Czerniachowsk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Czerniachowsk
Чepняхoвcк
Ilustracja
Cerkiew prawosławna św. Michała Archanioła (dawny kościół ewangelicko-reformowany)
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Rosja
Obwód  kaliningradzki
Obwód kaliningradzki
Powierzchnia 58 km²
Populacja (2020)
• liczba ludności

35 398
Nr kierunkowy (+7) 40141
Kod pocztowy 238158
Położenie na mapie obwodu kaliningradzkiego
Mapa lokalizacyjna obwodu kaliningradzkiego
Czerniachowsk
Czerniachowsk
Położenie na mapie Rosji
Mapa lokalizacyjna Rosji
Czerniachowsk
Czerniachowsk
Ziemia54°38′N 21°49′E/54,633333 21,816667
Strona internetowa
Portal Portal Rosja

Czerniachowsk, Wystruć (ros. Черняховск; dawn. niem. Insterburg) – miasto w obwodzie kaliningradzkim w Rosji (35,4 tys. w 2020[1]).

Miejscowość położona u ujścia rzeki Instrucz do Pregoły, ok. 90 km na wschód od Kaliningradu i ok. 40 km na południe od Sowiecka, na trasie kolejowej Kaliningrad – Moskwa i międzynarodowej trasie drogowej E28. Jeden z ośrodków życia polonijnego w obwodzie kaliningradzkim (liczące 260 osób Stowarzyszenie im. Fryderyka Chopina).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Recesy wizytacji kościelnych. Wydane w 1639 r. źródło do historii Wystruci

W 1336 Krzyżacy, na miejscu zdobytej pruskiej warowni Unsatrapis, wznieśli zamek nazwany Instierburg, który stał się ośrodkiem, z którego prowadzono dalsze akcje zbrojne przeciwko Litwie. Zamek był siedzibą komturii, a od 1347 prokuratora. W 1376 Litwini zdobyli i zniszczyli zamek, który został jednak wkrótce odbudowany. W czasie wojny trzynastoletniej w 1457 zamek zdobyli Polacy. U stóp zamku rozwinęła się osada, która w 1541 uzyskała prawo targu, a 10 października 1583 prawa miejskie. 9 czerwca 1590 miasto strawił pożar, który przetrwało 9 ze 149 domów, kościół i szkoła. W 1601 roku w Insterburgu wybucła w zaraza. Potem nadszedł dobry okres dla miasta, kiedy w 1632 r. elektor Georg Wilhelm przeniósł swoją rezydencję z Królewca do Insterburga. W latach 1643–1648 w zamku mieszkała wdowa po królu Gustawie Adolfie, królowa Szwecji Maria Eleonore. W XVII miasto podupadło za sprawą licznych przemarszów wojsk i najazdów. Kiedy Brandenburgia zawarła sojusz ze Szwecją, Tatarzy napadli na Insterburg w 1657 r. i częściowo go spalili, a także zabrali ze sobą wielu mieszkańców. W 1679 r. Miasto zajęli Szwedzi. W 1680 r. Insterburg otrzymał także pierwszy garnizon. Potem znowu w 1690 r. wielki pożar uderzył w miasto. W 1709 w wyniku kolejnej zarazy miasto uległo wyludnieniu. W celu ożywienia miasta, sprowadzono do niego osadników z Litwy i Szwajcarii, w szczególności w 1732 roku. Pierwszy kościół zreformowany został zbudowany w 1736 roku. W czasie wojny siedmioletniej w latach 1758–1762 miasto było okupowane przez Rosjan[2].

Po reformie administracyjnej Prus w 1815, Insterburg stał się siedzibą powiatu (Kreis) i wszedł w skład rejencji Gumbinnen. Miasto, na początku XIX wieku liczyło 5000 mieszkańców. W 1818 zmarł tutaj rosyjski feldmarszałek Michaił Barclay de Tolly (w mieście znajduje się jego współczesny pomnik). Zgodnie ze znaczeniem Insterburga jako siedziby Sądu Apelacyjnego, w latach 1833–1835 zbudowano duże więzienie. Od 1860 miasto stało się ważnym węzłem kolejowym, w którym krzyżowały się linie kolejowe KrólewiecKowno i TylżaToruń, a także linia do Ełku. Dzięki dobrym połączeniom komunikacyjnym w mieście rozwinął się przemysł maszynowy, tekstylny i hutniczy (huta żelaza), jubilerski, chemiczny (fabryka amoniaku), budowlany (cementownia) i browarniczy. W 1885 miasto liczyło 20 914 mieszkańców. W 1886 r. wybudowano rzeźnię miejską, a w 1889 r. zbudowano kanały ściekowe, rury wodociągowe i elektrownia[2].

