Sejm Czteroletni

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Sejm Wielki)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rzeczpospolita w latach 1789–1792, po zrzuceniu protektoratu rosyjskiego
Podział terytorialny Rzeczypospolitej Obojga Narodów w czasie trwania Sejmu Czteroletniego
Liczba ludności w województwach I Rzeczypospolitej, według spisu statystycznego Fryderyka Moszyńskiego z 1789 roku, uchwalonego przez Sejm Czteroletni dla ściągnięcia podatków na powiększoną armię, podana w tabeli w 1790 roku
Wysokość ofiary 10 grosza według województw Rzeczypospolitej, oparta na tabeli Fryderyka Józefa Moszyńskiego z 1790 roku
Suma wszystkich podatków według województw Rzeczypospolitej, według tabeli Fryderyka Józefa Moszyńskiego z 1790 roku
Uchwalenie Konstytucji 3 Maja przez Sejm Czteroletni; malował Kazimierz Wojniakowski w 1806 r.
Diariusz Sejmu 1788
Strona z diariusza Sejmu Czteroletniego, przechowywanego w Archiwum Głównym Akt Dawnych
Marszałek konfederacji Korony Królestwa Polskiego i marszałek Sejmu Czteroletniego Stanisław Małachowski
Marszałek konfederacji Wielkiego Księstwa Litewskiego Kazimierz Nestor Sapieha, obraz pędzla Józefa Peszki z ok. 1791 roku
Michał Walewski, wojewoda sieradzki złożył na Sejmie Czteroletnim przyjęty przez aklamację projekt powiększenia armii do 100 tysięcy

Sejm Czteroletni, Sejm Wielkisejm walny zwołany 6 października 1788 za zgodą carycy Rosji Katarzyny II w Warszawie, obradujący do 29 maja 1792 pod węzłem konfederacji pod laską marszałka konfederacji koronnej Stanisława Małachowskiego. Od grudnia 1790 roku obradował w podwojonym składzie.

Kolejny sejm, aktem oblatowanym w Grodnie 23 listopada 1793 roku, uznał Sejm Czteroletni za niebyły i uchylił wszystkie ustanowione na nim akty prawne[1].

Tło międzynarodowe[edytuj | edytuj kod]

Od 1768 roku Rzeczpospolita Obojga Narodów była nieprzerwanie protektoratem Imperium Rosyjskiego, które mocą odnowionego w 1775 traktatu gwarancyjnego zapewniało nienaruszalność ustroju państwa polskiego. W 1787 roku Rosja została zaatakowana przez imperium osmańskie, wybuchła wojna rosyjsko-turecka. U jej boku przeciwko Turcji wystąpiła Austria. Katarzyna II rozpoczęła starania o pomoc zbrojną Rzeczypospolitej przeciw Turcji, formalnie zgadzając się na wystawienie przez Rzeczpospolitą 12 tys. korpusu posiłkowego, opłacanego przez Rosję[2], na wzmocnienie władzy królewskiej, przywileje handlowe i zdobycze pomiędzy Dniestrem i Seretem. Te działania spotkały się z ostrym sprzeciwem Prus i wspierającego je Królestwa Wielkiej Brytanii, zagrożonego opanowaniem przez Rosję cieśnin czarnomorskich. Prusy próbowały wciągnąć Rzeczpospolitą do sojuszu z Wielką Brytanią i Holandią by odciągnąć ją od aliansu z Rosją. 21 maja 1788 roku Rosja złożyła Austrii deklarację, w której w razie wysunięcia roszczeń terytorialnych wobec Rzeczypospolitej przez Prusy obiecała daleko idące współdziałanie, nie wykluczając akcji militarnej[3]. Rozpoczęta w 1788 roku wojna rosyjsko-szwedzka (1788-1790) osłabiła i tak nieprzygotowaną do prowadzenia działań militarnych na dwóch frontach Rosję i przyspieszyła zabiegi obu stron wobec Rzeczypospolitej[4].

Tło wewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

W Rzeczypospolitej powstało kilka stronnictw, różniących się programem politycznym i strategią realizacji celów.

Stronnictwo dworskie – skupione przy królu Stanisławie Auguście Poniatowskim, grupujące m.in. jego braci i synowców zmierzało do wzmocnienia władzy rządowej w najściślejszym sojuszu z Rosją. Zamierzało ulepszyć administrację, podnieść przemysł, dopuścić mieszczan do udziału w życiu publicznym, chłopom zapewnić opiekę rządu. W celu realizacji tych planów dążyło do zawarcia z Rosją sojuszu zaczepno-odpornego.

Stronnictwo rosyjskie rozpadło się na dwa odłamy: jeden zrzeszał ludzi ślepo oddanych Rosji i pobierajacych od niej pensję, drugi w oparciu o Rosję chciał utrzymać republikancką formę rządu i z pomocą Rosji chciał przeszkodzić wzmocnieniu władzy królewskiej.

Stronnictwo magnacko-republikanckie Stanisława Szczęsnego Potockiego przeciwne było zależności Rzeczypospolitej od innych państw, zmierzało do przekształcenia jej w republikę na wzór Stanów Zjednoczonych. Wyznawało zasadę wiecznego bezkrólewia, co zapewniłoby w państwie przewagę magnaterii.

Stronnictwo hetmańskie Franciszka Ksawerego Branickiego, pozostające od 1776 roku w ciągłej opozycji do dworu, dążyło do przywrócenia dawnych urządzeń ustrojowych, szczególnie osłabionej władzy hetmanów. Głosiło potrzebę powiększenia stanu liczebnego wojsk Rzeczypospolitej oraz zachowanie jej niezależności.

Stronnictwo Patriotyczne, grupujące zwolenników wzmocnienia i niezależności państwa, rozpadało się na 4 frakcje:

Wszystkie te ugrupowania w trakcie obrad Sejmu Czteroletniego zmieniały swoje stanowisko, łącząc się ze sobą i rozdzielając. Przed otwarciem sejmu ukształtowały się 3 obozy polityczne: stronnictwo rosyjskie, opowiadające się za zachowaniem rosyjskiej gwarancji ustroju Rzeczypospolitej, stronnictwo dworskie, pragnące zmienić gwarancję na sojusz zaczepno-odporny z Rosją oraz stronnictwo antyrosyjskie, dążące do zrzucenia gwarancji rosyjskiej i do zawarcia przymierza z przeciwnikami Rosji[5].

