Tarnowiec (województwo małopolskie)
![Ziemia](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Geographylogo.svg/20px-Geographylogo.svg.png)
wieś | |
![]() Kościół św. Józefa Rzemieślnika w Tarnowcu | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Powiat | |
Gmina | |
Liczba ludności (2022) |
2269[2] |
Strefa numeracyjna |
14 |
Kod pocztowy |
33-112[3] |
Tablice rejestracyjne |
KTA |
SIMC |
0833102 |
Położenie na mapie gminy wiejskiej Tarnów ![]() | |
Położenie na mapie Polski ![]() | |
Położenie na mapie województwa małopolskiego ![]() | |
Położenie na mapie powiatu tarnowskiego ![]() | |
![]() |
Tarnowiec – wieś w Polsce, położona w województwie małopolskim, w powiecie tarnowskim, w gminie Tarnów.
Toponimia
[edytuj | edytuj kod]Pierwotna nazwa Tarnów, następnie Tarnów Mały[4]. Pieczęć wiejska z lat 1909–1910 przedstawia krzak (drzewko) o rozłożystej koronie, prawdopodobnie tarninę. Napis w otoku: GMINA TARNOWIEC[5]. Nazwa pochodzi od krzewów tarniny używanych jako kolczaste wykończenie obwałowań wokół miejscowego grodziska, a później fos zamku Leliwitów[6].
![Kościół św. Józefa Rzemieślnika w Tarnowcu](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Piecz%C4%99%C4%87_wiejska_Gmina_Tarnowiec._Pocz%C4%85tek_XX_wieku._Tarnowiec_k.Tarnowa.jpg/220px-Piecz%C4%99%C4%87_wiejska_Gmina_Tarnowiec._Pocz%C4%85tek_XX_wieku._Tarnowiec_k.Tarnowa.jpg)
Historia
[edytuj | edytuj kod]Najstarszy ze znanych zapisków, prawdopodobnie z 1124 r., wymienia miejscowość Tarnów Mały wśród dóbr klasztoru tynieckiego. Źródła historyczne wyszczególniają, że właśnie Tarnów Mały był na przełomie XIII i XIV w. najważniejszym punktem osadniczym w regionie. Argumentem przemawiającym za tym ma być fakt, że właśnie w Tarnowie Małym najwcześniej funkcjonowała parafia.
W 1536 we wsi znajdował się folwark zamkowy, karczma, obfite łąki i sadzawki. W tym czasie osadę zamieszkiwało 8 zagrodników (z rodzinami)[7]. W latach 1547–1939 wieś należała do tzw. Hrabstwa Tarnowskiego[8].
W 1863 Marceli Kuźniarski (administrator Sanguszków na dobrach w Tarnowcu) miał pełnić rolę kwatermistrza, pomagał przerzucać oddziały oraz kwaterował ochotników do walk w powstaniu styczniowym[9].
4 czerwca 1866, podczas upału i przy silnym wietrze od wschodu pożar zniszczył w Tarnowcu "13 domów włościan, tyleż stodół i kilka małych zabudowań gospodarskich" oraz gumna dworskie. W ogniu zginęła babcia z wnukiem. Tylko jeden dom był ubezpieczony[10].
Uchwałą Sejmu Krajowego zatwierdzoną przez cesarza dnia 12 lipca 1870 Rada Powiatowa w Tarnowie "ma prawo pobierać myto od drogi powiatowej z Tarnowa na Tuchów do Gromnika i do mostu na Białej pod Tuchowem. Pobór odbywać się będzie w Tarnowcu, Tuchowie i Siedliskach"[11].
28 sierpnia 1876 po uderzeniu pioruna spłonęła miejscowa karczma dworska a w niej zapasy zboża i 12 sztuk bydła[12].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8e/Cmentarz_wojenny_nr_180_Tarnowiec_%282%29.jpg/220px-Cmentarz_wojenny_nr_180_Tarnowiec_%282%29.jpg)
W 1880 wieś liczyła 463 rzymskich katolików oraz 25 izraelitów. Miała gminną kasę pożyczkową, karczmę, tartak "Rudy", cegielnię "Konstancja" i folwark należący do księcia Eustachego Sanguszki[7]. Księgi parafialne katedry tarnowskiej wymieniają na przełomie XIX w. i XX w. m.in. następujące rodziny tarnowieckie: Broniec, Czosnyka, Jachym, Jasiak, Kasprzyk, Kicia, Kościółek, Kozioł, Lach, Laska, Mazur, Mitera, Najdała, Nowak, Pyzdek, Skorupa, Sowiźrał, Stępek, Trybulec, Wątek, Wojciechowski, Wojtarowicz, Wzorek, Zgłobiś[13].
