Kropka środkowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
· •

Kropka środkowa, punkt[1] – znak niealfabetyczny w formie kropki położonej na wysokości średniej linii pisma (w niektórych fontach może mieć inną formę graficzną np. trójkąt, romb, elipsa itp.) stosowany głównie jako punktor, separator lub ozdobny znak interpunkcyjny.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kropkę środkową zaczęli stosować Rzymianie jako znak interpunkcyjny służący do rozdzielania wyrazów. Zachowała się na papirusach z Herkulanum pisanych rzymską kurentą kapitalną z początku n.e. Pojawia się również na pompejańskich tabliczkach woskowych z lat 55–57 n.e. pisanych starszą kursywą rzymską. W I w n.e. stosowano ją powszechnie na rzymskich inskrypcjach nakamiennych[2].

Znak był obecny również w łacinie średniowiecznej, w której bywał jedynym z używanych znaków przestankowych. Od niego pochodzi również sam termin interpunkcji (od łac. interpunctio[3]), czyli dosłowne: wstawianie owych punktów w tekst.

Znak ten był podstawowo umieszczany w połowie wysokości łacińskiego pisma kapitalnego tzw. kapitale monumentalnej, a umieszczanie go na różnych wysokościach wiersza zmieniało jego znaczenie. Punkt postawiony u góry oznaczał koniec myśli lub przerwę dużą, po środku przerwę mniejszą, a u dołu, czyli w miejscu współczesnej kropki – przerwę mała.

Zanik punktu w piśmiennictwie polskim (zastąpionego przecinkiem, skośną kreską oraz kropką) miał miejsce w XVI wieku [1].

Forma graficzna kropki środkowej przypominała trójkąt, grot strzały, kwadracik, romb lub ozdobny liść bluszczu tzw. hederę. Niekiedy kropka środkowa była stosowana jako ornament do rozdzielania poszczególnych liter[4].

Znaki podobne[edytuj | edytuj kod]

Znaki podobne do kropki środkowej w zapisie unikodowym:

Znak Unicode Kod HTML Nazwa unikodowa Nazwa polska[5] Zastosowanie
· U+00B7 · lub · lub · MIDDLE DOT kropka środkowa typografia, ozdobny znak interpunkcyjny
U+2022 • lub • lub • BULLET punktor typografia, wypunktowania
U+2027 ‧ lub ‧ HYPHENATION POINT punkt podziału leksykografia (patrz opis pod tabelą)
U+2219 ∙ lub ∙ BULLET OPERATOR punktor operator chemia
U+22C5 ⋅ lub ⃅ lub ⋅ DOT OPERATOR kropka środkowa operator matematyka
· U+0387 · lub · GREEK ANO TELEIA grecki średnik język grecki
U+30FB ・ lub ・ KATAKANA MIDDLE DOT kropka środkowa katakana symbol CJK
U+FF65 ・ lub ・ HALFWIDTH KATAKANA MIDDLE DOT kropka środkowa katakana na półfirecie symbol CJK
ּ U+05BC ּ lub ּ HEBREW POINT DAGESH OR MAPIQ język hebrajski

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Matematyka[edytuj | edytuj kod]

W matematyce i fizyce znak kropki środkowej stosuje się jako znak mnożenia np. x ∙ y lub iloczyn skalarny.

Jako iloczyn wektorowy stosuje się znak mnożenia:

W unikodzie przewidziano dla iloczynu skalarnego adres U+2219 o nazwie BULLET OPERATOR (∙) punktor operator, stosowany też na oznaczanie relacji „AND” w logice.

Programy DTP i procesory tekstu[edytuj | edytuj kod]

W programach DTP i procesorach tekstu kropkę środkowa wykorzystuje się na oznaczania spacji w trybie podglądu niedrukowanych znaków.

Chemia[edytuj | edytuj kod]

W chemii kropkę środkową (w postaci U+2022) stosuje się do rozdzielenia części formuł w zapisie nieorganicznych soli uwodnionych np. bezwodny węglan sodu przyswajając wodę tworzy kolejno hydraty: jednowodny Na2CO3•H2O, następnie siedmiowodny Na2CO3•7H2O i ostatecznie trwały dziesięciowodny Na2CO3•10H2O.

Leksykografia[edytuj | edytuj kod]

W leksykografii środkową kropkę stosowano zazwyczaj do oznaczania miejsc podziału np.:

do·ber·man, D. ~na, Ms. ~nie, lm M. ~ny.

Coraz częściej również wężyk zastępuje się kropką środkową (U+00B7)

do·ber·man, D·na, Ms·nie, lm M·ny.

W słownikach przygotowywanych do publikacji drukiem jak też w przeglądarkach internetowych zaleca się stosowanie znaku HYPHENATION POINT (‧) U+2027 punktu podziału, który oprócz graficznego oznaczenia potencjalnych miejsc podziału wyrazu (gdyż wizualnie sam glif jest identyczny jak kropka środkowa (U+00B7)), ma dodatkową funkcjonalność, dzięki której jeśli wypadnie na końcu wiersza to punkt podziału zostanie zamieniony na dywiz.

Przykład problemu składu z kropką środkową (U+00B7)

do·ber·-
man

lub

do·ber-
·man

rozwiązanie problemu z punktem podziału (U+2027)

do·ber-
man

Punkt podziału ułatwia skład komputerowych słowników itp., gdyż nie wymaga korekty wyrazów z zaznaczonymi punktami podziału, które na skutek justowania i dzielenia wyrazów zostały przeniesione do następnego wiersza. W niektórych przeglądarkach internetowych (np. Safari) taka funkcjonalność dla punktu podziału została również zaimplementowana.

Typografia[edytuj | edytuj kod]

  • punktor – do wypunktowania wyrażeń umieszczonych w formie listy. W krojach OpenType punktor może mieć wiele glifów zdefiniowanych pod swoim adresem unikodowym. Zazwyczaj są to warianty hedery lub inne ozdobniki,
  • kropka środkowa — zazwyczaj jako ozdobnik, separator, lub punkt podziału
  • w języku japońskim — separator dziesiętny w liczbach pisanych znakami kanji, np. 一・五四 (1,54)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Ewa i Feliks Przyłubscy: Gdzie postawić przecinek?. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1982. ISBN 83-214-0129-5.
  2. WŁADYSŁAW SEMKOWICZ, Paleografia łacińska, Universitas: Kraków 2007, wyd. 2, s. 212 in. ​ISBN 97883-242-0757-2
  3. INTERPUNKCJA [w:] Słownik terminów gramatycznych [online], Edupedia [dostęp 2019-03-17].
  4. ALEKSANDER GIEYSZTOR, Zarys dziejów pisma łacińskiego, PWN: Warszawa 1973, s. 63.
  5. Nazwy polskie zaczerpnięte lub utworzone na podstawie Robert Bringhurst Elementarz stylu w typografii (Załącznik A), Design Plus, Kraków 2007, ​ISBN 978-83-923835-05