Psałterz floriański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Psałterz floriański, karta 3 recto

Psałterz floriański (wł. Psalterium trilingue) – psałterz pochodzący z końca XIV wieku. Bywa także zwany Psałterzem Jadwigi; jego nazwa pochodzi od miejscowości w AustriiSankt Florian, gdzie w 1931 roku imieniu polskiego rządu zakupił go Ludwik Bernacki, dyrektor lwowskiego Ossolineum. Obecnie znajduje się w Bibliotece Narodowej w Warszawie.

Jest to dzieło trójjęzyczne (łacina, polski, niemiecki) zapisane na 296 pergaminowych kartach. Został odkryty w 1827 roku, a nabyty przez Polskę w 1931. W roku 1939, w obliczu nadciągającej wojny został wywieziony do Francji, a niedługo potem do Ottawy w Kanadzie, skąd został ponownie sprowadzony do Polski w roku 1959. Od początku lat 60. XX wieku przechowywany w zbiorach specjalnych Biblioteki Narodowej w Pałacu Krasińskich (Pałacu Rzeczypospolitej), skąd trafił do nowego skarbca Biblioteki Narodowej przy al. Niepodległości[1].

Pierwsze wydanie psałterza na podstawie oryginału miało miejsce w 1834 w Wiedniu staraniem polskiego wydawcy Stanisława Jana Borkowskiego, wydanie całości w języku polskim przypada na rok 1939 (Lwów).

Z genezą tego dzieła wiąże się wiele zagadek. Liczne miniatury i inicjały wskazują, iż był przeznaczony dla kogoś z rodziny królewskiej, najprawdopodobniej dla kobiety z rodu Andegawenów, Małgorzaty, Marii lub Jadwigi. Przyjmuje się, że był sporządzony na potrzeby królowej Jadwigi.

Błędną jest teza, jakoby powstał on w Kłodzku u kanoników regularnych. Jest on z całą pewnością tworem skryptorium na Wawelu, o czym świadczą m.in. liczne dialektyzmy właściwe dla środkowej Małopolski (końcówki fleksyjne, forma 'fała', formy 'stać' oraz 'bać się', morfem 'ow' po twardych i miękkich spółgłoskach). Jako pierwszy udowodnił to Witold Taszycki w roku 1949.

Tekst składa się z trzech części:

  • pierwsza, psalmy 1-101
  • druga, psalmy 102-106
  • trzecia, psalmy 107-150

Część pierwsza powstawała w końcu wieku XIV, a reszta w XV wieku.

Psałterz jest zabytkiem pisowni złożonej I stopnia (najlepsza w części pierwszej, w częściach kolejnych występuje niekonsekwencja w pisowni). W częściach II i III występują liczne wpływy czeskie, co wskazuje, iż wzorcem było poza tekstem łacińskim również tłumaczenie na język czeski.

18 maja 2009 roku podczas wizyty w Watykanie prezydent Lech Kaczyński podarował faksymile "Psałterza Floriańskiego" papieżowi Benedyktowi XVI[2]

Psałterz floriański jest w całości dostępny online w zbiorach wirtualnych, w projekcie POLONA Biblioteki Narodowej[3].

Wydania Psałterza floriańskiego[edytuj]

  • Psałterz Królowej Małgorzaty, pierwszej małżonki Ludwika I, króla polskiego i węgierskiego, córki króla czeskiego i cesarza Karola IV. Najstarszy dotąd znany pomnik piśmiennictwa polskiego. Wydany staraniem Stanisława hr. Dunina Borkowskiego, Wiedeń (1834);
  • Psalterii Florianensis partem polonicam ad fidem codicis recensuit apparatu critico, indice locupletissimo instruxit Vladislaus Nehring, Poznań (1883);
  • Psałterz Floriański, łacińsko-polsko-niemiecki. Rękopis Biblioteki Narodowej w Warszawie, wydany staraniem Ludwika Bernackiego, Lwów (1939) – reprint ze zmienionym wstępem – Łódź (2000).

Zobacz też[edytuj]

  • Karta medycka - odpis Psalmu 50 w brzmieniu zbliżonym do Psałterza floriańskiego
  • Karta praska - karta z próbkami pisma do Psałterza

Przypisy

  1. Wyborcza.pl, „Gazeta Wyborcza”, wyborcza.pl [dostęp 2016-05-23].
  2. "http://wyborcza.pl/1,91446,6622114,Benedykt_XVI_przyjal_prezydenta_Lecha_Kaczynskiego.html"
  3. [Psałterz floriański]., polona.pl [dostęp 2016-05-23].

Linki zewnętrzne[edytuj]