Sowieck

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta w obwodzie kaliningradzkim. Zobacz też: inne miasta o nazwie Sowietsk i inne znaczenia nazwy "Tylża".
Sowieck
Ilustracja
Most królowej Luizy w Sowiecku
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Rosja
Obwód  kaliningradzki
Burmistrz Nikołaj Woiszczew
Powierzchnia 44,4 km²
Populacja (2015)
• liczba ludności
• gęstość

41 212
928,2 os./km²
Nr kierunkowy +7 (40161)
Kod pocztowy 238750
Tablice rejestracyjne 39
Położenie na mapie obwodu kaliningradzkiego
Mapa lokalizacyjna obwodu kaliningradzkiego
Sowieck
Sowieck
Położenie na mapie Rosji
Mapa lokalizacyjna Rosji
Sowieck
Sowieck
Ziemia55°04′N 21°53′E/55,066667 21,883333
Strona internetowa
Portal Portal Rosja
Stary herb Tylży

Sowieck, Tylża (ros. Советск, Sowietsk; hist. niem. Tilsit) – miasto położone w miejskim okręgu Sowieck, w obwodzie kaliningradzkim, w Rosji, liczące 43,3 tys. mieszkańców w 2004[potrzebny przypis].

Miejscowość położona u ujścia rzeki Tylży do Niemna, przy granicy z Litwą. Tradycyjna nazwa miejscowości (Tylża) pochodzi z języka pruskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Od przynajmniej 1365 roku u zbiegu rzek Tylży i Niemna istniała warownia krzyżacka. W latach 1406–1409 Krzyżacy wznieśli na jej miejscu zamek. Wokół zamku powstała osada, która z czasem zyskała na znaczeniu i w roku 1552 Albrecht Hohenzollern nadał jej prawa miejskie. W czasie wojny siedmioletniej miasto było okupowane przez Rosję.

W 1807 podczas wojen napoleońskich Tylża była miejscem podpisania traktatów pokojowych między Francją, Rosją i Prusami, które m.in. zadecydowały o utworzeniu Księstwa Warszawskiego. W XIX wieku rozpoczął się rozwój gospodarczy miasta, które było ważnym ośrodkiem przemysłu drzewnego, a także zasłynęło z produkcji sera tylżyckiego. W 1832 roku otwarto drogę do Królewca, w 1853 drogę do Kłajpedy, w 1865 linię kolejową do Królewca, a w 1875 do Kłajpedy. Miasto było ośrodkiem kultury litewskiej – mniejszość litewska stanowiła około 50% mieszkańców okolicznych ziem.

W czasie I wojny światowej miasto zostało zajęte przez Rosjan, ale w odróżnieniu od innych miast regionu nie poniosło większych szkód. Po zakończeniu wojny negatywny wpływ na gospodarkę miasta miało przyłączenie (w 1923 roku) okręgu Kłajpedy do Litwy. W 1939 miasto liczyło 59 105 mieszkańców.

W czasie II wojny światowej od października 1944 miasto leżało na linii frontu biegnącego wzdłuż rzeki Niemen. W wyniku działań wojennych miasto zostało zniszczone w około 80% i zdobyte 20 stycznia 1945 przez oddziały 3. Frontu Białoruskiego.

Po wojnie miasto weszło w skład obwodu kaliningradzkiego ZSRR. W 1946 nazwę miasta zmieniono na Sowieck. W miejsce wysiedlonych Niemców sprowadzono głównie Rosjan znad Wołgi i Białorusinów. Obecnie miasto jest ważnym przejściem granicznym rosyjsko-litewskim, na trasie Kaliningrad-Petersburg. Na uwagę zasługuje secesyjna zabudowa starego miasta, teatr i graniczny most królowej Luizy. Z dawnych kościołów przetrwał tylko w zdeformowanym kształcie dawny kościół ewangelicko-reformowany z lat 1898–1900, gdzie w latach 1919–1936 pastorem był ks. Paul Arndt.

Do końca II wojny światowej po Tylży kursowały tramwaje.

Polacy w Tylży[edytuj | edytuj kod]

W latach 1466–1657 Tylża stanowiła lenno Korony Królestwa Polskiego. Od 1675 prowadził w mieście działalność duchowny ewangelicki, Jan Herbinius. W 1735 w Tylży zmarł pisarz wielki litewski i kasztelan witebski, Jerzy Tyszkiewicz. W latach 1882–1894 w Tylży mieszkał Jan Karol Sembrzycki. Początkowo pracował jako aptekarz i pisywał artykuły do wielkopolskich gazet. Od 1883 redagował polskie pismo Mazur, drukowane w Ostródzie[1]. W 1914 proboszczem garnizonowym i referentem przy komendanturze pozafrontowej w Tylży został Edward Barkowski. W 1918 koło Tylży urodził się ksiądz i żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, Franciszek Znaniecki. W 1940 Niemcy więzili w mieście m.in. hrabiego Alfreda Tyszkiewicza i Eugeniusza Dobaczewskiego.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Georg Dehio, Handbuch der Deutschen Kunstdenkmäler, neu bearb. von Ernst Gall, Deutschordensland Preussen, unter Mitw. von Bernhard Schmid und Grete Tiemann, München; Berlin, Deutscher Kunstverlag, 1952
  • Handbuch der historischen Stätten, Ost- und Westpreussen, hrsg. von Erich Weise, Stuttgart, Kröner, 1981, ​ISBN 3-520-31701-X​ (unveränd. Nachdr. d. 1. Aufl. 1966)
  • Carl von Lorck, Dome, Kirchen und Klöster in Ost- und Westpreussen. Nach alten Vorlagen, 2. unver. Aufl., Frankfurt am Main, Weidlich, 1982, ​ISBN 3-8035-1163-1
  • Dehio-Handbuch der Kunstdenkmäler West- und Ostpreussen. Die ehemaligen Provinzen West- und Ostpreussen (Deutschordensland Preussen) mit Bütower und Lauenburger Land, bearb. von Michael Antoni, München; Berlin, Dt. Kunstverl., 1993, ​ISBN 3-422-03025-5