Posłowie na Sejm Czteroletni[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze posiedzenie odbyło się 6 października 1788, a ostatnie 29 maja 1792. Sejm liczył 164 (360) posłów. 28 września 1790 roku został podwojony skład Sejmu. Posłowie zostali wybrani w 28 województwach: województwo krakowskie (8 (16) posłów), województwo poznańskie (7 (14) posłów), województwo wileńskie (10 (20) posłów), województwo sandomierskie (6 (12) posłów), województwo kaliskie (8 (16) posłów), województwo gnieźnieńskie (4 (8)posłów), województwo trockie (8 (16) posłów), województwo sieradzkie (6 (12) posłów), województwo łęczyckie (4 (8)posłów), Księstwo żmudzkie (6 (12)posłów), województwo brzeskokujawskie (2 (4)posłów), województwo kijowskie (6 (12) posłów), województwo inowrocławskie (4 (8)posłów), województwo ruskie (2 (4) posłów), województwo wołyńskie (6 (12)posłów), województwo podolskie (6 (12) posłów), województwo smoleńskie (4 (8)posłów), województwo lubelskie (6 (12) posłów), województwo połockie (2 (4) posłów), województwo nowogrodzkie (6 (12)posłów), województwo płockie (6 (12) posłów), województwo mazowieckie (20 (40) posłów), województwo podlaskie (6 (12)posłów), województwo rawskie (6 (12) posłów), województwo brzeskolitewskie (4 (8) posłów), województwo bracławskie (5 (10)posłów), województwo mińskie (6 (12) posłów), województwo inflanckie (6 (12) posłów) i województwo czernichowskie (4 (8) posłów)

Stronnictwo dworskie ( 12 (33) posłów), Stronnictwo rosyjskie ( 11 (21)posłów), Stronnictwo magnacko- republikańskie (95(176)posłów), Stronnictwo hetmańskie (4(6)posłów) i Stronnictwo Patriotyczne (57(118)posłów).

Prezydium Sejmu:

  1. Aksak Kajetan ( SD od 1790) (woj. wołyńskie)
  2. Batowski Aleksander (od 1790) SP-inflanty
  3. BernowiczMichał SMR nowogrodzkie
  4. Biernacki Kazimierz (od SD 1790) woj. kaliskie
  5. Bierzyński Józef (SD)-kijowski
  6. Błędowski Tadeusz SP- czernihowski (od 1790)
  7. Błociszewski Tadeusz (od 1790) SMR Województwo łęczyckie
  8. Bniński Łukasz poznańskie SMR
  9. Bolesz Kazimierz SMR (od 1790 woj. poznańskie
  1. Bońkowski Józef SMR płockie
  2. Borch Józef (Stronnictwo Patriotyczne) ks. inflancki
  3. Boreyko Pius Franciszek (od 1790) SP woj. podolskie;
  4. Borowicki Józef (od 1790) SP- kijowskie
  5. Breza Stanisław SP- poseł z gnieźnieńskiego (od 1790)
  6. Oppeln-Bronikowski Adam Feliks (od 1790) SP