W końcu XIX w. do Tarnowca przynależały trzy przysiółki: Budy, Stawy i Wólka Tarnowiecka[7]. Integralne części wsi w XX w.: Dębczak, Łąki, Młyny, Najdałówka, Przyczki, Rudy, Słupy, Stara Wieś, Wólka, Zimna Woda[14][15][16].
W 1909 roku nad Tarnowcem przeszło gradobicie co Rada Gminna w Tarnowcu w oficjalnym piśmie do starostwa poczytała jako karę za dzieciobójstwo przez jedną z mieszkanek wsi[17].
Towarzystwo Szkoły Ludowej otwarło w 1909 roku w Tarnowcu czytelnię wiejską[18].
W 1910 tarnowiecką karczmę dzierżawił Żyd Leon Gintel[17].
I wojna światowa
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/78/Cmentarz_wojenny_nr_180_Tarnowiec_%287%29.jpg/220px-Cmentarz_wojenny_nr_180_Tarnowiec_%287%29.jpg)
11 listopada 1914 roku do wsi wkroczyły pierwsze patrole kozackie, potem dotarły inne wojska. Według relacji chłopów na wieś podczas walk w 1915 roku spadły 23 pociski artyleryjskie. Spalono karczmę[4]. W Tarnowcu stacjonowali żołnierze 33 dywizji i Czerwony Krzyż. We dworze księcia Sanguszki znajdowały się dwa szpitale: międzynarodowy i 33 dywizji. Odwrót Rosjan nastąpił 2 maja 1915 roku[19]. Dziennikarz "Czasu" tak opisywał pozostałe po bitwie groby:
"przy drodze dworskiej gromadka krzyżów. Jest ich 15, stoją na grobach, kryjących zwłoki żołnierzy rosyjskich. W jednym tylko grobie spoczywa więcej ciał, w innych pojedynczo, jak świadczą umieszczone na krzyżach napisy. Wśród Rosjan pochowano też kapitana wojsk austriackich Karola Ercela, który zmarł od ran 16 grudnia z. r."[19].
Okres międzywojenny
[edytuj | edytuj kod]W 1919 roku zorganizowano szkołę w jednej izbie wynajętej początkowo w domu rodziny Kuciembów, a następnie Słowików. W 1930 na terenie podarowanym przez Romana Sanguszkę postawiono budynek szkolny[4]. W 1934 w wyniku reformy samorządu wieś włączono do Gminy Gumniska.
W latach 1937–1939 wybudowano tzw. Dom Katolicki, który pełnił później funkcję kaplicy[4]. Sanguszko ofiarował plac i drewno na budowę. Kamień węgielny wmurował w 1938 biskup Franciszek Lisowski. W uroczystościach brali udział m.in. starostwa tarnowski Syska oraz Zarząd Dóbr Księcia Sanguszki[20].
Podczas przepędzania bydła przez bród na rzece Biała 18 lipca 1938 utonął porwany przez nurt Andrzej Brożek, parobek Józefa Jasiaka[21].
II wojna światowa
[edytuj | edytuj kod]W grudniu 1939 Niemcy wybrali i wywieźli w nieznanym kierunku piętnastu Żydów z Tuchowa. Kilka miesięcy później, w rejonie wsi Tarnowiec przypadkowy rolnik odkrył w lesie zwłoki. Były to ciała zaginionych. Po zapłaceniu okupantowi łapówki, Żydzi mogli zidentyfikować i przewieźć ofiary na cmentarz w Tuchowie[22][23].
W czasie drugiej wojny światowej dowódcą miejscowego plutonu ZWZ-AK był p.Pyrek[4]. W Domu Katolickim stacjonowało niemieckie wojsko. Pod koniec wojny okoliczna ludność pracowała przy budowie umocnień tzw. panzergrabów[4].
Współcześnie
[edytuj | edytuj kod]W styczniu 1953 przeniesiono z Rzędzina do Tarnowca Państwowy Ośrodek Maszynowy w skrócie POM[4]. Świadczył on m.in. usługi remontowe ciągników dla terenu całego powiatu tarnowskiego. 9 grudnia 1980 erygowano w Tarnowcu parafię. W latach 1983–1990 wybudowano kościół parafialny[4]. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie tarnowskim. Przez wieś przepływa potok Dębina[7]. We wsi znajduje się zabytkowy cmentarz wojenny nr 180 z okresu I wojny światowej.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/Tarnowiec._Powiat_tarnowski._Ma%C5%82opolska._2010..jpg/997px-Tarnowiec._Powiat_tarnowski._Ma%C5%82opolska._2010..jpg)
Integralne części wsi
[edytuj | edytuj kod]SIMC | Nazwa | Rodzaj |
---|---|---|
0833119 | Młyny | część wsi |
0833125 | Stara Wieś | część wsi |
0833131 | Wólka | część wsi |
Zabytki
[edytuj | edytuj kod]Obiekt wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego[26].
