Traian Băsescu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Traian Băsescu
EPP Summit; Meise, Dec. 2013 (11449226465) (cropped 2).jpg
Data i miejsce urodzenia 4 listopada 1951
Basarabi
Prezydent Rumunii
Okres od 20 grudnia 2004[1]
do 21 grudnia 2014
Poprzednik Ion Iliescu
Następca Klaus Iohannis
Burmistrz Bukaresztu
Okres od 26 czerwca 2000
do 20 grudnia 2004
Przynależność polityczna Partia Demokratyczna
Poprzednik Viorel Lis
Następca Răzvan Murgeanu (p.o.)
Signature of Traian Băsescu.png
Odznaczenia
Łańcuch Orderu Gwiazdy Rumunii Order Krzyża Ziemi Maryjnej I Klasy (Estonia) Krzyż Wielki Orderu Izabeli Katolickiej (Hiszpania) Order Trzech Gwiazd I klasy (Łotwa) Order Republiki (Mołdawia) Krzyż Wielki Orderu Świętego Karola (Monako) Order Orła Białego Order Republiki Serbii II stopnia Order Królewski Serafinów (Szwecja) Order Zasługi Republiki Włoskiej I Klasy z Wielkim Łańcuchem
Traian Băsescu i George W. Bush (2005)
Traian Băsescu i Donald Tusk (2012)

Traian Băsescu (wym. [traˈjan bəˈsesku]; ur. 4 listopada 1951 w Basarabi[2]) – rumuński polityk, parlamentarzysta i minister, lider Partii Demokratycznej oraz Ruchu Ludowego, w latach 2000–2004 burmistrz Bukaresztu. Prezydent Rumunii w latach 2004–2014 (dwukrotnie zawieszony w wykonywaniu obowiązków).

Życiorys[edytuj]

Wykształcenie i działalność zawodowa[edytuj]

W 1976 ukończył studia na wydziale nawigacyjnym Institutul de Marină „Mircea cel Bătrân” w Konstancy[3]. Uzyskiwał następnie kolejne uprawnienia oficerskie, a następnie patent kapitana dalekomorskich statków handlowych[2]. Pracował w marynarce handlowej w ramach przedsiębiorstwa państwowego Navrom, od 1981 jako kapitan statków „Argeş”, „Crişana” oraz tankowca „Biruinţa”, największego statku rumuńskiej marynarki handlowej[2][3][4]. W latach 1987–1989 kierował agencją Navromu w Antwerpii, następnie został dyrektorem generalnym jednego z inspektoratów w ministerstwie transportu[3].

Działalność polityczna do 2004[edytuj]

Przed 1989 był szeregowym członkiem Rumuńskiej Partii Komunistycznej[4]. W 1990 objął stanowisko podsekretarza stanu do spraw transportu morskiego w resorcie transportu[5]. Od kwietnia 1991 do listopada 1992 kierował tym resortem jako minister w rządach, na czele których stali Petre Roman i Theodor Stolojan[2]. Zaangażował się w działalność Partii Demokratycznej, w 1992 po raz pierwszy z jej ramienia uzyskał mandat posła do Izby Deputowanych, gdzie był wiceprzewodniczącym komisji do spraw przemysłu i usług[3]. W 1996 zrezygnował z mandatu na kilka miesięcy przed końcem kadencji w związku z toczącym się postępowaniem w sprawie domniemanej korupcji[5]. W tym samym roku kierował nieudaną kampanią prezydencką Petre Romana[5], a sam ponownie został wybrany na deputowanego, zasiadając w niższej izbie rumuńskiego parlamentu do 2000[3]. Od grudnia 1996 do lutego 1998 kolejny raz był ministrem transportu w rządzie Victora Ciorbei. Powrócił na ten urząd w kwietniu 1998 w gabinecie Radu Vasile, sprawując go również w następnym rządzie Mugura Isărescu do czerwca 2000[2].

W drugiej turze wyborów lokalnych w 2000 został wybrany na urząd burmistrza Bukaresztu[2]. W 2001 stanął na czele Partii Demokratycznej, którą zarządzał do 2004[6]. Nawiązał współpracę z Partią Narodowo-Liberalną, stając się współprzewodniczącym koalicji pod nazwą Sojusz Prawdy i Sprawiedliwości[5].

Prezydent Rumunii[edytuj]

Traian Băsescu został kandydatem koalicji na urząd prezydenta Rumunii w wyborach prezydenckich z listopada i grudnia 2004. Jego zwolennicy w kampanii nawiązywali do trwającej wówczas ukraińskiej pomarańczowej rewolucji (m.in. kolorystyką)[4]. W pierwszej turze głosowania Traian Băsescu otrzymał 33,92% głosów, zajmując drugie miejsce. W drugiej zmierzył się z urzędującym premierem Adrianem Năstase, wygrywając wynikiem 51,23% głosów[7]. Został tym samym następcą Iona Iliescu, obejmując urząd 20 grudnia 2004[6].

