Ziębice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
 Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Ziębice (ujednoznacznienie).
Ziębice
Ratusz w Ziębicach
Ratusz w Ziębicach
Herb Flaga
Herb Ziębic Flaga Ziębic
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat ząbkowicki
Gmina Ziębice
gmina miejsko-wiejska
Data założenia w 1234 już istnieją
Prawa miejskie między 1243 a 1250
Burmistrz Alicja Bira
Powierzchnia 15,07 km²
Wysokość 199 – 284[potrzebne źródło] m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

9 308[1]
611 os./km²
Strefa numeracyjna
74
Kod pocztowy 57-220
Tablice rejestracyjne DZA
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Ziębice
Ziębice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Ziębice
Ziębice
Ziemia 50°36′00″N 17°02′40″E/50,600000 17,044444
TERC
(TERYT)
5020124064
Urząd miejski
ul. Przemysłowa 10
57-220 Ziębice
Strona internetowa
BIP

Ziębice (niem. Münsterberg, cz. Minstrberk) – miasto w województwie dolnośląskim, w powiecie ząbkowickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Ziębice.

Według danych z 31 marca 2011 r. miasto miało 9 308 mieszkańców.

W mieście znajduje się jedyne w Polsce Muzeum Sprzętu Gospodarstwa Domowego w Ziębicach, które posiada w swoich zbiorach dużą kolekcję sprzętu gospodarstwa domowego w tym żelazek, naczyń, sztućców, mebli oraz zbiory śląskiej sztuki i rzemiosła artystycznego z bogatą kolekcją śląskiego artysty malarza i kolekcjonera Josepha Langera.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość była wzmiankowana jako Sambice w 1234 roku[2]. Ten i podobne zapisy (np. Sambiz, Sambicia) można odczytać jako Zębice czyli osada potomków kogoś, kto nosił imię czy przezwisko Ząb, albo też Ziębice tj. siedlisko potomków Zięby (obu tych nazw osobowych używano w średniowiecznej Polsce). Po lokacji miasta (przed 1250) wchodzi w użycie nazwa Münsterberg, w języku niemieckch kolonistów znacząca tyle co 'wzgórze klasztorne' lub 'wzgórze z wysokim kościołem, wysoką wieżą', jednak poprzednia nazwa była jeszcze używana, o czym świadczy dokument z 1268 roku, gdzie określono miasto jako Sambiz oder Mustenberg[3]. Mylnie, jako Brukaliz, wymieniono Ziębice w łacińskim dokumencie z 9 maja 1256 roku sygnowanym przez księcia Przemysła I z 1256 roku wydanym w Poznaniu[4].

W historii miasta pojawiały się różne warianty niemieckiej nazwy i różne jej adaptacje do języka łacińskiego, czeskiego i polskiego. Np. w dokumencie lennym z 1336 r. miasto wymienione jest jako Munsterberch, w Kronice Zbrasławskiej (1340) Monsterberch, w dokumentach i listach książąt podiebradzkich (1472-1500) Minsterberk, Minstrberk, Munsterberk, na mapie Śląska Martina Helwiga (1561) Monsterberg, w wydanym po polsku zarządzeniu Fryderyka II Wielkiego (1750) Minsterberga[5].

Nazwę Zambice oraz Ziembice w książce Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa[6]. Obecną nazwę miasta wprowadziła Komisja ustalania nazw miejscowości w 1946 r.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 15,07 km²[7].

Historycznie leży na Dolnym Śląsku na Przedgórzu Sudeckim. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. wałbrzyskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Mury obronne, (XIII-XIV w.)

Kalendarium:[8]

