Punktor

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Punktor[1], znak wypunktowania[2] – w typografii to symbol lub glif stosowany do wyróżnienia elementów w spisie zredagowanym w formie nienumerowanej listy. Treści poprzedzone punktorem nazywa się „punktami” i zwykle nie są one opatrzone interpunkcją końcową (przecinkiem, średnikiem, kropką), o ile nie są pełnymi zdaniami.

Przykłady[edytuj | edytuj kod]

Gdy elementy wypunktowania są krótkie i mają charakter nominalny (wyrazy lub wyrażenia), powinniśmy je zapisywać od małej litery i możemy na ich końcach nie stawiać żadnego znaku interpunkcyjnego. Środkiem typograficznym - mocniejszym od przecinka czy średnika - jest tu światło pustego wiersza[3].

Wyrazy lub wyrażenia:

  • punkt pierwszy
  • punkt drugi
  • punkt trzeci.

Gdy punkty są zdaniami, powinno się je otwierać wielką literą i zamykać kropką[4].

Pełne zdania:

  • Oto tekst punktu. Zauważ punktor na lewo od niego.
  • Oto inny punkt – i on jest poprzedzony punktorem.
    Za to ten wiersz stanowi część składową drugiego punktu i nie ma osobnego punktora.
  • Oto punkt trzeci. Poprzedzony jest nowym punktorem.

Nagłówek listy powinien się kończyć dwukropkiem[5]. Na tym samym poziomie hierarchii wyliczenia (wypunktowania) nie należy mieszać punktów stanowiących zdania i niebędących zdaniami[3].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Punktor jako znak w XX i XXI wieku zazwyczaj był i nadal jest używany w tekstach technicznych, encyklopediach i innych pracach streszczających, gdzie istnieje potrzeba zwięzłego wyszczególnienia w postaci krótkich, osobno wyrażonych, aczkolwiek powiązanych treści (bez numerowania ich), na przykład w prezentacjach wyświetlanych na ekranie przed widownią czy w instrukcjach obsługi.

Są to zazwyczaj kilkuwyrazowe ujęcia, opisy lub krótkie akapity. Przewodnią tezą zastosowania takiej formy wyszczególnienia (zamiast tabeli lub zwykłego tekstu z interpunkcją) jest potrzeba powiązania kilku rzeczy pod jednym ogólnym nagłówkiem lub w jednej nazwanej kategorii.

Znak punktora[edytuj | edytuj kod]

W kaligrafii czy piśmie odręcznym punktory można wyrazić w dowolny sposób. Przed rozpowszechnieniem oprogramowania komputerowego punktory często zaznaczano asteryskiem. Z tego powodu niektóre programy (np. kod Wikipedii) automatycznie zamieniają odpowiednio zlokalizowane asteryski na rzeczywiste punktory (np. te wstawione na początku wiersza).

Szereg znaków (symboli) jest konwencjonalnie uznawanych jako punktory w prostych dokumentach tekstowych, np. - (dywiz), * (asterysk), · (kropka środkowa), a nawet o (mała litera O). W unikodzie punktor ma oznaczenie U+2022. W kodzie HTML jest on zdefiniowany za pomocą odwołania znakowego &bull; lub &#x2022;, które wyświetla: •. Jednak semantyka HTML-a wymaga, aby punkty zostały wyrażone odpowiednim znacznikiem <li> (list item, element listy), jeżeli stosowane są w ramach nienumerowanej listy <ul> (unordered list, lista nieuporządkowana), na przykład:

<ul>
  <li>pierwszy punkt</li>
  <li>drugi punkt</li>
</ul>

daje w rezultacie listę:

  • pierwszy punkt
  • drugi punkt

Wygląd punktora nie ogranicza się kształtem tylko do czarnej kropki; w unikodzie występuje także punktor trójkątny: (U+2023), co przedstawia poniższa tabela:

