Punktor

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Znaki diakrytyczne
Inne znaki używane czasem w funkcji znaków diakrytycznych
Znaki typograficzne

Punktor – w typografii symbol lub glif stosowany do wyróżnienia elementów w spisie zredagowanym w formie listy nienumerowanej. Treści poprzedzone punktorem są znane jako „punkty”. Zazwyczaj nie są opatrzone interpunkcją końcową (kropka, przecinek, średnik), o ile nie są pełnymi zdaniami. Przykładowo:

  • Oto tekst punktu. Zauważ punktor na lewo od niego.
  • Oto inny punkt, i on z kolei jest poprzedzony osobnym punktorem.
    Za to ten wiersz stanowi część składową drugiego punktu; nie ma osobnego punktora.
  • Oto punkt trzeci. Poprzedzony jest z tego powodu nowym punktorem.

W języku angielskim punktor jest określony mianem bullet; słowo to znaczy „kula” (pocisk balistyczny) lub „kulka”. Prawdopodobnie pojęcie angielskie punktora w znaczeniu typograficznym utarło się jako bullet, bullet point z powodu podobieństwa wizualnego punktora do czystego śladu wejściowego pozostawionego po trafieniu pociskiem. W typografii polskiej (jak i angielskiej) dozwolone jest zakończenie kropką tekstu poprzedzonego punktorem, o ile stanowi on pełne zdanie. W typografii innych kultur czy literatur, np. Portugalii, punkty są zakończone średnikiem, o ile nie jest to ostatni w serii, wtedy kropką.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Punktor jako znak w XX i XXI wieku zazwyczaj był i nadal jest używany w tekstach technicznych, encyklopediach, czy innych pracach streszczających, gdzie zaistniała potrzeba zwięzłego wyszczególnienia w postaci krótkich, osobno wyrażonych, aczkolwiek powiązanych treści (bez ponumerowania ich), np. w prezentacjach wyświetlanych na ekranie przed widownią czy w instrukcjach obsługi.

Są to zazwyczaj kilkusłowne ujęcia, opisy lub raczej krótkie akapity. Przewodnią tezą zastosowania takiej, a nie innej formy wyszczególnienia (zamiast np. tabeli, tablicy czy prozy z interpunkcją) jest potrzeba powiązania kilku rzeczy pod jednym ogólnym nagłówkiem czy w jednej nazwanej kategorii.

Znak punktora[edytuj | edytuj kod]

W kaligrafii czy piśmie odręcznym punktory można wyrazić zupełnie idiosynkratycznie, dowolnie. Przed rozpowszechnieniem oprogramowania komputerowego punktory często zaznaczano asteryskiem. Z tego powodu aktualnie rozmaite oprogramowanie (np. kod Wikipedii) automatycznie zamienia odpowiednio zlokalizowane asteryski na rzeczywiste punktory (np. te wstawione na początku wiersza).

Szereg symboli interpunkcyjnych jest konwencjonalnie uznawanych jako punktory w prostych dokumentach tekstowych, np. - (dywiz), * (asterysk), . (kropka), a nawet o (mała litera O). W unikodzie punktor ma oznaczenie U+2022. W kodzie HTML jest on zdefiniowany za pomocą odwołania znakowego &bull; lub &#x2022;, które wyświetla: •. Jednak semantyka HTML-a wymaga, aby punkty zostały wyrażone odpowiednim tagiem <li>, jeżeli stosowane są w ramach nienumerowanej listy <ul>, na przykład:

<ul>
  <li>pierwszy punkt</li>
  <li>drugi punkt</li>
</ul>

daje w rezultacie listę:

  • pierwszy punkt
  • drugi punkt

Wygląd punktora nie ogranicza się kształtem tylko do czarnej kropki; w unikodzie występuje także punktor trójkątny: (U+2023), co przedstawia poniższa tabela:

Znak Unicode Kod HTML Nazwa unikodowa Nazwa polska
U+2022 &bull; lub &#x2022; lub &#8226; BULLET punktor
U+2023 &#x2023; lub &#8227; TRIANGULAR BULLET punktor trójkątny
· U+00B7 &middot; lub &#xB7; lub &#183; MIDDLE DOT kropka środkowa

Użycie w systemach komputerowych[edytuj | edytuj kod]

Typowe oprogramowanie do redagowania tekstu (ang. word processor), np. Microsoft Word, oferuje wachlarz punktorów o rozmaitych sylwetkach, w tym karo, ptaszek (ang. check, check mark) czy różnego rodzaju strzałki, a nawet sylwetki stylizowanych dłoni z wyciągniętym palcem wskazujących, wiele z nich udostępnionych w rozmaitych barwach. To samo tyczy się odwołań znakowych w kodzie HTML wyrażonych numerycznie.

Przeglądarka internetowa Firefox, podczas powielania metodą kopiuj-wklej punktora wyrażonego kodem HTML, automatycznie zapisuje ten kod w formie asterysku (*), małej litery (o), znaku dodawania (+) czy znaku numerowania (#) w zależności od stopnia zagnieżdżenia punktów i ich punktora.

Wikipedia stosuje asterysk (*) jako punktor w wikizacji (wstawianiu tagów redakcyjnych, sterujących układem tekstu i szatą graficzną artykułu). Wiele innych systemów Wiki opartych na podobnym czy tym samym oprogramowaniu (MediaWiki) działa identycznie[1].

W wielu GUI punktor uzyskuje się kombinacją klawiszy jednocześnie naciśniętych na klawiaturze. Np. w rozmaitych systemach Microsoft Windows przytrzymany lewy klawisz Alt, przy wpisywaniu sekwencji kodowej cyfr 0149, wyświetli punktor •. Alternatywnie przyciśnięcie Alt, przy jednoczesnym naciśnięciu 7 na klawiaturze numerycznej (ang. keypad), powoduje w efekcie wyświetlenie kropki środkowej, która jest też stosowana jako zamiennik punktora.

Za to w GUI systemu Mac OS X, jednoczesne przyciśniecie klawisza Option i cyfry 8 wyświetli punktor, natomiast to samo w przypadku klawiszy Shift+Option+9 wyświetli kropkę środkową.

Natomiast w GUI opartym na biblioteczce GTK+ (np. w oprogramowaniu często używanym w systemach typu Linux), możliwe jest użycie Unikodu wprost metodą ISO 14755-conformant hex unicode input system. Polega ona na naciśnięciu i przytrzymaniu klawiszy Ctrl+Shift, jednocześnie wpisując sekwencję znaków U2022, a następnie ich zwolnieniu. Alternatywnie w Linuksie/GTK+ naciskając jednocześnie klawisze Ctrl+Shift+U, zwalniając je, następnie wpisując ciąg B7 i zatwierdzając go klawiszem Enter, wstawi kropkę środkową.

Przypisy

  1. Known Bullet Characters (ang.). [dostęp 2008-11-12].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]