Gnieźnieńskiej

  1. Brzostowski Aleksander

(od 1790) SMR woj. sieradzkie,

  1. Brzostowski Michał Hieronim SMR (od 1790)- trockie
  2. Bułharyn Michał SD Województwo nowogrodzkie
  3. Butrymowicz Mateusz SP Województwo brzeskolitewskie
  4. Byszewski Arnold SD mazowieckie
  5. Byszewski Tomasz ( od 1790) SMR Województwo łęczyckie
  6. Chłapowski Ignacy (od 1790) SMR woj. poznańskie
  7. Chojecki Jan (od 1790) SP woj. kijowskie
  8. Cholewski Fabian SMR ks. mazowieckie
  9. Chołoniewski Ignacy SMR woj. bracławskie
  10. Chomiński Ignacy (od 1790) SR Województwo wileńskie (II Rzeczpospolita)
  11. Antoni Chrapowicki SP woj. smoleńskie,
  12. Adam Chreptowicz (od 1790) SP woj. nowogródzkie
  13. Andrzej Cielecki SH woj. sieradzkie
  14. Florian Cieszkowski (od 1790) SMR ks. mazowieckie
  15. Michał Czacki SMR woj. czerniechowskie
  16. Adam Kazimierz Czartoryski (Stronnictwo Patriotyczne) Województwo lubelskie (I Rzeczpospolita)
  17. Józef Klemens Czartoryski (Stronnictwo Patriotyczne) Województwo wołyńskie (I Rzeczpospolita)
  18. Wiktory Czechowicz (od 1790) SMR (woj. wileńskie
  19. Adam Czernołuski (od 1790) SMR woj. czerniechowskie
  20. Antoni Czetwertyński SMR woj. bracławskie
  21. Kasper Czyż SMR woj. wileńskie
  22. Stanisław Dąmbski( od 1790) SMR woj. brzeskie kuj
  23. Stanisław Dąbski SMR woj. brzeskie kuj
  24. Ignacy Dembiński (od 1790) SP Województwo krakowskie (I Rzeczpospolita)
  25. Sebastian Dłuski SMR Województwo lubelskie (I Rzeczpospolita)
  26. Tomasz Dłuski (od 1790) SMR Województwo lubelskie (I Rzeczpospolita)
  27. Tadeusz Downarowicz SMR woj. mińskie
  28. Florian Drewnowski SMR ks. mazowieckie
  29. Ignacy Działyński (od 1790) SP Województwo inowrocławskie
  30. Ksawery Działyński SP Województwo poznańskie (I Rzeczpospolita)
  31. Dziekoński Józef (od 1790) woj. trockie SMR
  32. Dominik Eydziatowicz SP woj. smoleńskie,
  33. Aleksander Michał Eysymont SMR Województwo trockie
  34. Jan Nepomucen Gajewski SMR Województwo łęczyckie
  35. Ignacy Giełgud SP Księstwo Żmudzkie
  36. Dominik Gieysztor (od 1790) SMR trocki
  37. Mikołaj Glinka SP (województwo mazowieckie)
  38. Antoni Gliszczyński (od 1790) SP Województwo poznańskie (I Rzeczpospolita)
  39. Karol Głębocki (od 1790) SR woj. krakowskie
  40. Antoni Godlewski SMR ks. mazowiecki
  41. Ignacy Gomoliński (od 1790) SMR ks. mazowiecki
  42. Stanisław Górski SMR ks. żmudzkie
  43. Augustyn Gorzeński SP Województwo poznańskie (I Rzeczpospolita)
  44. Nicefor Gorzeński (od 1790) SP Województwo kaliskie (I Rzeczpospolita)
  45. Kazimierz Górski (od 1790) SD ks. mazowiecki
  46. Benedykt Grabiński (od 1790) SP Województwo podolskie
  47. Paweł Grabowski SP woj. nowogrodzkie
  48. Zygmunt Grabowski (od 1790) SD woj. nowogrodzkie
  49. Franciszek Ksawery Grocholski SMR Województwo bracławskie
  50. Grzegorz Grotowski (od 1790) SP Województwo rawskie
  51. Grzybowski Józef (od 1790) SD ks. mazowieckie
  52. Ludwik Szymon Gutakowski SP Województwo witebskie
  53. Wincenty Hłasko (od 1790) SD Województwo witebskie
  54. Benedykt Hulewicz SD woj. wołyńskie;
  55. Stanisław Hulewicz (od 1790) SMR woj. wołyńskie;
  56. Józef August Iliński (od 1790) SP woj. kijowskie;
  57. Jan Stanisław Iliński (od 1790) SD woj. kijowskie;
  58. Józef Jabłkowski (od 1790) SD (woj. sieradzkie)
  59. Stanisław Jabłonowski (od 1790) SMR ks. mazowieckie,
  60. Stanisław Paweł Jabłonowski (Stronnictwo Patriotyczne) Województwo wołyńskie (I Rzeczpospolita)
  61. Konstanty Janikowski (od 1790) SH łęczyckie;
  62. Mikołaj Jaroszyński (od 1790) SP woj. bracławskie;
  63. Mikołaj Jasieński (od 1790) SR Województwo sandomierskie (I Rzeczpospolita)
  64. Jeleński Jan (od 1790) SR Województwo mińskie
  65. Konstanty Jeleński SMR woj. mińskie
  66. Konstanty Jelski (od 1790) SD woj. smoleńskie
  67. Franciszek Jerzmanowski SMR Województwo łęczyckie
  68. Karol Jezierski (od 1790) SMR ks. mazowieckie
  69. Ignacy Jeżewski (od 1790) SP płocki
  70. Jan Jordan SMR (woj. krakowskie)
  71. Wincenty Józefowicz SR województwo witebskie
  72. Grzegorz Kaczanowski (od 1790) SP
  73. Benedykt Tadeusz Kamieński SMR (województwo wileńskie)
  74. Ludwik Kamieński (od 1790) SD
  75. Benedykt Karp SMR (województwo trockie)
  76. Maurycy Karp (od 1790) SMR
  77. Antoni Karski SMR
  78. Kazimierz Karski (od 1790) SD
  79. Michał Karski SMR
  80. Jan Karwicki (od 31 stycznia 1791) SH
  81. Krzysztof Karwicki (Stronnictwo Patriotyczne)
  82. Pius Kiciński SP Województwo mazowieckie
  83. August Kicki SP
  84. Onufry Kicki (od 1790) SD
  85. Józef Kiełczewski (od 1790) SP
  86. Franciszek Kietliński (od 1790) SMR Województwo sandomierskie (I Rzeczpospolita)
  87. Michał Kochanowski SP Województwo sandomierskie (I Rzeczpospolita)
  88. Józef Kociełł SP
  89. Wincenty Józef Komorowski (od 1790) SP Województwo ruskie
  90. Tadeusz Korsak (od 1790) (wicemarszałek, Stronnictwo Patriotyczne) Województwo wileńskie (I Rzeczpospolita)
  91. Michał Korzeniowski (od 1790) SP Województwo brzeskolitewskie
  92. Antoni Kossakowski SR trockie
  93. Józef Dominik Kossakowski (od 1790) SR
  94. Józef Antoni Kossakowski (od 1790) SMR
  95. Michał Kossakowski (od 1790) SMR
  96. Stanisław Kossecki (od 1790) SMR Województwo podolskie
  97. Tadeusz Kościałowski SP
  98. Michał Koziełł SMR
  99. Bartłomiej Krajewski (od 1790) SMR
  100. Krasicki Stanisław SMR Województwo czernihowskie
  101. Krasiński Jan SMR
  102. Jan Stanisław Krasnodębski SMR Województwo podlaskie (I Rzeczpospolita)
  103. Feliks Kretkowski (od 1790) SMR
  104. Ignacy Krzucki (od 1790) SMR
  105. Onufry Krzycki (od 1790) SMR Województwo gnieźnieńskie
  106. Józef Krzyżanowski (od 1790(SP) Województwo kaliskie (I Rzeczpospolita)
  107. Piotr Krzyżanowski SMR
  108. Stanisław Kublicki (Stronnictwo Patriotyczne) posłem inflanckim
  109. Ignacy Kuczyński SMR
  110. Wiktoryn Kuczyński SD
  111. Kajetan Kurdwanowski SMR
  112. Antoni Kwilecki (od 1790) SD
  113. Franciszek Antoni Kwilecki (wicemarszałek, SMR) (województwo poznańskie)
  114. Roch Lasocki SD Województwo rawskie
  115. Antoni Bartłomiej Ledóchowski (od 1790) SP Województwo czernihowskie
  116. Marcin Ledóchowski SH
  117. Kazimierz Lemnicki (od 1790) SP Województwo lubelskie (I Rzeczpospolita)
  118. Dezydery Leszczyński SR Województwo inowrocławskie
  119. Józef Leszczyński SP
  120. Marcin Leżeński (od 1790) SP Województwo bracławskie
  121. Aleksander Linowski (od 1790) SP Województwo krakowskie (I Rzeczpospolita)
  122. Jan Lipski SMR
  123. Tomasz Łappa (od 1790) SMR
  124. Dionizy Łączyński SH
  125. Kazimierz Łempicki SMR
  126. Feliks Łubieński SP Województwo sieradzkie (I Rzeczpospolita)
  127. Jan Paweł Łuszczewski (od 1790) (sekretarz, SP) Województwo rawskie
  128. Antoni Madaliński SP woj. gnieźnieńskiego
  129. Ludwik Madaliński (od 1790) SMR Województwo inowrocławskie
  130. Jan Nepomucen Małachowski SMR
  131. Małachowski Józef SR Województwo krakowskie (I Rzeczpospolita)
  132. Stanisław Małachowski (marszałek,Stronnictwo Patriotyczne) sandomierski
  133. Florian Małowiejski SMR
  134. Stanisław Manuzzi (od 1790) SMR Województwo wileńskie (I Rzeczpospolita)
  135. Tadeusz Matuszewicz SP Województwo brzeskolitewskie
  136. Bartłomiej Mazowiecki SMR
  137. Franciszek Mączyński SMR łęczycki
  138. Wojciech Mączyński SD
  139. Józef Mężeński (od 1790) SH
  140. Józef Miaskowski (od 1790) SP Województwo witebskie
  141. Krzysztof Miaskowski (od 1790) SMR
  142. Kajetan Miączyński SMR Województwo czernihowskie
  143. Antoni Michałowski SH
  144. Franciszek Mielżyński (od 1790) SD
  145. Maksymilian Mielżyński (od 1790) SMR
  146. Józef Mierzejewski SMR Województwo podolskie
  147. Franciszek Mikorski SMR
  148. Józef Mikorski SP
  149. Antoni Mikułowski SR Województwo sandomierskie (I Rzeczpospolita)
  150. Tomasz Mineyko (od 1790) SMR Województwo trockie
  151. Stanisław Miroszewski (od 1790) SP
  152. Bogusław Mirski (od 1790) SP
  153. Stanisław Mirski SP Województwo wileńskie (I Rzeczpospolita)
  154. Stanisław Mokronowski SD Województwo mazowieckie (I Rzeczpospolita)
  155. Mikołaj Morawski SP Województwo mińskie
  156. Aleksander Morski (od 1790) SMR Województwo lubelskie (I Rzeczpospolita)
  157. Onufry Morski SD
  158. Ignacy Morykoni SMR
  159. Józef Mostowski (od 1790) SP inflancki
  160. Adam Moszczeński SR Województwo poznańskie (I Rzeczpospolita)
  161. Ignacy Moszczeński (od 1790) SMR
  162. Fryderyk Józef Moszyński SMR Województwo bracławskie
  163. Jan Nagurski (od 1790) SP
  164. Cyprian Nakwaski SMR
  165. Antoni Nałęcz SMR
