – struktury zakonne”. opracował Marcin Radwan, Lublin 1998, Wydawca: Instytut Europy Środkowo-Wschodniej, ​ISBN 83-85854-42-8​, s. 59-61.
  • Anna Lewkowska, Jacek Lewkowski, Wojciech Walczak: „Zabytkowe cmentarze na kresach wschodnich Drugiej Rzeczypospolitej – województwo nowogródzkie”, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2008, ​ISBN 83-7181-465-8​, ​ISBN 978-83-7181-465-5​, s. 103–106.
  • „Żołnierz Polski” nr 41 z dnia 13 października 1929 r. art. P. Prezydent wśród żołnierzy K.O.P. Kleck 23.09.1929 r.
  • „Nasze Kościoły Archidiecezja Mińska Dekanat Słucki” ks. Josefat Żyskar, s. 311-313, Narodowa Biblioteka Cyfrowa
  • Dariusz Tarasiuk: Między nadzieją a niepokojem. Działalność społeczno-kulturalna i polityczna Polaków na wschodniej Białorusi w latach 1905–1918. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007, s. 211. ISBN 978-83-227-2629-7.