9 Pułk Artylerii Ciężkiej (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy 9 Pułku Artylerii Ciężkiej II RP. Zobacz też: 9 Pułk Artylerii Ciężkiej - stronę ujednoznaczniającą.
9 Pułk Artylerii Ciężkiej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1922
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca nie posiadał
Patron nie posiadał
Tradycje
Święto 8 września
Kontynuacja 2 Dywizjon Artylerii Samobieżnej 5 Lubuskiego Pułku Artylerii
Dowódcy
Pierwszy płk Franciszek Henryk Szczuka
Ostatni ppłk dypl. Adam Dzianott
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Siedlce, Włodawa, Brześć
Rodzaj sił zbrojnych Wojska lądowe
Rodzaj wojsk Artyleria
Podległość 9 Grupa Artylerii

9 Pułk Artylerii Ciężkiej (9 pac) – oddział artylerii ciężkiej Wojska Polskiego II RP.

Pułk w okresie pokoju[edytuj]

Pułk został sformowany 8 września 1922 roku z połączenia I dywizjonu 9 Pułku Artylerii Ciężkiej, 30 Syberyjskiego Dywizjonu Artylerii Ciężkiej i III dywizjonu 8 Pułku Artylerii Ciężkiej, które w latach 1919–1920 brały udział w wojnie z bolszewikami.

Oddział stacjonował w garnizonie Siedlce, a później Włodawa, natomiast I dywizjon był detaszowany w garnizonie Brześć (Okręg Korpusu Nr IX).
Pułk podporządkowany był szefowi Artylerii i Uzbrojenia OK Nr IX, a od 1929 roku dowódcy 9 Grupa Artylerii.
Pierwotnie Święto pułku było obchodzone 29 czerwca, w rocznicę utworzenia I dywizjonu, a następnie w dniu 8 września, w rocznicę połączenia dywizjonów.

Z dniem 4 marca 2014 roku tradycje 9 pac przejął i z honorem kultywuje 2 Dywizjon Artylerii Samobieżnej 5 Lubuskiego Pułku Artylerii w Sulechowie[1].

Pułk w kampanii wrześniowej[edytuj]

Mobilizacja pułku w sierpniu 1939 roku

Pułk był jednostką mobilizującą. W 1939 roku, zgodnie z planem mobilizacyjnym "W", sformował:
w dniach 24-26 marca, w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem czerwonym:

od 31 sierpnia, w I rzucie mobilizacji powszechnej:

  • Dowództwo 9 Pułku Artylerii Ciężkiej dla Grupy Odwodów Naczelnego Wodza "Kutno"
  • I dywizjon 9 Pułku Artylerii Ciężkiej Typ I dla GO "Kutno"
  • II dywizjon 9 Pułku Artylerii Ciężkiej Typ I dla GO "Kutno"

od 4 września, w II rzucie mobilizacji powszechnej:

  • Polowy Szpital Weterynaryjny Nr 91
  • Polowy Szpital Weterynaryjny Nr 92
  • Pluton Marszowy Artylerii Ciężkiej Typ I Nr 9 dla dowódcy Okręgu Korpusu Nr IX

Działania bojowe

Pułk w składzie dwóch dywizjonów na początku września 1939 został skierowany do obrony Warszawy. w nocy z 5 na 6 września do stolicy dotarło jedynie dowództwo i trzecia bateria. Po dwóch dniach przyjechały pozostałe baterie I dywizjonu. Dywizjon wszedł w skład obrony odcinka "Warszawa-Zachód", a dowódcy 9 pac powierzono dowodzenie artylerią odcinka. Tu 9 pac (bez II dac) walczył aż do kapitulacji Warszawy.

II/9 pac, z uwagi na zniszczenia na liniach kolejowych, nie dotarł do Warszawy i został skierowany do dyspozycji dowódcy Armii Lublin. W składzie tej armii walczył do końca kampanii wrześniowej.

Żołnierze pułku[edytuj]

Dowódcy pułku

  • ppłk / płk art. Franciszek Henryk Szczuka (1922 - 12 III 1929 → członek OTO[8])
  • płk art. Ferdynand Müllner (22 III 1929[9] - 14 VI 1938)
  • ppłk dypl. art. Adam Dzianott (14 VI 1938 - IX 1939)

Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku - I zastępca dowódcy pułku):

  • ppłk art. Aleksander Batory (1921-1922 → dowódca 24 pap)
  • ppłk art. Antoni Klikowicz (1924 - 12 III 1929 → dyspozycja dowódcy OK IX[10])
  • ppłk art. Edward Czerny (od 27 IV 1929)

