Srebrna Góra (województwo dolnośląskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Srebrna Góra
Herb
Herb Srebrnej Góry
Srebrna Góra
Srebrna Góra
Rodzaj miejscowości wieś
Państwo  Polska
Województwo dolnośląskie
Powiat ząbkowicki
Gmina Stoszowice
Wysokość 400-600 m n.p.m.
Liczba ludności (III 2011) 1018[1]
Strefa numeracyjna 74
Kod pocztowy 57-215
Tablice rejestracyjne DZA
SIMC 0855500
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Srebrna Góra
Srebrna Góra
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Srebrna Góra
Srebrna Góra
Ziemia 50°34′34″N 16°39′46″E/50,576111 16,662778
Galeria:donjon, zabytki
Srebrna Góra, donjon
Srebrna Góra, donjon
Kościół protestancki w Srebrnej Górze
Kościół katolicki w Srebrnej Górze
Zabytkowe kamienice w części staromiejskiej
Zabytkowe kamienice w części staromiejskiej
Cmentarz przy kościele katolickim
Cmentarz przy kościele katolickim
Przęsło wiaduktu sowiogórskiej kolejki zębatej

Srebrna Góra (niem. Silberberg, dial. Selberbarg[2]) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie ząbkowickim, w gminie Stoszowice.

Podział administracyjny[edytuj]

W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie wałbrzyskim.

Demografia[edytuj]

Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) liczyła 1018 mieszkańców[1]. Jest drugą co do wielkości miejscowością gminy Stoszowice.

Geografia[edytuj]

Miejscowość posiada zabudowę małomiasteczkową, rozciągniętą wzdłuż stromej doliny. Położona jest na wysokości od około 400 m n.p.m. do około 600 m n.p.m. (najwyższe wzniesienie - Góra warowna 686 m n.p.m.), w głębokiej, wąskiej dolinie oddzielającej Góry Sowie od Gór Bardzkich, gdzie od początku XVIII wieku wydobywano srebro.

Historia[edytuj]

Miejscowość powstała w XIV wieku, jako osada górnicza wykorzystująca okoliczne złoża srebra. Prawa miejskie uzyskała 25 czerwca 1536, na mocy przywileju książąt ziębickich - Joachima, Henryka, Jana i Jerzego II. Po rozkwicie miasta, na początku XVI wieku, eksploatacja złóż zaczęła być nieopłacalna, w związku z czym po wojnie trzydziestoletniej zaniechano jej, a samo miasto podupadło.

W rezultacie porażki Austrii w pierwszej wojnie śląskiej, miasteczko wraz z większością Śląska weszło w skład Prus, a pobliska przełęcz uzyskała pierwszorzędne znaczenie strategiczne dla obrony prowincji przed ewentualnym rewanżem austriackim. W roku 1765 rozpoczęto tu budowę górskiej twierdzy wraz z koszarami, ukończoną w 1778 r. Polskojęzyczny dokument z 1750 r. wymienia miejscowość pod nazwą Sylberberga[3]. Również Słownik geograficzny Królestwa Polskiego podaje jedynie nazwę Silberberg, bez słowiańskiego odpowiednika, za to z nazwą łacińską Argyrium[4]. Polską nazwę Srebrna Góra w książce "Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej" wydanej w Głogówku w roku 1847 wymienił górnośląski ksiądz, nauczyciel i pisarz Józef Lompa.[5]

W 1900 r. miasteczko uzyskało dostęp do Kolei Sowiogórskiej, a w 1908 r. do Ząbkowickiej Kolei Powiatowej.

W 1945 r. miejscowość została włączona do Polski. Początkowo nazwano ją Srebrnogóra[6], potem ustalono nazwę Srebrna Góra, co stanowiło tłumaczenie dotychczasowej nazwy niemieckiej. Nowa administracja zakwalifikowała niewielkie miasteczko do rzędu wsi.

W listopadzie 2015 odkryto wejście do nieczynnej sztolni dawnej kopalni srebra[7]. Planowane jest jej udostępnienie dla zwiedzających[8].