- Cmentarz wojenny nr 180, kapliczka.
Osoby związane z miejscowością
[edytuj | edytuj kod]- Michał Korczyński (1784–1839) – biskup przemyski, urodzony w Tarnowcu[27]
- Ludwik Droba (1854–1879) – historyk[28]
- Józefa Frysztakowa (1921–2008) – poetka
- Ksawery Masiuk – pływak, złoty medalista Mistrzostw Europy Juniorów[29][30]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 139005
- ↑ STAN LUDNOŚCI GMINY TARNÓW NA DZIEŃ 30 Grudnia 2022 r..
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1282 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22] .
- ↑ a b c d e f g h Ryszard Lis i inni, "Tarnowiec wczoraj, dziś i jutro…", Tarnów: Urząd Gminy Tarnów, 2013 .
- ↑ Wojciech Drelicharz , Zenon Piech – Instytut Historii UJ , Herb, flaga i pieczęć gminy Tarnów, „Nowiny Tarnowskiej Gminy nr 70”, Urząd Gminy Tarnów, 2001, s. 6 .
- ↑ Krzysztof Moskal , In Castro Nostro Tarnoviensi. Zamek Tarnowski jako rezydencja, warownia i centrum administracyjno gospodarcze dóbr Tarnowskich., ISBN 83-87785-33-4 .
- ↑ a b c d Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich – wynik wyszukiwania – DIR [online], dir.icm.edu.pl [dostęp 2016-08-16] .
- ↑ "Hrabstwo tarnowskie Sanguszków" – M.Popiel, S.Potępa (2001)
- ↑ Andrzej Kunisz , Udział Ziemi Tarnowskiej w powstaniu styczniowym, Krajowa Agencja Wydawnicza, 1990, ISBN 978-83-03-02672-9 [dostęp 2020-10-30] (pol.).
- ↑ Polona, „Czas” (Nr 132), polona.pl, 14 czerwca 1866 [dostęp 2020-09-06] .
- ↑ Polona, „Czas – dziennik poświęcony polityce krajowej i zagranicznej oraz wiadomościom literackim, rolniczym i przemysłowym” (nr 192), polona.pl, 24 sierpnia 1870 [dostęp 2020-09-06] .
- ↑ Polona [online], polona.pl [dostęp 2020-09-06] .
- ↑ Akta stanu cywilnego Katedralnej Parafii Rzymskokatolickiej w Tarnowie. Księga urodzeń miejscowości Tarnowiec 1890-1901 [online] .
- ↑ Geoportal.gov.pl [online], mapy.geoportal.gov.pl [dostęp 2017-12-27] .
- ↑ l, Główny Urząd Statystyczny [online], eteryt.stat.gov.pl [dostęp 2017-12-27] (pol.).
- ↑ www.krakow.rzgw.gov.pl Studium zagrożenia powodzią – mapy [online] .
- ↑ a b artykuł "Listy z kraju. Z pola walki o świętą karczmę", „Kurier Lwowski”, 31 maja 1910 .
- ↑ Polona, „Gazeta Narodowa”, polona.pl, 3 lipca 1910 [dostęp 2020-09-06] .
- ↑ a b Nad Białą. Czas s.1-2 nr 291 z 2 czerwca 1915 [online] .
- ↑ Polona [online], polona.pl [dostęp 2020-09-06] .
- ↑ Polona [online], polona.pl [dostęp 2020-09-06] .
- ↑ Historia społeczności | Wirtualny Sztetl [online], sztetl.org.pl [dostęp 2019-04-21] .
- ↑ A. Wein , A. Weiss , Encyclopaedia of Jewish Communities. Poland t. III, Jerusalem 1984 .
- ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
- ↑ GUS. Rejestr TERYT
- ↑ Wykaz obiektów wpisanych do Rejestru Zabytków Nieruchomych Województwa Małopolskiego z uwzględnieniem podziału na powiaty i gminy [online], wuoz.malopolska.pl [dostęp 2024-01-01] .
- ↑ Polona [online], polona.pl [dostęp 2020-09-06] .
- ↑ Polona [online], polona.pl [dostęp 2020-09-06] .
- ↑ Ksawery Masiuk: Wspaniale jest usłyszeć Mazurka Dąbrowskiego na podium. To spełnienie marzeń! [WYWIAD] - [online] [dostęp 2021-08-01] (ang.).
- ↑ Krystian Kobielski , Z Tarnowca w wielki świat [online], TEMI.pl - Strefa wolna od cenzury, 25 stycznia 2021 [dostęp 2021-08-01] (pol.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- "Tarnowiec wczoraj, dziś i jutro…", 2013, praca zbiorowa pod red. Ryszarda Lisa