Srebrna Góra (województwo dolnośląskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 50°34′34″N 16°39′46″E
- błąd 39 m
WD 50°34'33.74"N, 16°39'35.68"E
- błąd 1 m
Odległość 214 m
Srebrna Góra
wieś
Ilustracja
Srebrna Góra, ul. Letnia
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat ząbkowicki
Gmina Stoszowice
Wysokość 400-600 m n.p.m.
Liczba ludności (III 2011) 1018[1]
Strefa numeracyjna 74
Kod pocztowy 57-215
Tablice rejestracyjne DZA
SIMC 0855500
Położenie na mapie gminy Stoszowice
Mapa konturowa gminy Stoszowice, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Srebrna Góra”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „Srebrna Góra”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, blisko centrum po prawej na dole znajduje się punkt z opisem „Srebrna Góra”
Położenie na mapie powiatu ząbkowickiego
Mapa konturowa powiatu ząbkowickiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Srebrna Góra”
Ziemia50°34′34″N 16°39′46″E/50,576111 16,662778

Srebrna Góra (niem. Silberberg, dial. Selberbarg[potrzebny przypis]) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie ząbkowickim, w gminie Stoszowice. Dawniej miasto; uzyskała lokację miejską w 1536 roku, zdegradowana w 1945 roku[2]. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie wałbrzyskim.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość posiada zabudowę małomiasteczkową, rozciągniętą wzdłuż stromej doliny[3]. Położona jest na wysokości od około 400 m n.p.m. do około 600 m n.p.m. (najwyższe wzniesienie – Góra warowna 686 m n.p.m.), w głębokiej, wąskiej dolinie oddzielającej Góry Sowie od Gór Bardzkich[3].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) liczyła 1018 mieszkańców[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość założono w XIV wieku, jako osadę górniczą, wykorzystująca okoliczne złoża rud srebra. Pierwsze przywileje górnicze nadano osadzie w 1331, rozwój górnictwa przerywały wojny husyckie i uszkodzenia kopalń. Ożywienie nastąpiło po 1527 za rządów Piastów ziębickich[4]. Prawa miejskie uzyskała 25 czerwca 1536, na mocy przywileju książąt ziębickich: Joachima, Henryka, Jana i Jerzego II[3]. Po rozkwicie miasta, na początku XVI wieku, eksploatacja złóż zaczęła być nieopłacalna, w związku z czym po wojnie trzydziestoletniej zaniechano jej, a samo miasto podupadło[3]. W późniejszych czasach podejmowano próby reaktywacji wydobywania srebra m.in. w 1754, 1812 i 1866, ale nie przyniosły one opłacalności[4].

W rezultacie porażki Austrii w pierwszej wojnie śląskiej, miasteczko, razem z większością Śląska, weszło w skład Prus, a pobliska przełęcz zyskała pierwszorzędne znaczenie strategiczne, dla obrony prowincji, przed ewentualnym rewanżem austriackim. W roku 1765 rozpoczęto tu budowę górskiej twierdzy z koszarami, ukończoną w 1778 roku[3]. Polskojęzyczny dokument z 1750 roku wymienia miejscowość pod nazwą Sylberberga[5]. Również Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, podaje jedynie nazwę Silberberg, bez słowiańskiego odpowiednika, za to z nazwą łacińską Argyrium[6]. Polską nazwę Srebrna Góra w książce Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej wydanej w Głogówku, w roku 1847 wymienił, górnośląski ksiądz, nauczyciel i pisarz, Józef Lompa[7]. W 1807 wojska napoleońskie oblegały twierdzę, 28 czerwca zdobyły ją, w wyniku ostrzału przez ciężką artylerię zabudowa miasta spłonęła[4].

W 1900 roku miasteczko uzyskało dostęp do Kolei Sowiogórskiej, a w 1908 roku do Ząbkowickiej Kolei Powiatowej[3]. Przed 1945 było zamieszkane w dużej części przez emerytów, nie było tu żadnego zakładu przemysłowego, ani rzemiosła[4].

W 1945 roku miejscowość została włączona do Polski. Początkowo nazwano ją Srebrnogóra[8], potem ustalono nazwę Srebrna Góra, co było tłumaczeniem dotychczasowej nazwy niemieckiej. Nowa administracja zakwalifikowała niewielkie miasteczko do rzędu wsi, przez pewien czas miejscowość była opuszczona[4].