Zabytki[edytuj]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[9]:

  • miasto
  • kościół parafialny pw. śś. Piotra i Pawła, z lat: 1729-1731, 1808 r.
  • dawna plebania, ul. Letnia 6, po 1730 r.
  • kościół ewangelicki, z 1592 r., 1695 r.
  • twierdza, z lat 1763-1777, wznosi się nad Srebrną Górą i Przełęczą Srebrną, strzegła przejście przez przełęcz do Kotliny Kłodzkiej, składa się z 6fortów oraz szeregu leśnych umocnień i bastionów, jeden z najciekawszych obiektów architektury militarnej w Polsce, znacznie większa od twierdzy kłodzkiej, wybudowana przez Fryderyka II po Wojnie siedmioletniej. Jest to największa górska twierdza w Europie. Obecnie w Srebrnej Górze znajduje się plenerowa wystawa broni ciężkiej z okresu II wojny światowej. Z korony twierdzy rozpościera się widok na Sudety (m.in.: Góry Sowie i Bardzkie). Przypuszczano, że Srebrna Góra to miejsce ukrycia ładunku kilkudziesięciu ciężarówek, które w marcu 1945 roku wprowadzono do twierdzy, w okolicy fortu zwanego przez Niemców Strohhaube, tj. baterii kazamatowych w fortach na wzgórzach Chochoł Wielki i Chochoł Mały[potrzebny przypis]. Nie wiadomo, co przywieziono do twierdzy, ale przypuszcza się, że najprawdopodobniej były to dzieła sztuki pochodzące z wielkiej składnicy w pobliskim Kamieńcu Ząbkowickim, gdzie Niemcy od 1942 roku, po zbombardowaniu przez aliantów Kolonii, zwozili skarby kultury z terenu Dolnego Śląska - przede wszystkim z Wrocławia - aby uchronić je przed skutkami nalotów[potrzebny przypis]:
    • fort główny Donżon
    • reduta i bateria Chochoł Wielki
    • bateria Chochoł Średni
    • fort i luneta Chochoł Mały
    • schron Bramy Polowej
    • fort Rogowy I
    • fort Wysoka Skała
    • fort Ostróg
  • Villa Hubertus, dawne Schronisko „Pod Fortami”, ul. Kręta 2, z przełomu XIX/XX w.
  • dom, ul. Letnia 30, z połowy XVIII w.
  • sztolnia nr 2, w dawnej kopalni srebra
  • budowle inżynierskie sowiogórskiej kolejki zębatej, trasy wybudowanej na początku XX w. Najciekawszy jej odcinek biegnie pomiędzy dwoma ogromnymi wiaduktami - zastosowano tam trzecią szynę wspomagającą lokomotywę na trudnych podjazdach. W latach 20. i 30. XX wieku wskutek wielkiego kryzysu kolejka została zlikwidowana:
    • wiadukt Żdanowski, murowano-betonowy, z 1901 r.
    • wiadukt Srebrnogórski, murowano-betonowy, z 1901 r.
    • most wiszący, stalowy, z 1903 r.

Gospodarka[edytuj]

W chwili obecnej Srebrna Góra rozwija się dzięki turystyce. Corocznie kilkadziesiąt tysięcy turystów odwiedza twierdzę. Funkcjonuje dobrze rozwinięta baza noclegowa[potrzebny przypis]; w ostatnich latach odremontowano dawne zabytkowe schronisko PTTK które przyjęło teraz swoją historyczną nazwę Villa Hubertus. Obiekt funkcjonuje jako pensjonat i restauracja. Także dawne koszary zostały częściowo zaadaptowane dla potrzeb turystów.

Osobistości[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. Dialekt kłodzki w śląskiej testowej Wikipedii
  3. Dokument pruski z 1750 roku
  4. Silberberg w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego, Tom X (Rukszenice – Sochaczew) z 1889 r.
  5. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, str. 24.
  6. Spis stacyj i przystanków Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych we Wrocławiu, Wrocław 1945, s. 20
  7. W Srebrnej Górze znaleźli kopalnię srebra
  8. Kopalnia pełna tajemnic
  9. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 6.11.2012]. s. 242,243.
  10. Księstwo Świdnicko - Jaworskie. [dostęp 2015-12-01].

Linki zewnętrzne[edytuj]