Robert Mapplethorpe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Robert Mapplethorpe
Data i miejsce urodzenia 4 listopada 1946
Floral Park, Nowy Jork
Data i miejsce śmierci 9 marca 1989
Boston, Massachusetts
Narodowość amerykańska
Dziedzina sztuki fotografia
Strona internetowa

Robert Mapplethorpe (ur. 4 listopada 1946 we Floral Park w Nowym Jorku, zm. 9 marca 1989 w Bostonie[1]) – amerykański fotograf, znany ze swojego wrażliwego, ale szczerego traktowania kontrowersyjnego tematu w szeroko zakrojonym, wysoce stylizowanym czarno-białym medium fotografii. Jego praca obejmowała szereg tematów, w tym portrety celebrytów, akty męskie i kobiece, autoportrety i martwe natury kwiaty. Jego najbardziej kontrowersyjną pracą jest scena undergroundowej sceny BDSM pod koniec lat 60. i na początku lat 70. w Nowym Jorku. Homoerotyzm tej pracy napędzał krajową debatę nad publicznym finansowaniem kontrowersyjnych dzieł sztuki[2].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rzymskokatolickiej rodzinie robotniczej na amerykańskich przedmieściach jako trzeci spośród sześciorga dzieci Joan Dorothy (z domu Maxey) i Harry'ego Irvinga Mapplethorpe, inżyniera elektryka[3]. W 1963 studiował w Pratt Institute w Brooklynie[4], gdzie w 1970 uzyskał tytuł bakałarza sztuk pięknych[5].

Pod koniec lat sześćdziesiątych w cyganeryjnym Nowym Jorku nawiązał kontakt z pokoleniem ‘68, a również z nieznaną wtedy szerzej poetką i wokalistką Patti Smith, która dzieliła z nim życie. Mieszkali razem na Brooklynie i w hotelu Chelsea na Manhattanie[6]. Ich związek skończył się, gdy Mapplethorpe ujawnił swój homoseksualizm. W latach 1972-1988 związał się ze sporo starszym kolekcjonerem Samem Wagstaffem[7][8], który finansował jego karierę, zaś Mapplethorpe pomagał mu w budowaniu fotograficznego zbioru. Ale przyjaźń ze Smith przetrwała, robił zdjęcia na okładki jej płyt[8].

Zmarł 9 marca 1989 w wieku czterdziestu dwóch lat w szpitalu w Bostonie (stan Massachusetts) wskutek komplikacji związanych z chorobą AIDS. Jego prochy zostały złożone na terenie Queens (Nowy Jork) w grobowcu jego matki.

Kilka miesięcy przedtem na wózku inwalidzkim przybył jeszcze na wernisaż swojej retrospektywy w nowojorskim Whitney Museum[8]. Krótko po śmierci wokół jego prac zaczęły wybuchać skandale: wystawy były zamykane przez policję lub ostrożnych kuratorów, a pewien republikański senator publicznie zniszczył katalog jednej z nich.

Prawie rok przed śmiercią, schorowany Mapplethorpe pomógł w założeniu fundacji Robert Mapplethorpe Foundation, Inc. Zgodnie z jego wizją fundacja „miała być odpowiednim narzędziem do ochrony jego prac, doskonalenia jego wizji twórczych i promowania kwestii, na których mu zależało”[9]. Od śmierci artysty fundacja nie tylko funkcjonuje jako jego oficjalny przedstawiciel i pomaga promować jego prace na całym świecie, lecz także zebrała i ofiarowała miliony dolarów na badania naukowe dotyczące walki z zakażeniami wirusem HIV i z chorobą AIDS[9].

Sztuka[edytuj | edytuj kod]

Swoje pierwsze zdjęcia wykonał przy użyciu Polaroida[4]. W połowie lat 70. nabył średnioformatowy aparat Hasselblad i rozpoczął wykonywanie fotografii w szerokim gronie przyjaciół i znajomych, w tym artystów i kompozytorów.

Był perfekcjonistą. Fascynował go przede wszystkim męski akt. Ale pokazywał również kobiety, zachwycając się symetryczną budową, kształtami piersi, ud oraz brzucha[8]. Twierdził, że w innej epoce z pewnością zostałby rzeźbiarzem, ale fotografia oddaje rytm i tempo współczesnego życia. Jego prywatną ikoną był „Umierający jeniecMichała Anioła[8]. Główne tematy jego dzieł to kwiaty, szczególnie orchidee i cantedeskie[10]. Pracował przede wszystkim w studiu fotograficznym, praktycznie do końca swojej kariery.

