Sieweczka ozdobna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sieweczka ozdobna
Charadrius bicinctus[1]
Jardine & Selby, 1827
Sieweczka ozdobna
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada neognatyczne
Rząd siewkowe
Podrząd siewkowce
Parvordo Charadriida
Nadrodzina Charadrioidea
Rodzina sieweczkowate
Podrodzina sieweczki
Rodzaj Charadrius
Gatunek sieweczka ozdobna
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Sieweczka ozdobna (Charadrius bicinctus) – gatunek małego lub średniej wielkości ptaka z rodziny sieweczkowatych. Częściowo wędrowny; populacja osiadła zamieszkuje Nową Zelandię, populacja wędrowna jedynie się tam lęgnie, a zimuje w Australii. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj]

Szkic załączony do pierwszego opisu gatunku

Po raz pierwszy gatunek opisali William Jardine i Prideaux John Selby. Opis ukazał się w 1897 w pierwszym tomie Illustrations of Ornithology; do opisu załączona była czarno-biała ilustracja o numerze XVIII. Autorzy nadali mu nazwę Charadrius bicinctus[3]. Jest ona obecnie (2016) podtrzymywana przez Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny[4]. Według autorów już wcześniej w literaturze pojawiła się wzmianka o tym gatunku; miał go wspomnieć John Latham pod nazwą zwyczajową Chestnut-breasted Plover. Holotyp pochodził z Nowej Południowej Walii (z obszarów zwanych w czasach autorów Nową Holandią), nie podano dokładnej daty jego odłowienia (ani otrzymania). Autorzy wspomnieli o innym okazie (ptaka młodocianego), który miał znajdować się w zbiorach Towarzystwa Linneuszowskiego w Londynie[3].

Wyróżniono dwa podgatunki – nominatywny i C. b. exilis[4][5]. Drugi został opisany przez Roberta A. Falla na łamach Notornis w 1978. Holotyp pochodził z Wyspy Adams, należącej do archipelagu Wysp Auckland; był to dorosły samiec[6].

Podgatunki i zasięg występowania[edytuj]

Ptaki podgatunku nominatywnego (C. b. bicinctus Jardine & Selby, 1827) gniazdują na Nowej Zelandii i wyspach Chatham. Zimują w południowej i wschodniej Australii, na Tasmanii, Norfolk i Lord Howe. Sporadycznie zimą zalatują na Nową Kaledonię, Vanuatu i Fidżi. Reprezentanci drugiego podgatunku (C. b. exilis Falla, 1978) występują na części Wysp Auckland (Adams, Enderby, dawniej Auckland)[5].

Morfologia[edytuj]

Długość ciała wynosi 18–21 cm; masa ciała u ptaków podgatunku nominatywnego 47–76 g, u reprezentantów C. b. exilis 78–89 g (n = 4); rozpiętość skrzydeł: 37–42 cm[5].

Charakterystyczną cechą tych ptaków są dwie przepaski na piersi (wyraźne tylko w szacie godowej); u ptaków podgatunku nominatywnego górna jest wąska i czarna, dolna szeroka i kasztanowa. U samic często kolor czarny zastąpiony jest przez brązowy. W szacie spoczynkowej brak w upierzeniu czarnych i kasztanowych elementów; górna przepaska jest więc brązowa, zaś dolna – ledwo widoczna. Z przodu głowy, na czole, widnieje czarny pasek; przód głowy szary. Gardło i przód szyi białe. Brew biała (w szacie spoczynkowej kremowa i słabo widoczna). W szacie spoczynkowej na piórach wierzchu ciała występują rdzawe krawędzie (widoczne świeżo po opierzeniu). Dziób czarny, smukły. Tęczówka brązowa. Nogi od jasnych, szarozielonych po żółtozielone; u młodocianych często mają silniejsze żółte zabarwienie[7].

Przedstawicieli podgatunku exilis cechuje większa masa ciała, ponadto wierzch ciała pokrywają pióra w cieplejszym odcieniu brązu, zaś dwie przepaski na piersi i pióra na nogawicach mają bardziej matowy kolor. Są również większych rozmiarów, zwłaszcza jeśli chodzi o długość skoku i palca. Wymiary szczegółowe: długość skrzydła 122-137 mm; długość dzioba: 15-19 mm; długość skoku: 28-32 mm (bicinctus), 32-37 mm (exilis); długość środkowego palca: 21-24 mm (bicinctus), 26-30 mm (exilis)[7].