  • ok. 1250 – miasto lokowane przez księcia śląskiego Henryka III na miejscu dawnej polskiej osady zniszczonej przez Tatarów w 1241.
  • ok. 1270 – zaproszenie zakonu krzyżowców przez Henryka IV Probusa.
  • do 1290 – miasto w rękach Piastów Wrocławskich.
  • koniec XIII w. – Bolko I Surowy, książę świdnicko-jaworski zbudował zamek, który następnie stał się rezydencją książąt ziębickich.
  • 1322-1428 – stolica piastowskiego księstwa ziębickiego do śmierci księcia Jana w bitwie pod Starym Wielisławiem.
  • 1336-1742 - księstwo ziębickie, wraz z całym Śląskiem stanowi lenno Korony Czeskiej
  • 1454-1647 – stolica podiebradzkiego księstwa ziębickiego (od 1569 księstwo stanowiło bezpośredni majątek Korony Czeskiej, Podiebradowie zachowali jednak tytuł książąt ziębickich aż do wygaśnięcia dynastii)
  • 1488 – zburzenia zamku książęcego (resztki zamku widoczne były jeszcze w 1809, kiedy zakładano w tym miejscu ogród).
  • 1654 - cesarz rzymski i król czeski Ferdynand III nadaje księstwo ziębickie słoweńskim Auerspergom.
  • 1791 – książę Karl J. A. von Auersperg odsprzedaje księstwo (wraz z Ząbkowicami Śląskimi) królowi pruskiemu Fryderykowi Wilhelmowi II.
  • 1795 – utworzenie wolnego mniejszego państwa stanowego ziębicko-ząbkowickiego - oba miasta wyłączono ze sprzedaży księstwa ziębickiego Ludwigowi W. von Schlabrendorf (za 300 000 talarów); .
  • XIX w. – rozwój przemysłu: fabryka chemiczna, zakłady ceramiczne i spożywcze, połączenie kolejowe w 1872.
  • 1905 - w mieście mieszkało 8475 osób, w tym 98% Niemców, 0,8% Polaków i 0,8% Żydów. 78,3% mieszkańców jest katolikami, zaś 20,8% - ewangelikami[9].
  • 1945 – przyłączenie miasta do Polski, wysiedlenie dotychczasowej ludności do Niemiec.

W miejscowości działało Państwowe gospodarstwo rolne Ziębice[10].

28 maja 2008 roku ziębicki kościół św. Jerzego Męczennika i Sanktuarium Męki Pańskiej został uroczyście nominowany przez papieża Benedykta XVI tytułem bazyliki mniejszej; ogłoszenie nominacji odbyło się 29 listopada 2008 roku.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Piramida wieku mieszkańców Ziębic w 2014 roku [11].
Piramida wieku Ziebice.png

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Zespół poklasztorny krzyżowców z czerwoną gwiazdą - kościół pw. śś. Piotra i Pawła

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[12]:

  • ośrodek historyczny miasta
  • kościół par. - bazylika pw. św. Jerzego Męczennika i sanktuarium Męki Pańskiej, z 1270 r., XIV w., XV w., XIX w.
  • dawny kościół ewangelicki, obecnie sala gimnastyczna, z l. 1796-97, 1902 r.
  • synagoga, obecnie nieużytkowana, ul. Wąska 9, z 1844-1845 r.
  • zespół klasztorny krzyżowców z czerwoną gwiazdą, z ok. 1270 r. w obecnym kształcie z XVIII w., XIX w./XX w., ul. Kolejowa 29: kościół, pw. śś. Piotra i Pawła, klasztor, obecnie szpital
  • cmentarz żydowski, ul. Piaskowa, z poł. XIX w.: kaplica przedpogrzebowa, ogrodzenie
  • mury obronne, fragmenty z XIII-XIV w.
  • brama Paczkowska, z 1491 r. - XV w.
  • ratusz miejski z XIX wieku z wcześniejszą wieżą z wieku XVI. Fundamenty wieży pochodzą z epoki średniowiecza z pierwszego ratusza. Sama wieża jest renesansowa - pozostałość po drugim tzw. "starym ratuszu" zbudowanym w drugiej połowie XVI wieku. Gmach budynku przebudowano w końcu XIX wieku i nowy ratusz w stylu eklektycznym (neogotyckim z neorenesansowym) stoi od 1890 roku
  • wille, ul. Bolesława Chrobrego 11, z 1899 r., nr 12, z l. 1899-1900
  • dawna szkoła parafialna, obecnie dom, ul. Księdza Gacka 5 (d. Kościelna 1), z 1565 r., 1725 r.
  • dawna remiza straży pożarnej, ul. Garbarska 3, z XIX w.
  • dom, ul. Grunwaldzka 2 b, po 1870 r.
  • domy, ul. Kolejowa 22, 26, 28, z XVII w., XVIII w., pocz. XIX w./XX w.
  • dom, ul. Kościelna 6, 8, z XVIII w., XIX w.
  • dom, ul. Przemysłowa 2, z XVIII w., k. XIX w.
  • kamienice mieszczańskie w Rynku - domy: Rynek 2, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 14, 20, 22, 42, XVI, XVII, XVIII w. po 1860-80 r., XIX w., l. 1900-10, pocz. XX w.
  • kamienica, obecnie hotel, Rynek 31, z 1702 r., XIX w.
  • miejski dwór-dom opatów cysterskich z Henrykowa, Rynek 42, z 1600 r., 1702 r.
  • dawny urząd skarbowy, obecnie szkoła, pl. Wolności 1, z 1910 r.
  • zespół cukrowni, ul. Przemysłowa, z 1883 r., l. 1920-30 budynki: pakowni cukru, produktowni, surowni i filtracji, krajalnicy, płuczki buraków, suszarni cukru, biura technicznego

inne zabytki:

  • kolumna maryjna z 1686 r.[13]
  • kaplica Bożego Ciała, z 1738 r.
  • pomnik Orła Piastowskiego zbudowany na 1000-lecie istnienia Państwa Polskiego. Wysokość pomnika to ok. 7 metrów a rozpiętość skrzydeł blisko 10 metrów[potrzebne źródło].

Kultura[edytuj | edytuj kod]

W Ziębicach znajduje się jedyne w Polsce Muzeum Sprzętu Gospodarstwa Domowego w Ziębicach.

W Ziębicach w 1990r powstał punkrockowy zespół FATE.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Znani ziębiczanie[edytuj | edytuj kod]

Z Ziębic pochodził Julius Schottländer kupiec i filantrop oraz niemiecki artysta malarz, konserwator dzieł sztuki i kolekcjoner Joseph Langer. W Ziębicach urodziła się piosenkarka – Edyta Górniak oraz operator filmowy, dwukrotny zdobywca Oscara – Janusz Kamiński, tu także mieszkał i trenował - Marian Kasprzyk (mistrz olimpijski w boksie), który swoją karierę zawodniczą rozpoczął w miejscowej "Sparcie". Na początku XX wieku w Ziębicach mieszkał i działał Karl Denke - słynny niemiecki morderca i kanibal.

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie[15]:

Rynek w Ziębicach
Rynek w Ziębicach

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

szlak turystyczny czerwony StrzelinGóra SzańcowaGościęcice Średnie - Skrzyżowanie pod DębemGromnikDobroszówKalinkaSkrzyżowanie nad Zuzanką - Źródło CyrylaZiębice - Lipa - Rososznica - Stolec - Cierniowa Kopa - Kolonia Bobolice - Kobyla Głowa - Karczowice - Podlesie - Ostra Góra - Starzec - Księginice Wielkie - Sienice - Łagiewniki - Oleszna - Przełęcz Słupicka - Sulistrowiczki - Ślęża - Sobótka

szlak turystyczny zielony Henryków - Skalice - Skalickie Skałki - Skrzyżowanie nad Zuzanką - Bożnowice - Ostrężna - Miłocice - Gromnik - Jegłowa - Żeleźnik - Wawrzyszów - Grodków - Żarów - Starowice Dolne - Strzegów - Rogów - Samborowice - Szklary - Leśniczówka Wilemowice - Biskupi Las - Dębowiec - Ziębice

szlak turystyczny żółty Ziębice - Osina Wielka - Starczówek - Lubnów - Chałupki - Paczków

szlak turystyczny czarny ZiębiceLipa - Jasłówek - Krzelków - Zameczny Potok - Ciepłowody - Kawia Góra (Łysica) - Ruszkowice - Ostra Góra - Podlesie - Przerzeczyn-Zdrój - Grzybowiec - Piława Górna - Piława Dolna[16]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 III 2011.
  2. Strona miejska
  3. Strona miejska
  4. "Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski", tom I, Biblioteka Kórnicka, Poznań 1877, str.302.
  5. Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750.
  6. Józef Lompa, Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej, Głogówek 1847, str.11.
  7. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
  8. Marek Czapliński, Dzieje miasta Ziębice na Śląsku, Wrocław 1994
  9. Na podstawie danych ze spisu powszechnego z 1905 r., wg deklarowanego języka ojczystego i religii; nie zaklasyfikowano osób deklarujących więcej niż jeden język ojczysty; wliczono 23 mężczyzn odbywających w mieście służbę wojskową - Gemeindelexikon für das Königreich Preußen. Heft VI. Schlesien, Berlin 1908.
  10. Internetowy System Aktów Prawnych
  11. http://www.polskawliczbach.pl/Ziebice, w oparciu o dane GUS.
  12. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 9.11.2012]. s. 249-251.
  13. Ziębice - kolumna maryjna. kapliczki.org.pl. [dostęp 2013-11-05].
  14. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 4 czerwca 2014.
  15. Miasta partnerskie. [dostęp 2012-11-23].
  16. Informacje zawarte na stronie PTTK Strzelin; dostęp: 1.08.2015

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]