W trakcie kadencji prezydent popadł w konflikt z Călinem Popescu-Tăriceanu, premierem i liderem PNL, który stopniowo się pogłębiał. W lutym 2007 rumuński parlament rozpoczął procedurę odwołania z urzędu wobec prezydenta, zarzucając mu naruszanie konstytucji. Rumuński sąd konstytucyjny stwierdził, że nie ma podstaw do odwołania, uważając, iż dowody przedstawione przez parlament są niewystarczające. Jednak parlament 19 kwietnia 2007 przegłosował zawieszenie prezydenta i rozpisanie referendum w sprawie jego usunięcia z urzędu stosunkiem 322 do 108 głosów[8]. Obowiązki głowy państwa przejął wówczas (jako tymczasowy prezydent) przewodniczący Senatu Nicolae Văcăroiu[8]. W referendum z 19 maja 2007 Rumuni nie zatwierdzili decyzji parlamentu (około 74% głosów przeciw przy frekwencji około 44%). W rezultacie Traian Băsescu zachował urząd[9].

W październiku 2009 ogłosił swój start w kolejnych wyborach prezydenckich. W pierwszej turze w listopadzie otrzymał 32,44% głosów (zajmując pierwsze miejsce). W grudniu 2009 został wybrany na drugą kadencję, pokonując w drugiej turze głosowania nieznaczną większością głosów (50,33% do 49,66%) kandydata socjaldemokratów Mirceę Geoanę[7][10].

W 2012 ponowiono próbę usunięcia prezydenta ze stanowiska. Unia Społeczno-Liberalnej, skupiająca socjaldemokratów, liberałów i konserwatystów nowo powstała koalicja rządowa Victora Ponty, postawiła wniosek o odwołanie prezydenta, który w głosowaniu z 6 lipca został poparty przez 258 z 432 parlamentarzystów. Tym samym prezydent ponownie został zawieszony w obowiązkach, które przejął przewodniczący Senatu Crin Antonescu[2][11]. Referendum dotyczące odwołania prezydenta odbyło się 29 lipca 2012 i zostało uznane za nieważne przez sąd konstytucyjny ze względu na zbyt niską frekwencję (około 46%). Za odwołaniem Traiana Băsescu zagłosowało około 87% biorących w nim udział[12]. Parlament przywrócił Traiana Băsescu na urząd prezydenta 27 sierpnia 2012, a następnego dnia objął go oficjalnie[13][14].

Działalność od 2014[edytuj]

Druga i ostatnia kadencja prezydencka upłynęła 21 grudnia 2014[6]. Jeszcze w 2013, po konflikcie z władzami swojej dotychczasowej formacji – Partii Demokratyczno-Liberalnej (następczyni PD), zainicjował powstanie nowej partii pod nazwą Ruch Ludowy[15]. W październiku 2015 wstąpił formalnie do tego ugrupowania, obejmując w nim przewodnictwo[2][16]. W wyborach w 2016 z ramienia Ruchu Ludowego został wybrany w skład rumuńskiego Senatu[17].

Życie prywatne[edytuj]

Jest żonaty z Marią Băsescu. Ma dwie córki[5]: Ioanę i Elenę. Traian Băsescu jest wyznania prawosławnego.

Przypisy

  1. Dwukrotnie zawieszony w wykonywaniu obowiązków: po raz pierwszy w okresie od 20 kwietnia do 23 maja 2007 (zastępował go Nicolae Văcăroiu), po raz drugi w okresie od 6 lipca do 28 sierpnia 2012 (zastępował go Crin Antonescu).
  2. a b c d e f g h Profil de parlamentar: Traian Băsescu, senator PMP București (rum.). agerpres.ro, 19 grudnia 2016. [dostęp 2017-01-07].
  3. a b c d e Profil na stronie Izby Deputowanych (rum.). [dostęp 2017-01-07].
  4. a b c Profile: Traian Basescu (ang.). bbc.co.uk, 13 grudnia 2004. [dostęp 2017-01-07].
  5. a b c d e Traian Basescu: President of Romania (ang.). romania-on-line.net. [dostęp 2017-01-07].
  6. a b c Leaders of Romania. zarate.eu. [dostęp 2017-01-07].
  7. a b Rezultate înregistrate la alegeri prezidențiale, din 1990 până în 2009 (rum.). dcnews.ro, 29 października 2014. [dostęp 2017-01-07].
  8. a b Romania's MPs suspend president (ang.). bbc.co.uk, 19 kwietnia 2007. [dostęp 2017-01-07].
  9. Romania president survives vote (ang.). bbc.co.uk, 20 maja 2007. [dostęp 2017-01-07].
  10. Romania's Basescu wins re-election, rival calls foul (ang.). reuters.com, 7 grudnia 2009. [dostęp 2017-01-07].
  11. Parlament za impeachmentem prezydenta Rumunii. Będzie referendum. tvn24.pl, 6 lipca 2012. [dostęp 2017-01-07].
  12. Traian Basescu: Romanian impeachment vote ruled invalid (ang.). bbc.com, 21 sierpnia 2012. [dostęp 2017-01-07].
  13. Romanian president, Traian Basescu, back in office again (ang.). balkanchronicle.com, 28 sierpnia 2012. [dostęp 2017-01-07].
  14. August 2012 (ang.). rulers.org. [dostęp 2017-01-07].
  15. People's Movement Party aims re-launching (ang.). nineoclock.ro, 29 stycznia 2014. [dostęp 2014-03-20].
  16. Băsescu a fost ales preşedinte al Mişcării Populare: „E păcat să plec cu experienţa acumulată” (rum.). romaniatv.net, 24 października 2014. [dostęp 2015-12-16].
  17. Repartizarea mandatelor de parlamentari în județe și municipiul București (rum.). agerpres.ro, 15 grudnia 2016. [dostęp 2017-01-07].