Smorgonie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Smorgonie
Смаргонь
Ilustracja
Kościół Św. Michała Archanioła w Smorgoniach
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Białoruś
Obwód Flag of Hrodna Voblasts.svg grodzieński
Rejon smorgoński
Data założenia 1503
Prawa miejskie 1904[1]
Wysokość 150 m n.p.m.
Populacja (2010)
• liczba ludności

36 200[2]
Nr kierunkowy +375 1592
Kod pocztowy 231000, 231041, 231042, 231044, 231045
Położenie na mapie obwodu grodzieńskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu grodzieńskiego
Smorgonie
Smorgonie
Położenie na mapie Białorusi
Mapa lokalizacyjna Białorusi
Smorgonie
Smorgonie
Ziemia 54°29′N 26°24′E/54,483333 26,400000
Strona internetowa
Portal Portal Białoruś

Smorgonie (biał. Смарго́нь (Smarhoń); ros. Сморго́нь (Smorgoń); lit. Smurgainys; jid. סמאָרגאָן) – miasto na Białorusi, w obwodzie grodzieńskim, stolica rejonu smorgońskiego.


Historia[edytuj]

W XV wieku było własnością rodu Despot-Zenowiczów i wchodziło w skład dawnego województwa wileńskiego. W 2 poł. XVII wieku Smorgonie najechali Radziwiłłowie i siłą przyłączyli miasto do Ordynacji nieświeskiej. W 1805 roku sprzedane zostało Ogińskim, od których kupił je później Karol Dominik Przeździecki. Za jego udział w powstaniu listopadowym rząd carski skonfiskował mu majątek. Klasycystyczny dwór Przeździeckiego rozebrano w XIX wieku.

W czasie I wojny światowej przez miasto przechodził front. Od 1915 roku okupowane przez armię niemiecką. Po wycofaniu się Niemców w grudniu 1918 roku miasto zostało zajęte bez walki przez bolszewików[3]. W latach 1920–1922 w składzie Litwy Środkowej, a następnie II Rzeczypospolitej; siedziba wiejskiej gminy Smorgonie. Od 17 września 1939 pod okupacją ZSRR, a od 1941 roku niemiecką. W 1904 Smorgonie uzyskały prawa miejskie[1]. Obecnie w granicach Białorusi.

Społeczność żydowska[edytuj]

Do II wojny światowej Smorgonie miały znaczącą społeczność żydowską (pod koniec XIX wieku Żydzi stanowili 76% populacji miasta[potrzebny przypis]). W czasie I wojny światowej wielu Żydów zostało ewakuowało się w w głąb Rosji w ramach tzw. bieżaństwa. Po wojnie uciekinierzy zaczęli wracać do miasta; działały tu liczne organizacje żydowskie[potrzebny przypis]. Większość społeczności żydowskiej Smorgoni została wywieziona w 1942 do getta kowieńskiego lub podwileńskich Ponar.

W Smorgoniach urodził się jeden z najważniejszych poetów języka jidyszAwrom Suckewer. Wspomnienia o żydowskich Smorgoniach zostały zebrane w księdze pamięci miasteczka[4]

W Smorgoniach urodził się także Paweł Szulkin – polski fizyk, wykładowca, rektor Politechniki Gdańskiej, członek PAN, przedstawiciel Polski w UNESCO.

Zabytki[edytuj]

Obwarzanki[edytuj]

Miasto słynęło dawniej ze słodkich obwarzanków, które obok palm wileńskich i piernikowych serc z sentencjami, były symbolem i atrakcją sławnego jarmarku odpustowego Kaziuków wileńskich. Obwarzanki zwożono wozami i stosami kładziono na straganach.

Śpiewano o nich np: Smorgońskich obwarzanków kupią / tobie penki, / Tylko ty Józiuku nie oddawaj renki

Miasta partnerskie[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b Смаргонскі раён і г. Смаргонь аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку – Смаргонскі раён.: ХРАНАЛОГІЯ ГІСТОРЫІ СМАРГОНІ (biał.). Смаргонскі раён і г. Смаргонь аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку – Смаргонскі раён.. [dostęp 2013-05-07].
  2. Численность населения по Республике Беларусь, областям и г. Минску (тысяч человек) на 1 января 2010 года (ros.)
  3. Lech Wyszczelski: Wstępna faza walk. W: Lech Wyszczelski: Wojna polsko-rosyjska 1919–1920. Wyd. 1. Warszawa: Bellona, 2010, s. 44. ISBN 978-83-11-11934-5.
  4. Żydowska księga pamięci Smorgoni; wolny dostęp przez New York Public Library

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]