Pojazd mechaniczny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Pojazd mechanicznypojęcie używane w odniesieniu do pojazdów wyposażonych w silnik[1].

Prawo karne i wykroczeń[edytuj | edytuj kod]

Pojazd mechaniczny[edytuj | edytuj kod]

Pojęcie pojazdu mechanicznego, stosowane w kodeksie karnym i kodeksie wykroczeń, nie zostało zdefiniowane ustawowo. Sąd Najwyższy w 2007 r. dokonał wyszczególnienia tego pojęcia, określając je jako pojazd zaopatrzony w poruszający nim silnik, taki jak pojazd samochodowy, maszyna rolnicza, motocykl, lokomotywa kolejowa, samolot, helikopter, statek wodny, a także pojazd szynowy zasilany z trakcji elektrycznej (tramwaj, trolejbus)[2].

W uchwale Sądu Najwyższego z 28 lutego 1975 r.[3] zawarto następującą definicję:

Quote-alpha.png
Pojazdem mechanicznym w ruchu lądowym w rozumieniu przepisów kodeksu karnego jest każdy pojazd drogowy czy szynowy napędzany umieszczonym w nim silnikiem, jak również maszyna samobieżna i motorower.

Wprawdzie nie jest już ona obowiązująca jako uchwała[a], ale wobec braku definicji legalnej może być nadal stosowana przez sądy jako wykładnia prawa[4]. Taka interpretacja spotykana jest także w literaturze[5].

W Prawie o ruchu drogowym istnieje pojęcie pojazdu silnikowego, definiowane jako „pojazd wyposażony w silnik, z wyjątkiem motoroweru i pojazdu szynowego”. Z definicji „pojazdu”[b] wynika, że dotyczy ono wyłącznie ruchu lądowego. W kodeksie karnym i wykroczeń mowa jest o prowadzeniu pojazdu mechanicznego nie tylko w ruchu lądowym, ale też wodnym i powietrznym, dlatego m.in. błędne byłoby odnoszenie pojęcia pojazdu mechanicznego z prawa karnego do „pojazdu silnikowego” z prawa regulującego ruchu drogowy[6].

 Uchwała Sądu Najwyższego, I KZP 9/93 z 12 maja 1993 r.[7]
(...) istnieje pewien logiczny związek pomiędzy różnego rodzaju kategoriami pojazdów poruszających się wyłącznie przy użyciu siły mechanicznej. Są to na ogół pojazdy, którymi kierowanie – ze względu na ich szybkość poruszania się lub rozmiary oraz automatyzm działania - stwarza zwiększone wymagania zachowania sprawności fizycznej i psychicznej przy poruszaniu się w ruchu drogowym. Te właśnie względy zadecydowały o wyodrębnieniu w przepisach prawa karnego i prawa o wykroczeniach osobnej kategorii omawianych pojazdów, którą należy traktować w sposób ściśle dostosowany do ich wspólnej cechy, polegającej na ich poruszaniu się wyłącznie za pomocą siły mechanicznej i nie można tej kategorii modyfikować wyłącznie w drodze interpretacji obowiązujących w tym zakresie przepisów.

W powyższej uchwale potwierdzono także, że motorower jest pojazdem mechanicznym[c] (Sąd Najwyższy nadal podziela ten pogląd, nawiązując do lekkiego motoroweru – skutera[8]). Zasadniczym kryterium jest możliwość poruszania się tego typu pojazdów z dużą prędkością[d][3].

Pojazd mechaniczny uzbrojony[edytuj | edytuj kod]

Pojazd mechaniczny uzbrojony to taki pojazd, który jest trwale wyposażony w broń, uzbrojenie, np. czołg, samochód i pociąg pancerny, czy transporter opancerzony wyposażony w wyrzutnie pocisków[5]. Pojęcie użyte zostało w art. 355 § 1 k.k., nie ma ustawowej definicji (poza przyjętą w doktrynie).

Pojazd niemechaniczny[edytuj | edytuj kod]

Pojazd, który nie jest pojazdem mechanicznym, w szczególności zaprzęg konny, rower, jak również statek żaglowy i szybowiec[2]. Pojęcie nie występuje w żadnej ustawie, chociaż jest stosowane w doktrynie oraz orzecznictwie. Ponadto do pojazdów niemechanicznych zalicza się rower zaopatrzony w silnik pomocniczy o pojemności skokowej nieprzekraczającej 50 cm3, który zachowuje wszystkie normalne cechy charakterystyczne budowy, umożliwiające jego zwykłą eksploatację jako roweru[3][4].

Inne przykłady[9]: wózek inwalidzki (napędzany siłą mięśni), deskorolka, pojazd zaprzęgowy, żaglówka[e], kajak, łódź czy balon.

W przypadku przyczepy i naczepy silnik nie jest umieszczony na pojeździe (tylko poza nim), co jednoznacznie zalicza te pojazdy do grona pojazdów niemechanicznych[10].