Na początku lat 80. jego prace zyskały uznanie szerszej publiczności. Nowojorskie pracownie Andy’ego Warhola The Factory i Studio 54 okazały się idealne[11]. Na swoich fotografiach uwiecznił między innymi Warhola, Palomę Picasso, Richarda Gere’a, Louise Bourgeois, Arnolda Schwarzeneggera, Deborah Harry, Laurie Anderson, Joan Armatrading, Petera Gabriela, Kathy Acker, Amandę Lear, Grace Jones, Patti Smith i Iggy'ego Popa[12]; homoerotyzm i akty BDSM (łącznie z koprofagią) oraz akty klasyczne.

W latach 80. udoskonalił estetykę swoich prac, fotografując posągi nagich kobiet i mężczyzn, delikatność kwiatowej martwej natury, oraz wykonując wielkoskalowe portrety artystów i sław. Pierwsze studio Mapplethorpe’a mieściło się przy 24 Bond Street na Manhattanie. Następnie Sam Wagstaff udzielił mu wsparcia w wysokości 500000 dolarów, za które artysta wykupił poddasze budynku przy West 23rd Street, gdzie mieszkał i pracował. Na Bond Street utworzył wówczas swoją ciemnię.

Publiczną uwagę skupiła na sobie na początku lat 90. seria Portfolio X, kiedy została zawarta w The Perfect Moment, objazdowej wystawie ufundowanej przez National Endowment for the Arts. Portfolio zawiera kilka z najbardziej dobitnych zdjęć autora, wraz z autoportretem ukazującym byczy bat umieszczony w odbycie[13].

Mimo tego że jego prace były regularnie wystawiane na sponsorowanych publicznie ekspozycjach, organizacje konserwatywne i religijne, jak American Family Association wykorzystały tę wystawę aby publicznie przeciwstawić się wsparciu rządowemu dla tego, co nazywali „niczym więcej niż sensacyjną prezentacją obscenicznych materiałów”[14].

W rezultacie Mapplethorpe stał się dla obu stron znakomitą przyczyną amerykańskiej wojny kultur. Prezentacja The Perfect Moment w Cincinnati skutkowała odrzuconym oskarżeniem Contemporary Arts Center of Cincinnati i jego dyrektora, Dennisa Barrie, o „schlebianie obsceniczności”.

Jego fotografie mężczyzn ciemnoskórych o tematyce seksualnej zostały skrytykowane jako wyzyskujące[15][16].

Ta krytyka była przedmiotem pracy amerykańskiego artysty konceptualnego Glenna Ligona (Notes on the Margins of the Black Book). Ligon przeciwstawia kilka z najbardziej ikonowych prac Mapplethorpe’a o tej tematyce, zapożyczonych z publikacji z roku 1988 (Black Book), dołączając do tego krytyczne teksty sugerujące rasistowski podtekst jego twórczości.

Skandal Corcoran[edytuj | edytuj kod]

W czerwcu 1989 roku artysta Lowell Blair Nesbitt, długoletni przyjaciel Mapplethorpe’a, był zamieszany w skandal dotyczący prac Mapplethorpe’a. The Corcoran Gallery of Art w Waszyngtonie zgodziła się przyjąć objazdową wystawę prac Mapplethorpe’a, nie stawiając przy tym zastrzeżeń co do ich treści. Zamierzano pokazać nową serię, która została wykonana na krótko przed jego śmiercią Mapplethorpe’a, Robert Mapplethorpe: The Perfect Moment, będącą pod opieką Janet Kardon z Institute of Contemporary Art[17]. Władze Corcoran, a także niektórzy członkowie Kongresu Stanów Zjednoczonych byli przerażeni, gdy prace zostały im pokazane, i muzeum odmówiło organizacji wystawy. Działo się to w czasie, gdy Nesbitt ujawnił, że zapisał muzeum w spadku 1,5 miliona dolarów. Nesbitt publicznie oświadczył, że jeśli muzeum nie zgodzi się gościć wystawy prac przyjaciela, odwoła swój testament. Corcoran podtrzymało swoją negatywną decyzję i Nesbitt zapisał pieniądze dla Phillips Collection.

Po tym, jak Corcoran odmówiło wystawienia prac Mapplethorpe’a, ubezpieczyciele wystawy udali się do niekomercyjnego Washington Project for the Arts[18], gdzie wielkim tłumom prezentowane były kontrowersyjne zdjęcia w dniach 21 lipca – 13 sierpnia 1989[19].