  166. Dominik Narbutt (od 1790) SP
  167. Wojciech Narbutt SD Województwo wileńskie (I Rzeczpospolita)
  168. Julian Ursyn Niemcewicz ( wicemarszałek, Stronnictwo Patriotyczne) inflancki
  169. Stanisław Ursyn Niemcewicz (od 1790) SMR Województwo brzeskolitewskie
  170. Józef Niemirycz (od 1790) SR Województwo sandomierskie (I Rzeczpospolita)
  171. Jan Nosarzewski (od 1790) ks. mazowieckie SMR
  172. Tomasz Nowowiejski (od 1790) SP Województwo mazowieckie (I Rzeczpospolita)
  173. Onufry Oborski SP Województwo mazowieckie (I Rzeczpospolita)
  174. Stanisław Olędzki (od 1790) SP
  175. Józef Olizar (od 1790) SD
  176. Jan Orłowski (od 1790) SMR
  177. Antoni Oskierka (od 17 września1791) SMR
  178. Hieronim Oskierka (od 1790) SMR
  179. Jan Oskierka SMR
  180. Maciej Oskierka (od 17 września1791) SMR
  181. Jan Onufry Ossoliński (od 1790) SP Województwo trockie
  182. Józef Kajetan Ossoliński SP Województwo sandomierskie (I Rzeczpospolita)
  183. Stanisław Ossoliński (od 1790) SMR
  184. Nereusz Ostaszewski (od 1790) SD Województwo mazowieckie (I Rzeczpospolita)
  185. Jan Ośmiałowski (od 1790) SD
  186. August Otffinowski (od 1790) SD
  187. Jerzy Ożarowski SD
  188. Ludwik Pancerzyński (od 1790) SMR
  189. Piotr Pawlikowski SMR
  190. Michał Pawsza SMR
  191. Józef Pągowski (od 1790) SP
  192. Michał Pikarski SMR
  193. Chryzostom Piłsudzki (od 1790) SMR
  194. Józef Piniński (od 1790) SMR
  195. Józef Plater SMR
  196. Antoni Pomarnacki (od 1790) SMR
  197. Marceli Poniński (od 1790) SP Województwo gnieźnieńskie
  198. Piotr Franciszek Potocki SP Województwo trockie
  199. Jan Nepomucen Eryk Potocki SMR
  200. Jerzy Michał Potocki SP Województwo podolskie
  201. Piotr Potocki (wicemarszałek, Stronnictwo Patriotyczne) Województwo inflanckie
  202. Seweryn Potocki SP Województwo bracławskie
  203. Stanisław Kostka Potocki (Stronnictwo Patriotyczne)
  204. Stanisław Szczęsny Potocki (wicemarszałek, Stronnictwo magnacko- republikańskie) Województwo bracławskie
  205. Kajetan Proskura Suszczański SR Województwo kijowskie
  206. Jan Pruski (od 1790) SMR
  207. Ignacy PrzeciszewskiSMR
  208. Kazimierz Przecławski SMR
  209. Adam Przeradowski (od 1790) SMR
  210. Michał Przezdziecki (od 1790) SP Województwo podolskie
  211. Fryderyk Psarski (od 1790) SP
  212. Andrzej Puchała (od 1790) SMR Województwo mazowieckie (I Rzeczpospolita)
  213. Wojciech Pusłowski (od 1790) SMR
  214. Ksawery Puszet (od 1790) SP
  215. Jacek Antoni Puttkamer (od 1790) SMR Województwo mińskie
  216. Józef Puzyna (od 1790) SP
  217. Filip Nereusz Raczyński (od 1790) SMR Województwo poznańskie (I Rzeczpospolita)
  218. Piotr Radoliński SP Województwo kaliskie (I Rzeczpospolita)
  219. Józef Radzicki (od 1790) SR Województwo mazowieckie (I Rzeczpospolita)
  220. Józef Radzimiński SMR
  221. Michał Radzimiński (od 1790) SMR
  222. Michał Radziszewski SMR
  223. Jakub Rakowski (od 1790) SMR Mazowsze
  224. Marcin Rakowski (od 1790) SP
  225. Stanisław Reytan (od 1790) SMR
  226. Roman Rogowski (od 1790) SP
  227. Franciszek Romanowicz SMR
  228. Alexander Remiszowski SP
  229. Andrzej Rostworowski SMR
  230. Feliks Rościszewski SMR
  231. Jan Rościszewski SMR
  232. Antoni Rożnoski SP
  233. Adam Rupeyko (od 1790) SMR
  234. Mikołaj Russocki (od 1790) SP
  235. Jan Rybiński (od 1790) SP
  236. Łukasz Tadeusz Rybiński woj. kijowskie; SMR
  237. Kazimierz Rzewuski SP Województwo podolskie
  238. Rzewuski Seweryn (od 1790) SMR Województwo kijowskie
  239. Walenty Rzętkowski (od 1790) SP
  240. Eustachy Erazm Sanguszko SMR Województwo lubelskie (I Rzeczpospolita)
  241. Kazimierz Nestor Sapieha ( SR, wicemarszałek) Województwo brzeskolitewskie
  242. Bogusław Ignacy Sczaniecki (od 1790) SD Województwo kaliskie (I Rzeczpospolita)
  243. Antoni Siellicki SMR
  244. Antoni Siemiątkowski (od 1790) SMR
  245. Hiacynt Siemieński (od 1790) SMR
  246. Ignacy Siwicki (od 1790) SR Województwo trockie
  247. Szymon Skirmont (od 1790) SMR
  248. Paweł Skórzewski SP Województwo kaliskie (I Rzeczpospolita)
  249. Albin Skorkowski SMR
  250. Marcin Slaski woj. krakowskie SD
  251. Walenty Sobolewski SP Województwo mazowieckie (I Rzeczpospolita)
  252. Celestyn Sokolnicki (od 1790) SMR Województwo poznańskie (I Rzeczpospolita)
  253. Piotr Sokolnicki SMR
  254. Serafin Sokołowski SR Województwo inowrocławskie
  255. Ignacy Sołtan (od 1790) SMR
  256. Stanisław Sołtan SP woj. nowogrodzkie
  257. Stanisław Sołtyk (od 1790) SP Województwo krakowskie (I Rzeczpospolita)
  258. Józef Longin Staszewski (od 1790) SP (województwo trockie)
  259. Ksawery Stoiński (od 1790) SMR
  260. Michał Strasz SP sandomierski
  261. Walerian Stroynowski SMR Województwo wołyńskie (I Rzeczpospolita)
  262. Antoni Suchodolski SMR
  263. Jan Suchodolski (od 1790) SMR
  264. Wojciech Suchodolski (wicemarszałek, Stronnictwo hetmańskie) woj. ruskie
  265. Jan Suchorzewski SP Województwo kaliskie (I Rzeczpospolita)
  266. Józef Suffczyński (od 1790) SMR
  267. Alojzy Sulistrowski SP Województwo połockie
  268. Ignacy Sylwestrowicz (od 1790) SMR
  269. Florian Syruć (od 1790) SP Województwo trockie
  270. Antoni Szamocki (od 1790) SMR
  271. Onufry Szczeniowski (od 1790) SP
  272. Marcin Szczyt (od 1790) SP Województwo połockie
  273. Józef Ignacy Szembek SMR Województwo sieradzkie (I Rzeczpospolita)
  274. Józef Szlubowski (od 1790) SMR Województwo ruskie
  275. Szydłowski Adam (od 1790) SD Województwo podlaskie (I Rzeczpospolita)
  276. Dominik Szymanowski (od 1790) SP
  277. Franciszek Szymanowski SMR
  278. Jan Szymanowski SMR
  279. Jan Szymanowski (od 1790) SMR
  280. Paweł Szyrma SMR
  281. Michał Swieykowski (od 1790) SMR
  282. Wojciech Świętosławski SMR
  283. Antoni Trębicki (od 1790) SP Inflanty
  284. Feliks Trojanowski (od 1790) SMR Województwo trockie
  285. Antoni Trypolski SMR Województwo kijowskie
  286. Ignacy Trypolski (od 1790) SMR Województwo kijowskie
  287. Tadeusz Trzciński (od 1790) SMR Województwo brzeskokujawskie
  288. Józef Trzebuchowski (od 1790) SMR
  289. Ignacy Tymowski SR Województwo sieradzkie (I Rzeczpospolita)
  290. Jerzy Tyszkiewicz SP
  291. Tyzenhauz Antoni (od 1790) SP Województwo wileńskie (I Rzeczpospolita)
  292. Karol Urbański (od 1790) SP Województwo trockie
  293. Bogumił Gabriel Walewski (od 1790) SMR Województwo sieradzkie (I Rzeczpospolita)
  294. Kasper Walewski SD
  295. Stefan Juliusz Walewski SR Województwo sieradzkie (I Rzeczpospolita)
  296. Józef Wańkowicz (od 1790) SMR
  297. Tomasz Wawrzecki SP Województwo wileńskie (I Rzeczpospolita)
  298. Jan Wądołkowski SMR
  299. Stefan Wereszczaka SMR Województwo nowogródzkie (I Rzeczpospolita)
  300. Józef Rafał Wereszczyński SMR (województwo trockie)
  301. Antoni Wessel (od 1790) SMR
  302. Józef Weyssenhoff (Stronnictwo Patriotyczne)
  303. Jan Węgierski (od 1790) SMR
  304. Kazimierz Wężyk SMR Województwo podlaskie (I Rzeczpospolita)
  305. Jozef Wielogłowski SMR
  306. Józef Wiercieński (od 1790) SMR
  307. Felicjan Wierzchlejski SMR
  308. Franciszek Wilczewski SMR
  309. Józef Wilkoński (od 1790) SP Województwo kaliskie (I Rzeczpospolita)
  310. Witosławski Ignacy SMR Województwo podolskie
  311. Józef Witosławski (od 1790) SMR Województwo podolskie
  312. Stanisław Wojczyński (od 1790) SP Województwo rawskie
  313. Kazimierz Wolmer SMR Województwo trockie
  314. Józef Wołłowicz SMR
  315. Józef Wołodkowicz SMR
  316. Ignacy Wybranowski SMR
  317. Zenon Kazimierz Wysłouch (od 1790) SP Województwo brzeskolitewskie
  318. Ignacy Zabieło SMR
  319. Józef Zabiełło SR Księstwo Żmudzkie
  320. Michał Zabiełło (Stronnictwo Patriotyczne) Inflanty
  321. Józef Zabłodzki SMR
  322. Jan Zagórski (od 1790) SR Województwo wołyńskie (I Rzeczpospolita)
  323. Józef Zajączek (od 1790) SP województwa podolskiego
  324. Ignacy Wyssogota Zakrzewski SP Województwo poznańskie (I Rzeczpospolita)
  325. Ignacy Zakrzewski SMR
  326. Kazimierz Zaleski (od 1790) SP (województwo lubelskie)
  327. Michał Antoni Zaleski SMR Województwo trockie
  328. Mikołaj Zaleski SMR
  329. Szczepan Zambrzycki (od 1790) SMR Księstwo Mazowieckie
  330. Barnaba Zawisza (od 1790) SP
  331. Jan Nepomucen Zboiński SP (województwo inowrocławskie)
  332. Michał Zdzitowiecki (od 1790) SMR
  333. Marceli Zembrzuski (od 1790) SMR
  334. Michał Zenowicz (od 1790) SP
  335. Aleksander Zieliński SP Księstwo Mazowieckie
  336. Antoni Zieliński SMR
  337. Jan Zieliński SMR
  338. Jan Zieliński (od 1790) SMR
  339. Maksymian Zielonacki SMR
  340. Ksawery Zienkowicz (od 1790) SP
  341. Antoni Polikarp Złotnicki (od 1790) SR Województwo podolskie