W czasie I wojny światowej Insterburg, był krótko pod okupacją rosyjską, lecz nie doznał większych zniszczeń. Miasto posiadło także Rolniczy Klub Jeździecki, który miał duże znaczenie w regionie. Po wojnie otwarto hipodrom, na którym odbywały się liczne zawody jeździeckie, również międzynarodowe. Na hipodromie tym trenowała m.in. niemiecka reprezentacja na igrzyska olimpijskie w Berlinie. W 1927 w mieście uruchomiono komunikację trolejbusową. W czasach międzywojennych istniało gimnazjum ze szkołą średnią, liceum dla dziewcząt z liceum, seminarium nauczycielskie, instytucja przygotowawcza, dwie szkoły średnie, cztery szkoły podstawowe i szkoły handlowe. Jeśli chodzi o bankowość to w Insterburgu istniał oddział Reichsbank, Bank Wsi Prusów Wschodnich, Bank Wschodniego Handlu i Przemysłu. Bank miejski został otwarty 1 kwietnia 1922. W 1939 r. miasto liczyło 49 tysięcy mieszkańców[2].

W czasie II wojny światowej, 27 lipca 1944 miasto stało się celem brytyjskiego nalotu bombowego, który wyrządził znaczne szkody. 22 stycznia 1945 zostało zdobyte przez oddziały 3. Frontu Białoruskiego.

Po wojnie miasto włączono do obwodu kaliningradzkiego ZSRR. W 1946 zmieniono nazwę miasta na Czerniachowsk, na cześć generała Iwana Czerniachowskiego, dowódcy sowieckiej ofensywy na Prusy Wschodnie, który zginął pod Pieniężnem/Melzakiem 18 lutego 1945[3]. Po wojnie do miasta napłynęli osadnicy, głównie z obwodu kurskiego w Rosji. Obecnie ośrodek przemysłu maszynowego, ceramicznego i meblarskiego oraz ośrodek hodowli koni.

Od 2016 miasto jest siedzibą prawosławnej eparchii czerniachowskiej[4].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Ruiny zamku
Kościół rzymskokatolicki św. Brunona
  • Zamek krzyżacki, założony 1336, uszkodzony 1457, po 1700 przebudowany na magazyn, później koszary i budynek administracyjny, restaurowany 1938. Obecnie większość zabudowań w ruinie. W ocalałej części mieści się niewielkie muzeum historyczno-krajoznawcze, obecnie własność cerkwi prawosławnej.
  • Kościół ewangelicko-reformowany, obecnie prawosławny sobór św. Michała, duża budowla neoromańska z końca XIX w.
  • Kościół katolicki św. Brunona, neogotycki, z pocz. XX w. (architekt Fritz Heitmann z Królewca), ob. prowadzony przez franciszkanów z Polski.
  • Kościół Melanchtona (ewangelicki), neogotyk, 1909-1911, całkowicie przebudowany na cele przemysłowe.
  • Zabudowa mieszkalna z przełomu XIX/XX w.
  • Dawny szpital.
  • Niezachowane: m.in. kościół Lutra (parafialny ewangelicki), zbudowany 1610-1612 w formach nawiązujących do średniowiecza, z wysoką wieżą i z barokowym wystrojem wnętrza; ratusz wzniesiony 1610, przebudowany 1809; domy mieszkalne z XVII-XVIII w.
  • W pobliżu, w miejscowości Majowka, znajduje się dobrze zachowany gotycki zamek Georgenburg, wzniesiony przez biskupów sambijskich, obecnie własność cerkwi prawosławnej. Nieopodal zamku znajduje się stadnina koni, obecnie w rękach prywatnych.

Militaria[edytuj | edytuj kod]

W pobliżu (4 km na płd.-zach.) zlokalizowana jest baza lotnictwa wojskowego.