Znak Unicode Kod HTML Nazwa unikodowa Nazwa polska
U+2022 &bull; lub &#x2022; lub &#8226; BULLET punktor
U+2023 &#x2023; lub &#8227; TRIANGULAR BULLET punktor trójkątny
· U+00B7 &middot; lub &#xB7; lub &#183; MIDDLE DOT kropka środkowa

Użycie w programach komputerowych[edytuj | edytuj kod]

Typowe oprogramowanie do redagowania tekstu (ang. word processor), np. Microsoft Word, oferuje wachlarz punktorów o rozmaitych sylwetkach, w tym karo, ptaszek (ang. check, check mark) czy różnego rodzaju strzałki, a nawet sylwetki stylizowanych dłoni z wyciągniętym palcem wskazujących, wiele z nich udostępnionych w rozmaitych barwach. To samo tyczy się odwołań znakowych w kodzie HTML wyrażonych numerycznie.

Przeglądarka internetowa Firefox, podczas powielania metodą kopiuj-wklej punktora wyrażonego kodem HTML, automatycznie zapisuje ten kod w formie asterysku (*), małej litery (o), znaku dodawania (+) czy znaku numerowania (#) w zależności od stopnia zagnieżdżenia punktów i ich punktora.

Wikipedia stosuje asterysk (*) jako punktor w wikizacji (wstawianiu tagów redakcyjnych, sterujących układem tekstu i szatą graficzną artykułu). Wiele innych systemów Wiki opartych na podobnym czy tym samym oprogramowaniu (MediaWiki) działa identycznie[6].

W wielu interfejsach graficznych (GUI) punktor uzyskuje się kombinacją klawiszy jednocześnie naciśniętych na klawiaturze. Np. w rozmaitych systemach Microsoft Windows przytrzymany lewy klawisz Alt, przy wpisywaniu sekwencji kodowej cyfr 0149, wyświetli punktor •. Alternatywnie przyciśnięcie Alt, przy jednoczesnym naciśnięciu 7 na klawiaturze numerycznej (ang. keypad), powoduje w efekcie wyświetlenie kropki środkowej, która jest też stosowana jako zamiennik punktora.

Za to w GUI systemu Mac OS X jednoczesne naciśnięcie klawisza ⌥ Option i cyfry 8 wyświetli punktor, natomiast to samo w przypadku klawiszy ⇧ Shift+⌥ Option+9 wyświetli kropkę środkową.

Natomiast w GUI opartym na biblioteczce GTK+ (np. w oprogramowaniu często używanym w systemach typu Linux) możliwe jest użycie Unikodu wprost metodą ISO 14755-conformant hex unicode input system. Polega ona na naciśnięciu i przytrzymaniu klawiszy Ctrl+⇧ Shift, jednocześnie wpisując sekwencję znaków U2022, a następnie ich zwolnieniu. Alternatywnie w Linuksie/GTK+, naciskając jednocześnie klawisze Ctrl+⇧ Shift+U, zwalniając je, następnie wpisując ciąg B7 i zatwierdzając go klawiszem ↵ Enter, wstawi się kropkę środkową.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Marcin Woliński i inni, Słownik gramatyczny języka polskiego - punktor, wyd. IV, Uniwersytet Warszawski, 2020 [dostęp 2021-09-21].
  2. Adam Wolański, Listy wyliczeniowe, Poradnia Językowa PWN, 24 listopada 2006 [dostęp 2021-09-21].
  3. a b Adam Wolański, Wyliczenia, Poradnia Językowa PWN, 15 lutego 2014 [dostęp 2021-09-22].
  4. Mirosław Bańko, Interpunkcja w wyliczeniach, Poradnia Językowa PWN, 8 sierpnia 2002 [dostęp 2021-09-21].
  5. Mirosław Bańko, Listy wyliczeniowe, Poradnia Językowa PWN, 10 grudnia 2003 [dostęp 2021-09-22].
  6. Known Bullet Characters (ang.). [dostęp 2008-11-12].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]