Senatorowie na Sejm Czteroletni[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze posiedzenie odbyło się 6 października 1788, a ostatnie 29 maja 1792. Senat liczył 131 senatorów. Senatorowie zostali wybrani w 28 województwach: województwo krakowskie (7 senatorów), województwo poznańskie (9 senatorów), województwo wileńskie (3 senatorów), województwo sandomierskie (9 senatorów), województwo kaliskie (8 senatorów), województwo gnieźnieńskie (4 senatorów), województwo trockie (2 senatorów), województwo sieradzkie (5 senatorów) , województwo łęczyckie ( 5 senatorów), Księstwo żmudzkie (3 senatorów), województwo brzeskokujawskie ( 6 senatorów), województwo kijowskie (3 senatorów), województwo inowrocławskie (5 senatorów), województwo ruskie (8 senatorów), województwo wołyńskie ( 3 senatorów), województwo podolskie (3 senatorów), województwo smoleńskie (3 senatorów), województwo lubelskie (2 senatorów), województwo połockie (2 senatorów), województwo nowogrodzkie (2 senatorów), województwo płockie (3 senatorów), województwo mazowieckie (8 senatorów), województwo podlaskie (2 senatorów), województwo rawskie (2 senatorów), województwo brzeskolitewskie (2 senatorów), województwo bracławskie (2 senatorów), województwo mińskie (2 senatorów), województwo inflanckie (3 senatorów) i województwo czernichowskie (2 senatorów).