Ekologia i zachowanie[edytuj]

Środowiskiem życia sieweczek ozdobnych podczas lęgów są różnorodne środowiska, od plaży nad oceanem po piaszczyste i kamieniste koryta rzek, również wybrzeża jezior, zaorane pola, sucha ziemia i wysokie zbocza górskie. Podczas zimowania sieweczki przebywają głównie w piaszczystych lub mulastych portach, również w głąb lądu na mokradłach – zarówno słodkowodnych, jak i słonawych. Reprezentanci podgatunku z Auckland lęgną się jedynie w wysokich górach, a zimują na skalistych wybrzeżach[7]. Sieweczki ozdobne odwiedzają również stworzone przez człowieka środowiska – pola golfowe i trasy wyścigowe. Na Chatham Island zamieszkują również bagniste wrzosowiska[8].

Sieweczki ozdobne często podczas żerowania przebywają w luźnych stadach, niekiedy na suchej ziemi z dala od wody. Odpoczywają zbiorowo[7] na nagich, otwartych obszarach, wśród roślinności lub na przybrzeżnych wysepkach. Pożywieniem tych sieweczek są mięczaki, owady (np. larwy ochotkowatcyh[5]), skorupiaki, pajęczaki, niekiedy nasiona i owoce[8]. Sieweczki ozdobne w locie lub, gdy są zaniepokojone, odzywają się czystym, ostrym czip, często powtarzanym 3 lub 4 razy. Podczas powietrznych popisów godowych poszczególne dźwięki zlewają się w wolny tryl. Podczas agresywnych potyczek samce odzywają się również dłuższym tłep lub tłilt[7].

Lęgi[edytuj]

Gniazdo z trzema jajami

Okres lęgowy trwa od sierpnia do lutego (u podgatunku nominatywnego)[7]. Gniazdo znajduje się na piasku, muszlach, żwirze lub kamykach, niekiedy wśród naniesionej przez morze materii lub niskiej roślinności. Jest to wydrapany w ziemi dołek wyściełany kamyczkami, fragmentami roślin Raouli, Muehlenbeckia, porostami, mchem, trawami lub odchodami dużych zwierząt. W zniesieniu może znajdować się od 2 do 3 jaj, jednak przeważnie są 3. W przypadku niepowodzenia ptaki mogą znieść jaja jeszcze do 3 razy. Jaja wysiadywane są przez 25–27 dni, a młode po 5 lub 6 tygodniach życia są w pełni opierzone. W jednym z badań z 99 jaj wykluło się 44, jednak w innym już tylko 12 ze 116 (10,4%) jaj w 40 gniazdach[8].

Najstarsza znana sieweczka ozdobna miała 19 ¾ roku, gdy została ponownie złapana (stan wiedzy z 2002)[8].

Status i zagrożenia[edytuj]

IUCN uznaje sieweczkę ozdobną za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 (stan w 2016). BirdLife International wymienia 3 ostoje ptaków IBA, w których spotkać można te sieweczki. Trend populacji jest trudny do ocenienia[9].

Przypisy

  1. Charadrius bicinctus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Charadrius bicinctus. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. a b W. Jardine & P.J. Selby: Illustrations of ornithology. T. 1. 1897, s. Plate XVIII [text].
  4. a b F. Gill & D. Donsker: Buttonquail, plovers, seedsnipe & sandpipers. IOC World Bird List (v6.1). [dostęp 29 marca 2016].
  5. a b c d Wiersma, P., Kirwan, G.M. & Boesman, P. (2016): Double-banded Plover (Charadrius bicinctus). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. [dostęp 29 marca 2016].
  6. R.A. Falla. Banded Dotterel at the Auckland Islands: description of a new sub-species. „Notornis”. 25 (2), s. 101–108, 1978. 
  7. a b c d e f Marchant, Tony Prater & Peter Hayman: Shorebirds. Christopher Helm, 1986, s. 122, 297–298. ISBN 978-1-4081-3515-0.
  8. a b c d Charadrius bicinctus – Double-banded Plover. W: Biodiversity » Threatened species & ecological communities » SPRAT [on-line]. Australian Government. Department of the Environment. [dostęp 29 marca 2016].
  9. Double-banded Plover Charadrius bicinctus. BirdLife International. [dostęp 29 marca 2016].