Polacy w Wystruci[edytuj | edytuj kod]

W 1457 zamek krzyżacki w Wystruci został zdobyty przez polskie wojska. W latach 1466–1657 Wystruć była lennem Korony Królestwa Polskiego. W 1585 koło Wystruci zmarł pisarz, teolog, tłumacz i dworzanin króla Polski Zygmunta II Augusta, Marcin Kwiatkowski[5]. Od 1607 do 1646 w wystruckim kościele wygłaszano kazania w języku polskim[6]. W latach 1708–1710 w Wystruci mieszkał podskarbi wielki litewski Kazimierz Czartoryski[7]. Jako fizyk w XVIII wieku pracował w Wystruci polski lekarz i poeta, Jan Fryderyk Tschepius. W 1794 w Druczlałkach koło Wystruci zmarł konfederat barski i uczestnik Sejmu Czteroletniego, Franciszek Antoni Kwilecki[8].

Od 1863 w Wystruci działała organizacja powstańcza, trudniąca się m.in. transportem broni do zaboru rosyjskiego dla powstańców styczniowych[9]. Jej przywódcą w maju 1864 został Józef Racewicz[10]. W listopadzie tegoż roku władze pruskie wykryły organizację, a w kwietniu 1865 wytoczyły w Wystruci proces kilkunastu jej członkom, w tym Racewiczowi[11].

Od 2000 w Czerniachowsku funkcjonuje Wspólnota Polaków im. Adama Mickiewicza[12].

Według danych z rosyjskiego spisu powszechnego w 2010 roku Polacy stanowili 0,4% mieszkańców miasta.

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Калининградской области, kaliningrad.gks.ru [dostęp 2020-05-04].
  2. a b c Erich Köhrer, Max Worgitzki, Ostpreussen seine Entwicklung und seine Zukunft ; ein Sammelwerk unter Mitwirkung führender Persönlichkeiten Ostpreußens und mit besonderer Förderung des Oberpräsidiums, OCLC 252423430 [dostęp 2020-05-04].
  3. Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Калининградской области, kaliningrad.gks.ru [dostęp 2020-05-03].
  4. Черняховская епархия.
  5. W tym samym roku, www.historia-polski.com [dostęp 2018-03-19].
  6. [1].
  7. Z kart historii księstwa klewańskiego książąt Czartoryskich, www.wolhynia.pl [dostęp 2017-11-22] (pol.).
  8. Sejm-Wielki.pl: Franciszek Antoni Kwilecki z Kwilcza h. Śreniawa. [dostęp 2018-04-11].
  9. W tym samym roku, www.historia-polski.com [dostęp 2018-03-19].
  10. W tym samym roku, www.historia-polski.com [dostęp 2018-03-19].
  11. W tym samym roku, www.historia-polski.com [dostęp 2018-03-19].
  12. Polonia w Obwodzie Kaliningradzkim. [zarchiwizowane z tego adresu].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Georg Dehio, Handbuch der Deutschen Kunstdenkmäler, neu bearb. von Ernst Gall, Deutschordensland Preussen, unter Mitw. von Bernhard Schmid und Grete Tiemann, München; Berlin, Deutscher Kunstverlag, 1952
  • Handbuch der historischen Stätten, Ost- und Westpreussen, hrsg. von Erich Weise, Stuttgart, Kröner, 1981, ​ISBN 3-520-31701-X​ (unveränd. Nachdr. d. 1. Aufl. 1966)
  • Carl von Lorck, Dome, Kirchen und Klöster in Ost- und Westpreussen. Nach alten Vorlagen, 2. unver. Aufl., Frankfurt am Main, Weidlich, 1982, ​ISBN 3-8035-1163-1​.
  • Andrzej Rzempołuch, Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich, Olsztyn: Remix, 1992, ISBN 83-900155-1-X, OCLC 833969011.
  • Dehio-Handbuch der Kunstdenkmäler West- und Ostpreussen. Die ehemaligen Provinzen West- und Ostpreussen (Deutschordensland Preussen) mit Bütower und Lauenburger Land, bearb. von Michael Antoni, München; Berlin, Dt. Kunstverl., 1993, ​ISBN 3-422-03025-5​.
  • Anatolij Bachtin, Gerhard Doliesen, Vergessene Kultur. Kirchen in Nord-Ostpreussen. Eine Dokumentation, 2. Aufl., Husum, Husum, 1998, ​ISBN 3-88042-849-2​.
  • Jarosław Swajdo i inni, Litwa, Łotwa, Estonia i obwód kaliningradzki, Bielsko-Biała: Pascal, 2000, ISBN 83-88355-30-9, OCLC 830224638.
  • Vadim Jur’evič Kurpakov, Kaliningradskaja oblast. Putevoditel, Kaliningrad, Terra Baltika, 2007, ​ISBN 978-5-98777-012-2​.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]