Stronnictwo dworskie ( 22 senatorów ) Stronnictwo rosyjskie ( 21 senatorów), Stronnictwo magnacko- republikańskie (34 senatorów), Stronnictwo hetmańskie (15 senatorów) i Stronnictwo Patriotyczne (38 senatorów)

Prezydium Senatu:

  1. Alexandrowicz Tomasz SD (kasztelan podlaski)
  2. Ankwicz Józef SR (kasztelan sandecki)
  3. Biernacki Paweł SR(kasztelan sieradzki)
  4. Biesiekierski Antoni SD (kasztelan kowalski) od 15 listopada 1788
  5. Bniński Konstanty SMR (kasztelan chełmiński) od 16 października 1788
  6. BogatkoKazimierz SMR (kasztelan kruświcki)
  7. Borch Michał SP (wojewoda bełski) – od 26 I 1789
  8. Branicki Franciszek Ksawery SH wicemarszałek (hetman wlk. koronny) od 23 XII 1788
  9. Brzostowski Robert SD (kasztelan połocki)
  10. Bystrzonowski Kajetan SP (kasztelan małogoski) od 17 X 1788
  11. Chmara Adam SR (wojewoda miński)
  12. Chrapowicki Józef SD (kasztelan mścisławski)
  13. Chreptowicz Joachim SP (podkanclerzy litewski)
  14. Cieciszowski Kasper SP (biskup kijowski)
  15. Czapski Franciszek SP (wojewoda chełmiński) od 27 X 1788
  16. Czetwertyński Antoni Stanisław SR (kasztelan przemyski) od 15 XII 1790
  17. Czerwertyński Felicjan SMR (kasztelan czerniechowski)
  18. Czerwertyński Janusz SD (kasztelan czerniechowski)
  19. DaszkiewiczIgnacy SMR (kasztelan mścisławski) od 10 V 1792
  20. Dąmbski Stanisław SMR (wojewoda brzeski kujawski) od 17 III 1790
  21. Dembowski Stefan SD (kasztelan czechowski)
  22. Dziekoński Antoni SD (podskarbi nadworny litewski)
  23. Felkerzamb Adam SD (kasztelan witebski)
  24. Gadomski Stanisław SP (wojewoda łęczycki)
  25. Garnysz Maciej SD (biskup chełmski)
  26. Gedroyć Stefan SP (biskup żmudzki)
  27. Giełgud Antoni SP (starosta generalny żmudzki)
  28. Gliszczyński Jozef SMR (kasztelan biechowski)
  29. Gorzeński Makary SD (kasztelan kamieński)
  30. Gorzeński Tymoteusz SP (biskup smoleński) od 10 I 1791
  31. Gozimirski Walenty SD (kasztelan elblągski)
  32. Grocholski Marcin SP (kasztelan bracławski)
  33. Grodzicki Michał SD (kasztelan oświecimski)
  34. Gurowski Aleksander SD (kasztelan buski)
  35. Gurowski Władysław SD (marszałek wielki litewski)
  36. Hryniewiecki Kajetan SR (wojewoda lubelski)
  37. Jabłonowski Antoni SP wicemarszałek (kasztelan krakowski)
  38. Jezierski Jacek SP (kasztelan łukowski) od 18 X 1788
  39. Kołłątaj Hugo SP (podkanclerzy koronny)
  40. Komorowski Józef Joachim SD (kasztelan bełzki)
  41. Kossakowski Michał SR (wojewoda witebski)
  42. Kossowski Antoni SMR (kasztelan inowłodzki)
  43. Kossowski Roch SR (podskarbi nadworny koronny)
  44. Krasiński Adam SP od 13 VIII 1789
  45. Krzyżanowski Michał SMR (kasztelan santocki)
  46. Kwilecki Adam SP (kasztelan przemęcki)
  47. Kwilecki Jan SMR (kasztelan międzyrzecki) od 15 X 1788
  48. Lasocki Adam SMR (kasztelan sochaczewski) od 30 III 1789
  49. Lasocki Antoni SMR (kasztelan gostyński)
  50. Ledóchowski Mikołaj SMR

(kasztelan lubaczowski)

