Siedem grzechów głównych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy moralności chrześcijańskiej. Zobacz też: inne znaczenia.
Hieronim Bosch, Siedem grzechów głównych (Stół Mądrości), przed 1525

Siedem grzechów głównych (łac. septem peccata capitalia) – tradycyjna chrześcijańska klasyfikacja grzechów ludzkich, która zainspirowała także światową kulturę, muzykę i sztukę.

Wywodzi się z czasów Ojców Kościoła, choć jej korzenie znajdują się już w Nowym Testamencie, który mówił o Marii Magdalenie, że opuściło ją „siedem złych duchów” (Łk 8,2; Mk 16,9). Liczba siedem w Biblii jest symbolem pełni, całości.

Historia i nazwa[edytuj]

Klasyfikacja grzechów głównych rozpowszechniła się wśród ojców pustyni. Antoni Wielki mówił o czterech wadach: próżność, beztroska, gniew i tchórzostwo. Ewagriusz z Pontu (345399) opracował praktyczne nauczanie o ośmiu złych duchach, które mnich powinien kolejno pokonać, przede wszystkim w traktacie O ośmiu duchach zła[1]. Klasyfikację tę spopularyzował w Kościele Zachodnim uczeń Ewagriusza, Jan Kasjan (360-ok. 435), poprzez swoją książkę Ustawy życia mnichów oraz leczenie ośmiu głównych grzechów (De Coenobiorum Institutis)[2].

Na Wschodzie grzechy główne nazywano nie tylko wadami (gr. παθι), ale namiętnymi myślami (gr. λογισμοι), które należy zwalczać w umyśle[3]. Na Zachodzie mówiono także o wadach (łac. vitium) głównych, a walka z nimi stała się jednych zadań ascezy. Pychę (łac. superbia) ujmowano tam jako źródło i królowę wszystkich wad, a siedem grzechów głównych jako jej ministrów. Stąd też zaczęto mówić o siedmiu, a nie ośmiu grzechach głównych. Św. Grzegorz Wielki (540-604) w 31 księdze Moraliów w rozdz. 45 (PL 76, 621), przeciwstawiając je siedmiu darom Ducha Świętego. Zamiast smutku, jak jest u Ewagriusza, umieścił zazdrość, a św. Tomasz z Akwinu wyjaśnił to w ten sposób, że zazdrość, to smutek z powodu cudzego dobra[4].

Bł. Henryk z Ostii w XII wieku włączył pychę do siedmiu wad, zastępując nią próżność (próżną chwałę)[5]. Utworzył też akrostych SALIGIA z pierwszych liter nazw łacińskich tych wad. Określenie to oraz drugi akrostych SIIAAGL, w średniowieczu używane było jako nazwa wszystkich tych grzechów łącznie. Ta pierwsza, popularna obecnie kolejność, zastosowana przez Henryka z Ostii, nie ma zatem logicznego charakteru, a była zabiegiem mnemotechnicznym. Kolejność grzechów głównych przyjęta od Ewagriusza, prowadziła od wady najbardziej cielesnej (obżarstwo) do najbardziej duchowej (pycha)[6].

Ewagriusz z Pontu Jan Kasjan Grzegorz Wielki
nazwa grecka nazwa łacińska tłumaczenie polskie nazwa łacińska tłumaczenie polskie
Γαστριμαργία
Πορνεία
Φιλαργυρία
Ὀργή
Λύπη
Ἀκηδία
Κενοδοξία
Ὑπερηφανία
gastrimargia
fornicatio
philarguria
ira
tristitia
acedia
cenodoxia
superbia
obżarstwo
nieczystość
miłość pieniędzy
gniew
smutek
zniechęcenie
próżna chwała
pycha
gula
luxuria
avaritia
ira
invidia
acedia
inanis gloria
superbia
łakomstwo
rozpusta
chciwość
gniew
zazdrość
zniechęcenie
próżna chwała
pycha

Św. Tomasz z Akwinu (1224-1274) omówił listę wad przedstawionych przez papieża Grzegorza w Sumie Teologicznej w części I-II q84 a4[7][8]. Określenie główne tłumaczył on w ten sposób:

Quote-alpha.png
Wyraz „główny” pochodzi od „głowa”. Głowa zaś to taki członek, któremu przysługuje pierwszeństwo oraz kierownictwo całym ciałem. Dlatego w przenośni nazywamy głową to, czemu przysługuje pierwszeństwo, a więc np. człowieka, który innymi kieruje lub rządzi zwie się naczelnikiem lub głową.(...) Otóż w tym znaczeniu wadą główną jest to, z czego rodzą się inne wady, szczególnie drogą przyczynowości celowej, gdyż cel jest początkiem formalnym (istotnościowym), jak to widzieliśmy poprzednio(I-II, q. 72, a. 6). Stąd wada główna ma nie tylko pierwszeństwo w stosunku do innych, ale także dzierży kierownictwo nad innymi grzechami, niejako prowadząc je. Zawsze bowiem sztuka czy sprawność odnosząca się do celu ma pierwszeństwo i kierownictwo nad tymi rzeczami, które służą do osiągnięcia celu. Dlatego św.Grzegorz wady główne przyrównuje w tymże miejscu do dowódców wojska (Suma teologiczna I-II q84 a3[9]).

Katolicyzm[edytuj]

Klasyfikacja siedmiu wad/grzechów jest do dziś używana w katolicyzmie. Katechizm, jak i współczesne nauczanie Kościoła, za tradycją średniowieczną woli mówić nie o grzechach, ale o wadach, które powstają wskutek powtarzania tych samych czynów, będących wynikiem skłonności do grzechu po popełnieniu innych grzechów. Dlatego też określenie główne, używane od wieków za św. Janem Kasjanem oraz św. Grzegorzem Wielkim, oznacza, że są przyczyną powstawania innych grzechów, wad, nieprawości i zaniedbań[10][11][12]. W późniejszych katechizmach wymieniano uproszczoną wersję siedmiu grzechów głównych, w której pycha została po prostu włączona jako pierwsza:

  1. Pycha
  2. Chciwość
  3. Nieczystość
  4. Obżarstwo i pijaństwo
  5. Zazdrość
  6. Gniew
  7. Lenistwo[13]

Nawiązania w kulturze i sztuce[edytuj]

Dzieła malarskie i graficzne[edytuj]

Poezja[edytuj]

  • Jacek KaczmarskiSiedem grzechów głównych[14] w programie Wojna postu z karnawałem
  • Jan LechońSiedem grzechów głównych, cykl wierszy z tomu Srebrne i czarne

Muzyka[edytuj]

  • album Seventh Son of the Seventh Son zespołu Iron Maiden
  • Płyta "7 Grzechów głównych" rapera Bambo the Smuggler
  • piosenka Seven zespołu Megadeth z albumu Risk
  • utwór S.A.L.I.G.I.A. rapera Pyskaty z albumu Pasja[15]
  • album Seven grupy Magenta
  • album 7 grzechów głównych grupy Ich Troje
  • album „7 grzechów głównych” – Vocaloid
  • utwór Sieben Sünden rapera Prinz Pi z albumu Neopunk
  • album 7 producenta muzycznego deadmau5[16]
  • Klinik 7 Vidna Obmana albumy Gluttony (2005) i Greed (2006)
  • Swans – Greed / Holy Money
  • album "Pierwszy dzień w piekle" rapera AK-47
  • utwór Saligia zespołu Origin z albumu Entity (2011)
  • Utwór "Ulice bez jutra" rapera Pih z albumu "Kwiaty Zła-11 po północy" (2008)
  • Utwór "Siedem" zespołu W Zmowie
  • album "7/7" rapera Wiecznego, z udziałem gości: Hiob, DJ Yonas, Danek, Bęsiu

Film[edytuj]