Kwatermistrzowie pułku (od 1938 roku - II zastępca dowódcy pułku):

  • mjr art. Lucjan Bastgen (1924)
  • mjr art. Aleksander Sumczyński (do 5 XI 1928 → dowódca III dyonu)
  • mjr art. Edward Czerny (od 5 XI 1928)

Oficerowie pułku:

Obsada personalna we wrześniu 1939

dowódca pułku - ppłk dypl. Adam Dzianott, (VM)

  • dowódca I dywizjonu armat 105 mm - mjr Leon Fryc (VM)
    • dowódca 1 baterii - kpt. Jan Bargiełł
    • dowódca 2 baterii - kpt. Leonidas Gembarski
    • dowódca 3 baterii - por. Tadeusz Chyla.
  • dowódca II dywizjonu hb. 155 mm - kpt. Jan Podlaski
    • dowódca 4 baterii - kpt. Julian Wiśniewski
    • dowódca 5 baterii - kpt. Ludwik Cisowski
    • dowódca 6 baterii - por. Bolesław Rzepniewski

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy
Spis utworzony na podstawie "Zarys historji wojennej 9-go pułku artylerii ciężkiej" s. 40

Order Virtuti Militari
por. Stefan Czernik
ppor. Alojzy Gałęzowski
kpr. Stanisław Jaracz
ogn. Józef Rogowski
kpt. Adam Świtalski
ppor. Stanisław Szancer
ppor. Władysław Szwed

Symbole pułkowe[edytuj]

Odznaka

Zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 39, poz. 456 z 10 grudnia 1930 roku. Odznakę stanowi równoramienny krzyż utworzony z czterech stylizowanych srebrnych orłów bez korony, wczepionych szponami w srebrny wieniec laurowo-dębowy, który okala umieszczony w środku wizerunek krzyża Orderu Virtuti Militari. Pola między ramionami krzyża pokrywa emalia w barwie ciemnozielonej i szkarłatnej z numerem i inicjałami 9 PAC na każdym polu. Jednoczęściowa - wykonana w srebrze, emaliowana, na rewersie numerowana. Wymiary: 40x40 mm. Wykonanie: Wiktor Gontarczyk - Warszawa[11].

Przypisy

  1. Decyzja Nr 43/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 12 lutego 2014 roku w sprawie przejęcia dziedzictwa tradycji przez pododdziały 5 Lubuskiego Pułku Artylerii (Dziennik Rozkazów MON z dnia 17 lutego 2014 roku, poz. 63).
  2. W poprawionym planie mobilizacyjnym "W2" mobilizacja 9 dac i pl tab. nr 9 została przeniesiona do grupy "żółtej".
  3. W poprawionym planie mobilizacyjnym "W2" miał być mobilizowany przez pokojowy 20 dac w Prużanie. Jednostką mobilizującą dla pokojowego 20 dac został 20 pal.
  4. W poprawionym planie mobilizacyjnym "W2" pluton taborowy miał być mobilizowany przez pokojowy 20 dac. Jednostką mobilizującą był 20 pal.
  5. W poprawionym planie mobilizacyjnym "W2" miał być mobilizowany przez pokojowy 30 dac w Brześciu. Jednostką mobilizującą dla pokojowego 30 dac został 30 pal.
  6. W poprawionym planie mobilizacyjnym "W2" pluton taborowy miał być mobilizowany przez pokojowy 30 dac. Jednostką mobilizującą był 30 pal.
  7. Mobilizacja 98 dac została przeniesiona z 8 pac.
  8. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 5 z 12 marca 1929 roku, s. 89.
  9. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 7 z 22 marca 1929 roku, s. 101.
  10. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 5 z 12 marca 1929 roku, s. 87.
  11. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 283.

Bibliografia[edytuj]

  • Artemi Andzaurow, Zarys historii wojennej 9-go Pułku Artylerii Ciężkiej, Warszawa 1929
  • Roman Łoś, Artyleria polska 1914-1939, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1991, ​ISBN 83-11-07772-X
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2.
  • Piotr Zarzycki, Plan mobilizacyjny "W". Wykaz oddziałów mobilizowanych na wypadek wojny, Oficyna Wydawnicza "Ajaks" i Zarząd XII Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Pruszków 1995, ​ISBN 83-85621-87-3
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan, Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny "W" i jego ewolucja, Oficyna Wydawnicza "Adiutor", Warszawa 2010, ​ISBN 978-83-86100-83-5
  • Andrzej Szczepański: 9 Pułk Artylerii Ciężkiej. T. 67. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1998, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. ISSN 08602360.