  1. Lipski Tadeusz SD(kasztelan łęczycki)
  2. Lubomirski Aleksander (kasztelan kijowski) wicemarszałek SMR od 2 VII 1789
  3. Lubomirski Józef SP (kasztelan kijowski) od 22 XII 1790
  4. Łoś Feliks Antoni SH (wojewoda pomorski)
  5. Malczewski Adam SP (kasztelan rogoziński)
  6. Małachowski Antoni SD (wojewoda mazowiecki)
  7. Małachowski Jacek SR(kanclerz wielki koronny)
  8. Małachowski Piotr SR (wojewoda krakowski) od 20 XI 1788
  9. Markowski Franciszek SP (kasztelan sanocki)
  10. Massalski Ignacy SR (biskup wileński)
  11. Męciński Adam SP (kasztelan spicimirski)
  12. Miaskowski Franciszek Salezy SR (kasztelan gnieźnieński)
  13. Mier Jan SP (kasztelan inflancki) od 15 X 1788
  14. Mier Józef SP (wojewoda pomorski) – od 15 XII 1790
  15. Mlicki Kajetan SMR (kasztelan sierpski)
  16. Młocki Franciszek SP (kasztelan wołyński)
  17. Mniewski Dionizy SP (kasztelan brzeski kujawski) od 6 XII 1790
  18. Mniszech Michał SH (marszałek wielki koronny)
  19. Mostowski Tadeusz SP (kasztelan raciązki) od 6 XII 1790
  20. Moszczeński Józef SD (kasztelan lędzki)
  21. Naruszewicz Adam SP (biskup smoleński) od 9 XII 1788
  22. Niesiołowski Jozef SR (wojewoda nowogrodzki)
  23. Oborski Jozef SP (kasztelan ciechanowski)
  24. Ogiński Michał SP (hetman wielki litewski)
  25. Okęcki Antoni wicemarszałek SR (biskup poznański)
  26. Opacki Chryzanty SD (kasztelan wiski)
  27. Ostrowski Tomasz SP (kasztelan czerski)
  28. Ożarowski Piotr SR (kasztelan wojnicki)
  29. Plater Kazimierz Konstanty SR (kasztelan trocki) od 28 XII 1790
  30. Podoski Michał Hieronim SMR (kasztelan dobrzyński) od 21 II 1789
  31. Poletyło Wojciech SMR (kasztelan chełmski)
  32. Poniatowski MichałSD marszałek (arcybiskup gnieźnieński)
  33. Poniatowski Stanisław SD wicemarszałek (podskarbi wielki litewski)
  34. Poniński Adam SR (podskarbi wielki koronny)
  35. Popiel Paweł SD (kasztelan sandomierski) od 27 X 1788
  36. Potocki Ignacy SP (marszałek nadworny litewski)
  37. Potocki Prot SP (wojewoda kijowski)
  38. Potocki Teodor SP (wojewoda bełzki)
  39. Prażmowski Franciszek SMR (kasztelan zakroczymski)
  40. Pruszak Tomasz SMR (kasztelan gdański)
  41. Pruszyński Stanisław Kostka SMR (kasztelan żytomirski) od 16 X 1788
  42. Przyłuski Jan SMR (kasztelan brzeziński) od 18 X 1788
  43. Raczyński Kazimierz SR (marszałek nadworny koronny)
  44. Radziwiłł Karol Stanisław SMR (wojewoda wileński) od 3 XI 1788
  45. Radziwiłł Maciej SP (kasztelan wileński) od 28 XII 1790
  46. Radziwiłł Michał SR (wojewoda wileński) od 9 XII 1790
  47. Rostocki Teodor SH (arcybiskup kijowski, metropolita całej Rusi) od 9 IX 1790
  48. Rybiński Antoni SMR (kasztelan owrucki) od 4 XI 1790
  49. Rybiński Józef SP (biskup kujawski i pomorski) od 28 XI 1788
  50. Rzewuski Adam SMR (kasztelan witebski) od 7 II 1791
  51. Ryszczewski Adam SMR (kasztelan lubaczewski)
  52. Sanguszko Hieronim SR (wojewoda wołyński) od 9 I 1789
  53. Sapieha Aleksander SH (kanclerz wielki litewski)
  54. Sapieha Ksawery SH (wojewoda smoleński) od 7 II 1791
  55. Sierakowski Kajetan SMR (kasztelan słoński) od 16 X 1788
  56. Sierakowski Maksymilian Brono SMR (kasztelan płocki) od 16 X 1788
  57. Sieroszewski Antoni SMR (kasztelan krzywiński)
  58. Skarszewski Wojciech SH (biskup chełmski i lubelski) od 17 II 1791
  59. Sobolewski Maciej SH (kasztelan warszawski)
  60. Sobolewski Walenty SP (kasztelan czerski)
  61. Sołtyk Jozef SH (kasztelan zawichostski)
  62. Sołtyk Tomasz SH (kasztelan wiślicki) w 1791wybrany sędzią sejmowym
  63. Sumiński Piotr SMR (kasztelan brzeski kuj.)
  64. SzczyttJózef SMR (kasztelan brzeski lit.)
  65. Szembek Krzysztof Hilary SP (biskup płocki)
  66. Szydłowski Symeon SH (kasztelan żarnowski)
  67. Szydłowski Teodor SP (wojewoda płocki) – akces 29 X 1788
  68. Turski Feliks SH (biskup łucki)
  69. Tyszkiewicz Ludwik SH (hetman polny litewski)
  70. Tyszkiewicz Stanisław SH (kasztelan żmudzki)
  71. Walewski Michał SR (wojewoda sieradzki)
  72. Walicki Bazyli SP (wojewoda rawski)
  73. Wilga Ludwik SP (wojewoda czerniechowski)
  74. Zabieło Szymon SP (kasztelan miński)
  75. Wyssogota-Zakrzewski Wacław SMR (kasztelan nakielski)
  76. Załuski Teofil SH (kasztelan buski)
  77. Zboiński Ksawery SMR (kasztelan raciązki)
  78. Zieliński Ignacy SMR (kasztelan wyszogrodzki)
  79. Zieliński Ludwik SMR (kasztelan rypiński)
  80. Zyberg Jan SR (wojewoda brzeski lit.)
  81. Zieliński Franciszek SMR (kasztelan biecki) od 17 X 1788

Zawiązanie konfederacji generalnej w sejmie wolnym[edytuj | edytuj kod]

 Zobacz też kategorię: Członkowie Deputacji do Formy Rządu.

Zmiany ustrojowe zamierzano przeprowadzić na sejmie, który obradując pod węzłem konfederacji uchroniony byłby od zerwania. Projekt ten popierał ambasador rosyjski Otto Magnus von Stackelberg, któremu zależało na przeprowadzeniu przez sejm polsko-rosyjskiego sojuszu zaczepno-odpornego. Stanisław Szczęsny Potocki i Jan Suchorzewski opowiadali się za zawiązaniem konfederacji wojewódzkich, które utworzyłyby konfederację generalną. Król i Stackelberg byli za zawiązaniem konfederacji w Radzie Nieustającej, tak jak w 1776 roku. Stronnictwo Patriotyczne podało zrealizowany projekt zawiązania konfederacji w sejmie przez trzy stany sejmujące[6].

6 października 1788 roku został otwarty sejm wolny pod starą laską posła poznańskiego Franciszka Antoniego Kwileckiego, który zastępował marszałka starej laski Stanisława Kostkę Gadomskiego. 7 października na drugiej sesji sejmowej zawiązano konfederację generalną przy zachowaniu wszystkich praw, ubezpieczających świętą wiarę katolicką, całość Rzeczypospolitej, rząd wolny republikancki, wszystkie prerogatywy tronu i magistratur[7].

Chwilowe wzmocnienie militarne Rzeczypospolitej leżało w interesie Rosji. Rosjanie nie przewidzieli jedynie, że zgadzając się na zmianę stanu liczebnego wojsk polskich, ustalonego jeszcze decyzją sejmu niemego w 1717 roku, spowodują próbę podważenia rosyjskiego protektoratu nad państwem polskim.

Król Stanisław August Poniatowski, działając w porozumieniu z ambasadorem rosyjskim Otto Magnusem von Stackelbergiem przedłożył na sejmie projekt sojuszu polsko-rosyjskiego skierowanego przeciwko Turcji.

13 października 1788 roku odczytano na posiedzeniu sejmu deklarację posła pruskiego Ludwiga Heinricha Buchholtza, w której przestrzegał on zgromadzonych przed wiązaniem się sojuszem wojskowym z Rosją przeciwko Turcji, ofiarując w zamian przymierze polsko-pruskie, gwarantujące całość i niepodległość Rzeczypospolitej, pozostawiając Polakom wolną rękę w dziele reform wewnętrznych kraju. Wywołało to piorunujące wrażenie na posłach, a król natychmiast wycofał swój projekt.

20 października wojewoda sieradzki Michał Walewski zgłosił projekt aukcji wojska do 100 tys., który został przyjęty przez aklamację.

3 listopada sejm skasował Departament Wojskowy Rady Nieustającej i powołał w jego miejsce Komisję Wojskową Obojga Narodów.

9 grudnia skasowano Departament Interesów Cudzoziemskich Rady Nieustającej, który był instrumentem kontroli polityki zagranicznej Rzeczypospolitej przez Rosję i w jego miejsce wprowadzono niezależną sejmową Deputację Spraw Zagranicznych.

19 stycznia 1789 sejm zniósł samą Radę Nieustającą, która w ręku ambasadora rosyjskiego stała się de facto władzą nadrzędną nad królem. W wyniku czego na trzy lata władzą naczelną stał się wyłącznie Sejm, co było równoznaczne z odzyskaniem przez Rzeczpospolitą niezależności i likwidacją protektoratu rosyjskiego.