  • amerykański "Adwokat diabła" 1997 z Keanu Reeves i Al Pacino
  • amerykański Siedem w reż. Davida Finchera, z Bradem Pittem i Morganem Freemanem w rolach głównych
  • amerykański Charlie i fabryka czekolady w reż. Tima Burtona z Johnny Deppem – postaci dzieci zwiedzających fabrykę jawnie nawiązują do siedmiu grzechów głównych, podobnie jak w filmie Siedem. O ile postaci jest mniej niż w powyższym filmie, to postacie dzieci zwiedzających fabrykę noszą znamiona łączenia kilku grzechów naraz, np. Pychy i Chciwości (postać Violet Beauregarde)
  • francuski Siedem grzechów głównych z 1962 roku
  • japońskie anime Umineko no naku koro ni – imiona duchów wzywanych przez wiedźmę Beatrice
  • japońskie anime Fullmetal Alchemist – imiona homunkulusów to angielskie nazwy siedmiu grzechów głównych (Pride, Greed, Lust, Envy, Gluttony, Wrath, Sloth).
  • japońskie anime "Nanatsu no Taizai" - główni bohaterowie należą do grupy "Siedem Śmiertelnych Grzechów" i każdy z nich odpowiada jednemu z Siedmiu grzechów głównych.
  • japońskie anime 11eyes – imiona Czarnych Rycerzy to łacińskie nazwy siedmiu grzechów głównych (Avaritia, Ira, Invidia, Acedia – Accidia, Gula, Superbia).
  • japońskie anime Trinity Seven – archiwa magiczne nazwane łacińskimi nazwami grzechów głównych (superbia, avaritia, luxuria, invidia, gula, ira oraz acedia)
  • Czarodziejki – w jednym z odcinków trzeciej serii, wystąpił demon, który zakażał siedmioma grzechami.
  • Nie z tego świata – w pierwszym odcinku 3 serii Winchesterowie z Bobbym walczą z siedmioma grzechami głównymi
  • polski film Drogówka w reż. Wojciecha Smarzowskiego - Sylwetka każdego policjanta była podporządkowana jednemu z siedmiu grzechów głównych
  • japońskie anime Sin:Nanatsu no Taizai - Główna bohaterka Lucifer zostaje zesłana jako upadły anioł do piekła i próbuje przejąć tam władzę. By tego dokonać musi pokonać Siedem Grzechów Głównych.

Gry komputerowe[edytuj]

  • gra komputerowa The Binding of Isaac - w grze występuje 7 bossów nazwanych grzechami głównymi.
  • gra komputerowa Darksiders 3 - w grze trzeba pokonać 7 bossów którzy plugawią świat śmiertelników (ziemię). Jest to właśnie 7 Grzechów Głównych.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Evagrius of Pontus: The Greek Ascetic Corpus. Robert E. Sinkewicz (przekład). Oxford and New York: Oxford University Press, 2006. ISBN 0199297088.
  2. Por. wydanie polskie z XVII w.: Jana Cassiana Eremity o żywocie y ćwiczeniach ludzi świat opuszczających Xiąg XII, wydano w Krakowie w drukarni Andrzeja Piotrowczyka, 1604. Tłumaczył ks. Wojciech Półgęskowicz z Pakości (Albertus Mesochenius)
  3. Krzysztof Leśniewski: "Nie potrzebują lekarza zdrowi...". Hezychastyczna metoda uzdrawiania człowieka. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2006. ISBN 83-7363-393-6.
  4. Suma teologiczna I-II qu. 84 art. 4
  5. Joanna Petry-Mroczkowska: Siedem grzechów głównych dzisiaj. Kraków: Znak.
  6. Marian Zawada OCD: Siedem pieczęci zła. Kraków: Wydawnictwo Karmelitów Bosych, 2001.
  7. Por. Feliks Bendarski OP, Objaśnienie do I-II q84 a4
  8. Por. Th. Deman: Péché : VI. Les causes du péché : 3° Les pèches causant d’autres pèches. W: Dictionnaire de Théologie Catholique. T. 12/1. Paryż: Letouzey et Ané, 1933.
  9. SUMA TEOLOGICZNA, Tom 12: O WADACH I GRZECHACH (1 – 2, q. 71 – 89). W: Wydanie londyńskie Sumy teologicznej Tomasza z Akwinu (katedra.uksw.edu.pl) [on-line].
  10. KKK, Wydawnictwo Pallottinum, Poznań 1994, s. 434-435, p. 1865, 1866, ​ISBN 83-7014-221-4​.
  11. KKK, nr. 1866 – www.katechizm.opoka.org.pl.
  12. Por. Siedem grzechów głównych (1) – www.niedziela.pl.
  13. Por. Feliks Bendarski OP, Objaśnienie do I-II q84 a1
  14. Jacek Kaczmarski, Siedem grzechów głównych, [w:] Ale źródło wciąż bije, Warszawa 2002, s. 276 (nagranie na płycie Wojna postu z karnawałem).
  15. Pyskaty – S.A.L.I.G.I.A. (prod. O.S.T.R.) Official Video – YouTube.
  16. deadmau5 Releases 7 New Song EP.