Biała (województwo małopolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy wsi Biała w woj. małopolskim, pow. tarnowskim. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Biała
Biała
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat tarnowski
Gmina Tarnów
Liczba ludności (2010) 508[1]
Strefa numeracyjna (+48) 014
Kod pocztowy 33-102
Tablice rejestracyjne KTA
SIMC 0832640
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Biała
Biała
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Biała
Biała
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Biała
Biała
Ziemia 50°02′30″N 20°55′00″E/50,041667 20,916667

Białawieś w Polsce położona w województwie małopolskim w powiecie tarnowskim w gminie Tarnów, w sąsiedztwie Tarnowa, u ujścia rzeki Białej do Dunajca. Do 1934 stanowiła jednostkową gminę wiejską. 1 sierpnia 1934 weszła w skład gminy Klikowa. 20 kwietnia 1951 siedzibę gminy przeniesiono z Klikowej do Łęgu koło Partynia, a jednostkę przemianowano na gminę Łęg Tarnowski. 1 lipca 1976 Biała znalazła się w gminie Tarnów. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnowskiego. Od 1998 do wchodzi w skład województwa małopolskiego

W przeszłości było tu miejsce przeprawy promowej. Obecnie często odwiedzana przez wędkarzy i biwakowiczów z Tarnowa.

Historia[edytuj]

Układ historyczny wsi – dwudrożnica. W dokumencie z lat 1398-1399 jako właściciele Białej wymienieni są Spytek, Tomek i Jakusz Bielscy. Wieś należała do parafii Jurków, której spadkobiercą jest parafia w Łęgu Tarnowskim i dzieliła się na dwie części: własność szlachecką – Biała Wielka i własność duchowieństwa – Biała Mała. Posiadaną przez siebie część wsi Spycimir Leliwita, kasztelan krakowski nadał bowiem plebanowi tarnowskiemu, fundując około 1330 parafię w Tarnowie. Od 1400 część ta stanowiła uposażenie kustodii przy kolegiacie tarnowskiej.

Jan Długosz w Liber beneficiorum pisze, że około 1470 w Białej Małej był dwór z ogrodem i sadem, folwark oraz młyn, zaś w Białej Wielkiej karczma i folwark. Dochód z nich przysługiwał kanonikowi kustoszowi kolegiaty w Tarnowie. W 1518 część szlachecką Białej kupiła Barbara z Zalasowskich, żona Jakuba, rajcy tarnowskiego. Zalasowscy byli bogatą patrycjuszowską rodziną z Tarnowa, nobilitowaną pod koniec XV wieku. Według księgi poborów podatków z 1536 w obu częściach wsi było po 4 kmieci. W 1580 wymieniany jest pływający(?) młyn na Dunajcu. Przy młynie funkcjonowała napędzana także energią wody piła traczna. Pod koniec XVI wieku części we wsi mieli Andrzej i Ambroży Ankwicz, Józef Romer i Mysłakowski.

Prawdopodobnie pod koniec XVII wieku Biała weszła w skład Hrabstwa Tarnowskiego i od 1753 wymieniana jest w spisie dóbr tarnowskich należących do księcia Hieronima Sanguszki. W rękach tego rodu znajdowała się jeszcze w XX wiek. W XIX wieku. Biała była ważnym ośrodkiem młynarstwa. Znajdowało się w niej bowiem aż 7 młynów wodnych. Z 1873 pochodzi najstarszy dom we wsi numer 41.

W 1921 w Białej były 42 budynki mieszkalne i 212 mieszkańców. W 1929 na południe wsi, tuż za Białą rozpoczęła produkcję Państwowa Fabryka Związków Azotowych w Mościcach. Wpłynęła negatywnie na poziom zanieczyszczenia powietrza i wody, ale dała pracę części mieszkańcom Białej. Ogromne straty przyniosła powódź z lipca 1934, która zniszczyła wiele gospodarstw i zalała pola uprawne. W kampanii wrześniowej 1939 Biała znalazła się na linii frontu. Podczas walk toczonych w dniach 5-6 września zniszczeniu uległo 17 gospodarstw. Przy wale przeciwpowodziowym znajduje się niewielki pomnik upamiętniający śmierć trzech młodych żołnierzy plutonu Szarych Szeregów, należącego do placówki AK „Monika” w Mościcach, którzy polegli 29 lipca 1944 podczas przypadkowego starcia z niemieckimi żołnierzami. Pomnik zaprojektowany przez Marka Benewiata odsłonięto 26 września 1982. Każdego roku w lipcu odbywają się przy nim uroczystości rocznicowe.

28 października 1990 biskup Władysław Bobowski poświęcił w Białej kaplicę pw. Dobrego Pasterza, w której nabożeństwa odprawiają księża z parafii w Łęgu Tarnowskim. W latach 70. XX wieku powstała kładka nad Białą łącząca wieś z Zakładami Azotowymi w Tarnowie. W 2009 zerwana od kilku lat kładka staraniem gminy Tarnów została odbudowana przez wojsko.

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

  • Tarnów. Dzieje miasta i regionu. T.1, Czasy przedrozbiorowe, oprac. zb. pod red. Feliksa Kiryka, Zygmunta Ruty, 1981
  • Tarnów. Dzieje miasta i regionu. T.2, Okres rozbiorów, oprac. zb. pod red. Feliksa Kiryka, Zygmunta Ruty, 1987
  • Tarnów. Dzieje miasta i regionu. T.3, Lata drugiej wojny światowej i okupacji hitlerowskiej oraz Polski ludowej, oprac. zb. pod red. Feliksa Kiryka, Zygmunta Ruty, 1987

Linki zewnętrzne[edytuj]