W listopadzie 2015 roku, odkryto wejście do nieczynnej sztolni dawnej kopalni srebra[9]. Planowane jest jej udostępnienie dla zwiedzających[10].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[11]:

  • Miasto
  • Kościół parafialny pw. śś. Piotra i Pawła, z lat: 1729-1731, 1808 r.
  • Dawna plebania, ul. Letnia 6, po 1730 r.
  • Kościół ewangelicki, z 1592 r., 1695 r.
  • Twierdza, z lat 1763–1777, góruje nad Srebrną Górą i Przełęczą Srebrną, strzegła przejście przez przełęcz do Kotliny Kłodzkiej, składa się z 6. fortów, szeregu leśnych umocnień i bastionów, jeden z najciekawszych budowli architektury militarnej w Polsce, znacznie większa, od twierdzy kłodzkiej, zbudowana przez Fryderyka II po wojnie siedmioletniej. Jest to największa górska twierdza w Europie. Obecnie w Srebrnej Górze znajduje się plenerowa wystawa broni ciężkiej z okresu II wojny światowej. Z korony twierdzy rozpościera się widok na Sudety (m.in.: Góry Sowie i Bardzkie):
    • fort główny Donżon
    • reduta i bateria Chochoł Wielki
    • bateria Chochoł Średni
    • fort i luneta Chochoł Mały
    • schron Bramy Polowej
    • fort Rogowy I
    • fort Wysoka Skała
    • fort Ostróg
  • Villa Hubertus, dawne Schronisko „Pod Fortami”, ul. Kręta 2, z przełomu XIX i XX w.
  • Dom, ul. Letnia 30, z połowy XVIII w.
  • Sztolnia nr 2, w dawnej kopalni srebra
  • Budowle inżynierskie sowiogórskiej kolejki zębatej, trasy zbudowanej na początku XX w. Najciekawszy jej odcinek biegnie, między dwoma ogromnymi wiaduktami, gdzie zastosowano trzecią szynę wspomagającą lokomotywę na trudnych podjazdach. W latach 20. i 30. XX wieku wskutek wielkiego kryzysu kolejka została zlikwidowana:
    • wiadukt Żdanowski, murowano-betonowy, z 1901 r.
    • wiadukt Srebrnogórski, murowano-żelbetowy, z 1901 r.
    • most wiszący, stalowy, z 1903 r.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Główna gałąź gospodarki to turystyka[3]. Corocznie kilkadziesiąt tysięcy turystów odwiedza twierdzę. Funkcjonuje dobrze rozwinięta baza noclegowa, m.in. zabytkowe schronisko PTTK które przyjęło teraz swoją historyczną nazwę Villa Hubertus. Budynek funkcjonuje jako pensjonat i restauracja. Także dawne koszary zostały częściowo zaadaptowane dla potrzeb turystów.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

  • W Srebrnej Górze rozpoczyna się zółty szlak turystyczny na Przełęcz Srebrna[3]
  • W pobliżu miejscowości znajduje się startowisko paralotniowe[12].

Osoby związane ze Srebrną Górą[edytuj | edytuj kod]

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 72–73.
  3. a b c d e f g h Słownik geografii turystycznej Sudetów. redakcja Marek Staffa. T. 11: Góry Sowie, Wzgórza Włodzickie. Wrocław: I-Bis, 1994, s. 370–379. ISBN 83-85773-12-6.
  4. a b c d e Janusz Czerwiński, Ryszard Chanas: Dolny Śląsk - przewodnik. Warszawa: Sport i Turystyka, 1977 s. 128-129
  5. Dokument pruski z 1750 roku.
  6. Silberberg, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. X: Rukszenice – Sochaczew, Warszawa 1889, s. 610.
  7. Józef Lompa, Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej, Głogówek 1847, s. 24.
  8. Spis stacyj i przystanków Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych we Wrocławiu, Wrocław 1945, s. 20.
  9. W Srebrnej Górze znaleźli kopalnię srebra.
  10. Kopalnia pełna tajemnic.
  11. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 242,243. [dostęp 2012-11-06].
  12. Nazwa punktu : Srebrna Góra (Polska). Leonardo XC, 2019-07-12. [dostęp 2020-12-10].
  13. Księstwo Świdnicko-Jaworskie. [dostęp 2015-12-01].