Pośmiertnie[edytuj | edytuj kod]

  • W 1996 Patti Smith napisała książkę Poniedziałkowe dzieci". The Coral Sea dedykując ją Mapplethorpe’owi.
  • W 2003 Arena Editions opublikowało Autoportrait, kolekcję biało-czarnych polaroidowych autoportretów, które Mapplethorpe zrobił między rokiem 1971 i 1973. Był to pierwszy raz, kiedy te prace zostały udostępnione szerszemu gronu odbiorców.
  • W 2006 odbitka Mapplethorpe’a przedstawiająca Andy’ego Warhola została sprzedana na aukcji za 643,200 dolarów, co uczyniło ją szóstą pod względem ceny sprzedaną fotografią w historii.
  • W 2007 amerykański pisarz, reżyser i producent James Crump wyreżyserował film dokumentalny Black White + Gray, który swoja premierę miał na Tribeca Film Festival 2007. Opowiada on o wpływie kustosza Sama Wagstaffa, fotografa Roberta Mapplethorpe’a i wokalistki Patti Smith na sztukę lat 70. w Nowym Jorku.
  • W 2007 Prestel wydał Mapplethorpe: Polaroids, kolekcję 183 z około 1500 zachowanych polaroidów Mapplethorpe’a. Wydaniu książki towarzyszyła wystawa w Whitney Museum of American Art zorganizowana w maju 2008[20].
  • W styczniu 2016 powstał biograficzny film Mapplethorpe, gdzie rolę Roberta Mapplethorpe'a zagrał Matt Smith.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Robert Mapplethorpe (1946-1989) (ang.). Find a Grave. [dostęp 2018-07-21].
  2. Matt Randal (2014-09-07): 10 Robert Mapplethorpe Artworks (ang.). Widewalls. [dostęp 2009-02-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-02)].
  3. Martin R. Kalfatovic: Mapplethorpe, Robert (ang.). Oxford Index. [dostęp 2009-02-09].
  4. a b Borys Kossakowski (2014-04-26): Biografia] (ang.). Guggenheim Collection. [dostęp 2009-02-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-02)].
  5. Grace Glueck (1995-05-25): Fallen Angel. The New York Times.  Cytat: Growing up in a blue-collar precinct of Floral Park and steeped in Catholicism, Mapplethorpe developed – to his alarm – an adolescent interest in gay pornographic magazines (...) So at Pratt Institute in Brooklyn, where his father had studied engineering and Robert majored in graphic arts (but stopped short of getting a degree)...
  6. Christopher Bollen (2010-01-21): Patti Smith and Robert Mapplethorpe (ang.). Interview (magazyn). [dostęp 2009-02-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-02)].
  7. Robert Mapplethorpe Dating (ang.). FamousFix. [dostęp 2018-07-21].
  8. a b c d e Anna Arno (2014-06-23): Pochwała ciała. Wielka paryska wystawa Roberta Mapplethorpe'a (pol.). Gazeta Wyborcza. [dostęp 2009-02-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-02)].
  9. a b Oficjalna Strona Robert Mapplethorpe Foundation (ang.). Foundation 2006. [dostęp 2009-06-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-02)].
  10. Robert Mapplethorpe (pol.). latajacapyza.blox.pl. [dostęp 2009-02-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-02)].
  11. Lisa Braamt, Natalia Chlebowska (2016-08-31): Robert Mapplethorpe: Chrzanić skandal – Look at the Pictures (pol.). Café Babel. [dostęp 2018-07-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-07-21)].
  12. Robert Mapplethorpe: Icon (ang.). MonoVisions. [dostęp 2016-11-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-02)].
  13. Deborah A. Levinson (1990-04-30): Robert Mapplethorpe’s extraordinary vision (ang.). Tech - MIT's. [dostęp 2009-06-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-02)].
  14. Mapplethorpe’s Photos Now an F.C.C. Issue. The New York Timesdata dostępu =1990-04-17. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-02)].
  15. Richard Meyer (1991-07-10): Imaging Sadomasochism: Robert Mapplethorpe and the Masquerade of Photography (ang.). Queer Cultural Center. [dostęp 2009-04-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-02)].
  16. Ken Gonzales-Day: Mapplethorpe, Robert (1946-1989) (ang.). Archives of the glbtq Encyclopedia Project. [dostęp 2009-06-19].
  17. Imperfect Moments: Mapplethorpe and Censorship Twenty Years Later (ang.). Institute of Contemporary Art. [dostęp 2009-06-19].
  18. James F. Fitzpatrick: The Sensitive Society (ang.). [dostęp 19 czerwca 2009].
  19. Judd Tully. Corcoran Cut From Painter’s Will;Lowell Nesbitt’s Mapplethorpe Protest. „The Washington Post”, s. b.01. 1989-09-06. 
  20. Borys Kossakowski (2014-04-26): Wystawy prac Mapplethorpe’a (ang.). artfacts.net. [dostęp 2009-02-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-02)].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]