9 Pułk Artylerii Ciężkiej (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 9 Pułku Artylerii Ciężkiej II RP. Zobacz też: 9 Pułk Artylerii Ciężkiej - stronę ujednoznaczniającą.
9 Pułk Artylerii Ciężkiej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1922
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 29 czerwca
Kontynuacja 2 Dywizjon Artylerii Samobieżnej 5 Lubuskiego Pułku Artylerii
Dowódcy
Pierwszy płk Franciszek Henryk Szczuka
Ostatni ppłk dypl. Adam Dzianott
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Siedlce, Włodawa, Brześć
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk Artyleria
Podległość 9 Grupa Artylerii
Wręczenie prezydentowi RP Ignacemu Mościckiemu odznaki pułkowej przez delegację 9 pac 16 maja 1938 r.
Artyleria ciężka w 1939 przed wybuchem II wojny światowej

9 Pułk Artylerii Ciężkiej (9 pac) – oddział artylerii ciężkiej Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

9 pułk artylerii ciężkiej został sformowany 8 września 1922 z połączenia I dywizjonu 9 pułku artylerii ciężkiej, 30 Syberyjskiego dywizjonu artylerii ciężkiej i III dywizjonu 8 pułku artylerii ciężkiej, które w latach 1919–1920 brały udział w wojnie z Rosją Radziecką. W 1923 w skład pułku wchodziło: dowództwo, trzy dywizjony artylerii ciężkiej po trzy baterie, kadra oddziału łączności i kadra baterii zapasowej[1]. Oddział stacjonował w garnizonie Siedlce, natomiast I dywizjon był detaszowany w garnizonie Brześć (Okręg Korpusu nr IX).

Pułk podporządkowany był szefowi Artylerii i Uzbrojenia OK nr IX, a od 1929 – dowódcy 9 Grupy Artylerii.

W latach 1924–1925, w strukturze pułku, funkcjonowała na prawach dywizjonu detaszowanego 9 kompania artylerii pieszej[2].

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

Początkowo pułk obchodził swoje święto 29 czerwca, w rocznicę utworzenia I dywizjonu w 1919 roku[3]. 19 maja 1927 roku minister spraw wojskowych ustalił i zatwierdził dzień 8 września, jako datę święta pułkowego[4]. Od tego czasu pułk obchodził swoje święto w rocznicę złączenia trzech dywizjonów w 1922 roku[3]. 12 kwietnia 1937 roku minister spraw wojskowych zmienił datę święta pułkowego 9 pac z 8 września na 29 czerwca[5].

Latem 1933 roku pułk został dyslokowany do Włodawy[6].

Mobilizacja pułku w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Pułk był jednostką mobilizującą. Zgodnie z planem mobilizacyjnym „W” dowódca pułku był odpowiedzialny za przygotowanie i przeprowadzenie mobilizacji jednostek wpisanych na tabelę mob. pułku:

w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem czerwonym:
w I rzucie mobilizacji powszechnej:
  • dowództwo 9 pułku artylerii ciężkiej,
  • I dywizjon 9 pułku artylerii ciężkiej typ I,
  • II dywizjon 9 pułku artylerii ciężkiej typ I,
II rzucie mobilizacji powszechnej:
  • polowy szpital weterynaryjny nr 91,
  • polowy szpital weterynaryjny nr 92
  • pluton marszowy artylerii ciężkiej typ I nr 9 dla dowódcy Okręgu Korpusu Nr IX[7].

23 marca 1939 roku szef Sztabu Głównego rozkazem L.dz. 8401/mob. zarządził mobilizację „jednostek czerwonych” na obszarze Okręgu Korpusu Nr IX[8].

Pułk w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

Pułk w składzie dwóch dywizjonów na początku września 1939 został skierowany do obrony Warszawy. w nocy z 5 na 6 września do stolicy dotarło jedynie dowództwo i trzecia bateria. Po dwóch dniach przyjechały pozostałe baterie I dywizjonu. Dywizjon wszedł w skład obrony odcinka „Warszawa-Zachód”, a dowódcy 9 pac powierzono dowodzenie artylerią odcinka. Tu 9 pac (bez II dac) walczył aż do kapitulacji Warszawy.

II/9 pac, z uwagi na zniszczenia na liniach kolejowych, nie dotarł do Warszawy i został skierowany do dyspozycji dowódcy Armii Lublin. W składzie tej armii walczył do końca kampanii wrześniowej.

Żołnierze pułku[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku - I zastępca dowódcy pułku)
Kwatermistrzowie
  • mjr art. Lucjan Bastgen (15 VII 1924[17] – VIII 1925 → dowódca III dyonu[18])
  • mjr art. Aleksander Sumczyński (VIII 1925[18] – XI 1928 → dowódca III dyonu[19])
  • mjr art. Edward Czerny (XI 1928[19] – IV 1929 → zastępca dowódcy pułku)
  • mjr art. Leon Bronisław Fritz (od III 1930[20])
Oficerowie

Obsada personalna w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[21][a]:

  • dowódca pułku – ppłk dypl. Adam Dzianott
  • I zastępca dowódcy – ppłk Jan Michalik
  • adiutant – kpt. Leonidas Gębarski
  • lekarz medycyny – mjr dr Stanisław Rusiniak
  • starszy lekarz weterynarii – mjr Franciszek Jastrzębski
  • oficer zwiadowczy – kpt. Bolesław Szczepan Wasilewski
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Franciszek Schmidt
  • oficer mobilizacyjny – kpt. Julian Wiśniewski
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – por. adm. (art.) Antoni Reiss
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. adm. (art.) Stanisław Franciszek Filas
  • oficer gospodarczy – por. int. Józef Leon Kukiołka
  • oficer żywnościowy – por. Bolesław Rzepniewski
  • dowódca plutonu łączności – por. Antoni Orzepowski
  • oficer plutonu – chor. Józef Piekarek
  • dowódca I dywizjonu – mjr Zbigniew Sieniewicz
  • dowódca 1 baterii – kpt. Tadeusz Jakubowski
  • dowódca plutonu – por. Eugeniusz Niemunis
  • dowódca plutonu – ppor. Alfred Wojciech Walenty Stössel
  • dowódca 2 baterii – por. Bolesław Gron
  • dowódca plutonu – ppor. Tadeusz Krupiński
  • dowódca plutonu – chor. Józef Szydłowski
  • dowódca II dywizjonu – mjr Aleksander Korsak
  • dowódca 4 baterii – kpt. Jan Bargieł
  • dowódca plutonu – por. Stanisław Dominik Łasłowski
  • dowódca plutonu – ppor. Adam Burbeła
  • dowódca 5 baterii – kpt. Ludwik Cisowski
  • dowódca plutonu – por. Henryk Baczyński
  • dowódca III dywizjonu – mjr Leon Bronisław Fryc
  • dowódcy 7 baterii – p.o. por. Aleksander Szmit
  • dowódca plutonu – ppor. Paweł Barbarowicz
  • dowódca plutonu – ppor. Zbigniew Rotkiel
  • dowódca 8 baterii – kpt. Jan Podlaski
  • dowódca plutonu – ppor. Henryk Paweł Buczyński
  • dowódca plutonu – ppor. Marian Lesław Głaczyński
  • na kursie – mjr Stanisław Reichert
Obsada personalna we wrześniu 1939

dowódca pułku - ppłk dypl. Adam Dzianott (VM)

  • dowódca I dywizjonu armat 105 mm - mjr Leon Fryc (VM)
    • dowódca 1 baterii - kpt. Jan Bargiełł
    • dowódca 2 baterii - kpt. Leonidas Gembarski
    • dowódca 3 baterii - por. Tadeusz Chyla.
  • dowódca II dywizjonu hb. 155 mm - kpt. Jan Podlaski
    • dowódca 4 baterii - kpt. Julian Wiśniewski
    • dowódca 5 baterii - kpt. Ludwik Cisowski
    • dowódca 6 baterii - por. Bolesław Rzepniewski
Kawalerowie Virtuti Militari

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari[23]

Order Virtuti Militari
  1. por. Stefan Czernik
  2. ppor. Alojzy Gałęzowski
  3. kpr. Stanisław Jaracz
  4. ogn. Józef Rogowski
  5. kpt. Adam Świtalski
  6. ppor. Stanisław Szancer
  7. ppor. Władysław Szwed

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Odznaka pamiątkowa

10 grudnia 1930 roku minister spraw wojskowych zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 9 Pułku Artylerii Ciężkiej[24]. Odznaka o wymiarach 40x40 mm ma kształt równoramiennego krzyża utworzonego z czterech stylizowanych srebrnych orłów bez korony, wczepionych szponami w srebrny wieniec laurowo-dębowy, który okala umieszczony w środku wizerunek krzyża Orderu Virtuti Militari. Pola między ramionami krzyża pokrywa emalia w barwie ciemnozielonej i szkarłatnej z numerem i inicjałami „9 PAC” na każdym polu. Odznaka jednoczęściowa, wykonana w srebrze, emaliowana, na rewersie numerowana. Wykonawcą odznak był Wiktor Gontarczyk z Warszawy[25].

Dziedzictwo tradycji[edytuj | edytuj kod]

12 lutego 2014 roku podsekretarz stanu Maciej Jankowski, działając z upoważnienia ministra obrony narodowej, nakazał 2 Dywizjonowi Artylerii Samobieżnej 5 Lubuskiego Pułku Artylerii w Sulechowie przejąć i z honorem kultywować tradycje 9 Pułku Artylerii Ciężkiej[26].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[22].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Almanach oficerski 1923/24 ↓, s. 59.
  2. Zarzycki 2001 ↓, s. 69-70.
  3. a b Andzaurow 1929 ↓, s. 36.
  4. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  5. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 4 z 12 kwietnia 1937 roku, poz. 40.
  6. Szczepański 1998 ↓, s. 12.
  7. Rybka i Stepan 2010 ↓, s. 318, 335-336.
  8. Piwowarski 1995 ↓, s. 100.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 12 marca 1929 roku, s. 89.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 22 marca 1929 roku, s. 101.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 61 z 18 września 1923 roku, s. 570.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 12 marca 1929 roku, s. 87.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 27 kwietnia 1929 roku, s. 119.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 11 kwietnia 1933 roku, s. 80.
  15. a b Szczepański 1998 ↓, s. 24.
  16. Błagowieszczański 1974 ↓, s. 246.
  17. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 72 z 28 lipca 1924 roku, s. 412.
  18. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 83 z 13 sierpnia 1925 roku, s. 457.
  19. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 listopada 1928 roku, s. 374.
  20. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 marca 1930 roku, s. 109.
  21. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 755.
  22. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  23. Andzaurow 1929 ↓, s. 39.
  24. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 39 z 10 grudnia 1930 roku, poz. 456.
  25. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 283.
  26. Decyzja Nr 43/MON Ministra Obrony Narodowej w sprawie przejęcia dziedzictwa tradycji przez pododdziały 5. Lubuskiego Pułku Artylerii. Ministerstwo Obrony Narodowej, 2017-02-12.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]