W maju Rosja, znajdując się pod stałą i silną presją Prus zmuszona była wypełnić uchwałę Sejmu Czteroletniego o ewakuacji wojsk rosyjskich i ich magazynów z terytorium Rzeczypospolitej.

22 czerwca 1789 Sejm uchwalił konstytucję Lustracja dymów i podanie ludności, proklamującą pierwszy spis statystyczny ludności[8].

7 września 1789 sejm wyłonił Deputację do Formy Rządu, kierowaną przez biskupa kamienieckiego Adama Stanisława Krasińskiego, do zadań której należało opracowanie projektu zmiany ustroju Rzeczypospolitej[9].

Od 1790 główną rolę w sejmie sprawował król i powiązany z nim obóz reformatorski. Powołał on liczne komisje, które zajęły się sprawami finansowymi, gospodarki i wojskowości.

Wybory poselskie odbyły się 16 listopada 1790, a nowo uformowany Sejm zainaugurował obrady 15 grudnia tegoż roku[10].

26 marca 1790 sejm uchwalił tzw. podatek dochodowy dziesiątego grosza na utrzymanie armii, płacony z dóbr szlacheckich i w podwójnej wysokości z dóbr kościelnych. Jego wysokość pozwoliła jedynie na utrzymanie 46 tys. wojska. Był to jednak niewątpliwy postęp wobec stałego oporu szlachty do nakładania na siebie kolejnych obciążeń fiskalnych.

Przymierze polsko-pruskie[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Przymierze polsko-pruskie 1790.

29 marca 1790 podpisano sojusz zaczepno-odporny z Prusami, które zobowiązywały się przyjść z pomocą Rzeczypospolitej w razie jej zaatakowania przez Rosję. Oznaczało to formalne uniezależnienie się polityki polskiej od wpływu Rosji.

6 września 1790 Sejm podjął uchwałę zakazującą jakiejkolwiek cesji terytorium Rzeczypospolitej, przekreślając tym samym możliwość odstąpienia miast pomorskich Prusom i unicestwiając plan zamienny Ewalda Friedricha von Hertzberga[11].

Przywrócenie władzy rozdawniczej królowi[edytuj | edytuj kod]

13 września 1790 roku Sejm Czteroletni podjął uchwałę o przywróceniu królowi prawa do nadawania urzędów, które odebrano mu w 1775 roku[12].

Prawo o miastach[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Prawo o miastach.

18 kwietnia 1791 sejm uchwalił prawo o miastach, przyznające prawa publiczne mieszkańcom miast królewskich[13].

Konstytucja 3 maja[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Konstytucja 3 maja.

Głównym jednak dziełem Sejmu Wielkiego było uchwalenie w dniu 3 maja 1791 nowej Konstytucji ustrojowej. Wprowadzała ona podział władzy na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą, zwiększyła uprawnienia mieszczan, zapowiadała poprawę doli warstwy chłopskiej, zlikwidowała konfederacje i liberum veto w Sejmie, ograniczyła prawa polityczne gołoty szlacheckiej. Ustalała też, że po Stanisławie Auguście Poniatowskim, dziedzicznym królem Polski miał zostać elektor saski Fryderyk August, wnuk Augusta III.

Nowa konstytucja zmieniła ustrój Rzeczypospolitej z monarchii parlamentarnej na monarchię konstytucyjną. 2 maja dla poparcia reform, wprowadzonych przez nową konstytucję, powstało Zgromadzenie Przyjaciół Konstytucji Rządowej, które zajęło się przeprowadzaniem w sejmie wielu przepisów szczegółowych, uzupełniających dokonaną zmianę ustroju. Ostatecznie Sejm Wielki trwał do 29 maja 1792, a Konstytucja 3 Maja utrzymała się 14 miesięcy i 3 tygodnie. Obalona została przez konfederację targowicką i zbrojną interwencję Rosji w czasie wojny polsko-rosyjskiej w 1792 roku.

Zaręczenie Wzajemne Obojga Narodów[edytuj | edytuj kod]

20 października 1791 sejm uchwalił przepisy szczegółowe do Konstytucji 3 maja pod nazwą Zaręczenia Wzajemnego Obojga Narodów. Mocą tego aktu ustanowiono wspólny zarząd nad wojskiem i skarbem Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego, zapewniając szlachcie Wielkiego Księstwa Litewskiego równy udział w organach władzy centralnej.

Wojna polsko-rosyjska 1792[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Wojna polsko-rosyjska 1792.

Po wkroczeniu w granice Rzeczypospolitej wojsk rosyjskich Sejm Czteroletni powierzył Stanisławowi Augustowi naczelne dowództwo nad armią i 29 maja 1792 roku zalimitował swoje obrady[14].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Volumina Legum, t. X, Poznań 1952, s. 326.
  2. Walerian Kalinka, Sejm Czteroletni, t. I, Warszawa 1991, s. 82.
  3. Walerian Kalinka, Sejm Czteroletni, t. I, Warszawa 1991, s. 57.
  4. Henryk Schmitt, Dzieje Polski XVIII i XIX wieku, t. III, Kraków 1867, s. 107.
  5. Henryk Schmitt, Dzieje Polski XVIII i XIX wieku, t. III, Kraków 1867, s. 109–113.
  6. Henryk Schmitt, Dzieje Polski XVIII i XIX wieku, t. III, Kraków 1867, s. 114.
  7. Walerian Kalinka, Sejm Czteroletni, t. I, Warszawa 1991, s. 127–130, Dyaryusz Seymu Ordynaryinego Pod Związkiem Konfederacyi Generalney Oboyga Narodów W Warszawie Rozpoczętego Roku Pańskiego 1788. T. 1 cz. 1, Warszawa 1790, s. 1, 22.
  8. Łukasz Kądziela, Między zdrada a służbą Rzeczypospolitej, Fryderyk Moszyński w latach 1792–1793, Warszawa 1993s. 42.
  9. Łukasz Kądziela, Narodziny Konstytucji 3 maja, Warszawa 1991, s. 54.
  10. Wojciech Szczygielski, Sejm Wielki (1788-1792). Studium z dziejów łagodnej rewolucji, Łódzkie Towarzystwo Naukowe, [Łódź] 2015, s. 98-99.
  11. Łukasz Kądziela, Narodziny Konstytucji 3 maja, Warszawa 1991, s. 34.
  12. Rozkwit i upadek I Rzeczypospolitej, pod redakcją Richarda Butterwicka, Warszawa 2010, s. 182.
  13. Wojciech Szczygielski, Sejm Wielki (1788-1792). Studium z dziejów łagodnej rewolucji, Łódzkie Towarzystwo Naukowe, [Łódź] 2015, s.136 i n .X
  14. Zbigniew Anusik, Rzeczpospolita wobec wojny wschodniej (1787-1792) i wojny szwedzko-rosyjskiej (1788-1790), w: Polska wobec wielkich konfliktów w Europie nowożytnej, z dziejów dyplomacji i stosunków międzynarodowych w XV-XVII wieku, Kraków 2009, s. 171–179.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]