Prawo ubezpieczeniowe[edytuj | edytuj kod]

Pojazd mechaniczny[edytuj | edytuj kod]

Pojęcie pojazdu mechanicznego powstało w celu określenia pojazdów, które mają podlegać obowiązkowemu ubezpieczeniu. Zostało zdefiniowane w ustawie o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych[11]:

 Art. 2 pkt 10
a) pojazd samochodowy, ciągnik rolniczy, motorower i przyczepę określone w przepisach ustawy - Prawo o ruchu drogowym,
b) pojazd wolnobieżny w rozumieniu przepisów ustawy - Prawo o ruchu drogowym, z wyłączeniem pojazdów wolnobieżnych będących w posiadaniu rolników posiadających gospodarstwo rolne i użytkowanych w związku z posiadaniem tego gospodarstwa;

Definicja pojazdu mechanicznego z prawa ubezpieczeniowego nie ma zastosowania w kodeksie karnym i wykroczeń, bowiem nie ma podstawowego znaczenia dla regulowanej tymi kodeksami materii[f][12].

Prawo cywilne[edytuj | edytuj kod]

Mechaniczny środek komunikacji[edytuj | edytuj kod]

Pojęcie mechanicznego środka komunikacji funkcjonuje w prawie cywilnym (przy określaniu odpowiedzialności). Zostało po raz pierwszy użyte w art. 436 kodeksu cywilnego (w 1965 r.), który mówi o „mechanicznym środku komunikacji poruszanym za pomocą sił przyrody”. Wynika z tego, że mechaniczny środek komunikacji zawsze cechuje:

  1. napędzanie własnym urządzeniem mechanicznym (silnikiem)
  2. możliwość samodzielnego ruchu, wyłącznie z pomocą sił przyrody
  3. przeznaczenie do komunikacji

Mechanicznym środkiem komunikacji jest zatem samochód osobowy i ciężarowy, ciągnik, autobus, trolejbus, motocykl, skuter, pociąg, statek powietrzny i morski, statek żeglugi śródlądowej, motorówka. Pojęcie odnosi się wszakże do środków komunikacji, poruszających się zarówno w ruchu lądowym (np. drogami, szynami), jak i powietrznym, czy morskim[13].

Mechanicznym środkiem komunikacji nie może być[14]:

  • pojazd napędzany własnym mechanizmem, ale wprawianym w ruch siłą mięśni ludzkich lub zwierzęcych (np. hulajnoga, rower, wóz konny, kajak, mięśniolot)
  • pojazd poruszany bezpośrednio siłami przyrody (np. żaglówka, lotnia)
  • urządzenie z ograniczoną swobodą ruchu (np. schody ruchome, dźwig, winda – porusza się wyłącznie w szybie)
  • urządzenie nie przeznaczone do komunikacji pomiędzy ludźmi, transportu ludzi lub towarów, czy rekreacji

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Straciła moc zasady prawnej na mocy uchwały Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1992 r. (Kw. Pr 5/92, OSNKW z 1993 r., z. 1-2, poz. 1)
  2. Art. 2 pkt 31 p.r.d.: pojazd - środek transportu przeznaczony do poruszania się po drodze oraz maszynę lub urządzenie do tego przystosowane
  3. „Motorower, przeznaczony do poruszania się w ruchu drogowym wyłącznie przy pomocy silnika jest pojazdem mechanicznym w rozumieniu przepisów kodeksu karnego i kodeksu wykroczeń, niezależnie od posiadanych parametrów technicznych, w tym pojemności silnika”
  4. „Motorowery i ich odpowiedniki mogą przez dłuższy czas osiągać stosunkowo duże szybkości. Nic nie przemawia więc za rozluźnieniem w stosunku do kierowców tych pojazdów dyscypliny obowiązującej innych kierowców”
  5. „Łódź żaglowa nie może być uznana za pojazd mechaniczny, gdyż nie posiada stale zamontowanego silnika i nie jest wyposażona w silnik przyczepny. Napędu żaglowego nie można uznać za silnik, gdyż jest to urządzenie pozwalające wykorzystywać do napędu łodzi proste siły przyrody (wiatr), a więc w zasadzie siły identyczne z siłą mięśni ludzkich” (wyrok SN z dnia 25 kwietnia 1983 r., I KR 63/83)
  6. Takie znaczenie w ruchu drogowym ma ustawa Prawo o ruchu drogowym, ale nie definiuje pojazdu mechanicznego

Przypisy

  1. Encyklopedia, Pojazd mechaniczny, Wydawnictwo Naukowe PWN
  2. 2,0 2,1 Stefański 2008 ↓, s. 165.
  3. 3,0 3,1 3,2 Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 1975 r. (V KZP 2/74, OSNKW z 1975 r., z. 3-4, poz. 33)
  4. 4,0 4,1 Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Karna z dnia 26 czerwca 2007 r., II KK 98/07
  5. 5,0 5,1 Budyn-Kulik 2013 ↓.
  6. Stefański 2008 ↓, s. 168.
  7. Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego – Izba Karna z dnia 12 maja 1993 r., I KZP 9/93, LexPolonica nr 304754
  8. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2011 r., IV KK 341/10
  9. Stefański 2008 ↓, s. 171.
  10. Stefański 2008 ↓, s. 170.
  11. Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. z 2013 r. Nr , poz. 392)
  12. Stefański 2008 ↓, s. 166.
  13. Rzetecka-Gil 2011 ↓, s. 380.
  14. Rzetecka-Gil 2011 ↓, s. 381.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Scale of justice gold.png Artykuł uwzględnia ograniczony pod względem terytorialnym stan prawny na 1 sierpnia 2015. Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.