Nicolae Ceaușescu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Nicolae Ceaușescu
Nicolae Ceausescu.jpg
Data i miejsce urodzenia 26 stycznia 1918
Scornicești
Data i miejsce śmierci 25 grudnia 1989
Târgoviște
Rumunia w epoce komunizmu 1. Prezydent Rumunii
Przynależność polityczna Rumuńska Partia Komunistyczna
Okres urzędowania od 28 marca 1974
do 22 grudnia 1989[1]
Poprzednik urząd utworzony
Następca Ion Iliescu
Rumunia w epoce komunizmu 3. Przewodniczący Rady Państwa Rumunii
Przynależność polityczna Rumuńska Partia Komunistyczna
Okres urzędowania od 9 grudnia 1967
do 28 marca 1974
Poprzednik Chivu Stoica
Następca urząd zniesiony
Rumunia w epoce komunizmu 10. Sekretarz Generalny Rumuńskiej Partii Komunistycznej
Okres urzędowania od 22 marca 1965
do 22 grudnia 1989
Poprzednik Gheorghe Gheorghiu-Dej
Następca urząd zniesiony
Nicolae Ceauşescu Signature.svg
Odznaczenia
Bohater Socjalistycznej Republiki Rumunii Bohater Socjalistycznej Republiki Rumunii Bohater Socjalistycznej Republiki Rumunii Bohater Pracy Socjalistycznej Rumunii
Order "Zwycięstwo socjalizmu" (Rumunia) Order Lenina Order Karola Marksa (NRD) Oficer Legii Honorowej (Francja) Krzyż Zasługi na Wstędze Orderu Zasługi RFN Krzyż Wielki Królewskiego Norweskiego Orderu Świętego Olafa Wielka Kollana Orderu Świętego Jakuba od Miecza (Portugalia) Krzyż Kawalerski Orderu Łaźni (Wielka Brytania) Order Zasługi Republiki Włoskiej I Klasy z Wielkim Łańcuchem (1951-2001) Order José Martí Medal 2500-lecia Imperium Perskiego Złoty Order Olimpijski
Nicolae Ceaușescu
generał generał
Przebieg służby
Lata służby 1948-1989
Siły zbrojne Rumuńskie Siły Zbrojne
Główne wojny i bitwy Rewolucja w Rumunii

Nicolae Ceaușescu (wym. [nikoˈla.e tʃa.uˈʃesku]; ur. 26 stycznia 1918 w Scornicești, zm. 25 grudnia 1989 w Târgoviște) – rumuński polityk komunistyczny. Sekretarz generalny Rumuńskiej Partii Komunistycznej od 1965 roku, prezydent Rumunii sprawujący władzę dyktatorską od 1967 do 1989 roku. Został obalony i stracony w wyniku rewolucji w 1989 roku.

Młodość i początek kariery[edytuj | edytuj kod]

Nicolae Ceaușescu w 1936 roku

Nicolae Ceaușescu urodził się w wielodzietnej rodzinie chłopskiej w Scornicești, w regionie Aluta. Jego ojciec, Andruţă Ceauşescu posiadał mające 7,4 akry grunty rolne i kilka owiec. Do 11 roku życia uczył się w szkole wiejskiej, edukację przerwała jego ucieczka z domu spowodowana alkoholizmem ojca. Uciekł on do Bukaresztu gdzie rozpoczął pracę w fabryce. Na początku zamieszkał z siostrą Niculiną Rusescu a po tym gdy został uczniem szewca Alexandra Săndulesca, zamieszkał wraz z jego rodziną. Na początku 1932 roku pod wpływem Săndulesca wstąpił do nielegalnej Rumuńskiej Partii Komunistycznej[2]. W roku 1933 został po raz pierwszy aresztowany za agitację podczas strajku. W 1934 roku został ponownie aresztowany, wpierw za zbieranie podpisów przeciw procesowi pracowników kolei, a następnie dwa razy za podobną działalność. W policyjnych aktach można było znaleźć o nim opisy "niebezpieczny komunistyczny agitator" i "aktywny propagator komunizmu i antyfaszyzmu". Po tym czasie ukrywał się przed policją, jednak został aresztowany i uwięziony w 1936 roku na dwa lata w więzieniu Doftan za działania antyfaszystowskie[3].

Z więzienia wyszedł w grudniu 1938, zaś w 1939 roku poznał Elenę Petrescu (pobrali się latem 1945 roku[4]), która wraz z upływem czasu miała coraz większy wpływ na życie polityczne męża. W 1940 roku został ponownie aresztowany i uwięziony. W 1943 roku został przewieziony do obozu koncentracyjnego w Târgu Jiu, gdzie dzielił celę z Gheorghem Gheorghiu-Dejem, stając się jego protegowanym. W trakcie pobytu w więzieniach poznał Lenutę Petrescu którą poślubił po zakończeniu wojny[5]. W 1944 roku Ceaușescu zaczął działać jako sekretarz Związku Młodych Komunistów[3].

Wraz z rosnącą władzą komunistów w Rumunii w 1947 roku, Ceaușescu objął stanowisko ministra rolnictwa, a następnie został zastępcą ministra sił zbrojnych (resortem kierował wtedy Gheorghe Gheorghiu-Dej). W 1952 roku Gheorghiu-Dej przeniósł go do Komitetu Centralnego Partii. W 1954 roku Ceaușescu stał się pełnoprawnym członkiem Biura Politycznego i z czasem piął się po drabinie hierarchii, zajmując w końcu drugie miejsce w Partii[3].

Przywództwo Rumunii[edytuj | edytuj kod]

Trzy dni po śmierci Gheorghiu-Deja w 1965 Ceaușescu objął stanowisko I sekretarza Rumuńskiej Partii Robotniczej. Nie był on oczywistym następcą dotychczasowego przywódcy a jedynie kandydatem kompromisowym między skłóconymi ze sobą frakcjami partii[6]. Jedną z jego pierwszych decyzji była zmiana nazwy partii z Rumuńskiej Partii Robotniczej na Rumuńską Partię Komunistyczną oraz nazwanie państwa Socjalistyczną Republiką Rumunii. Dwa lata później, w 1967 roku, objął stanowisko przewodniczącego Rady Państwa (od 1974 przyjął także tytuł Prezydenta Socjalistycznej Republiki Rumunii), ustanawiając autorytarną dyktaturą z kultem własnej osoby (był określany jako "Wódz" – Conducător i "Geniusz Karpat" – Geniul din Carpați) i władzą tajnej policji Securitate. Ceaușescu w 1968 roku na kongresie partii potępił stalinowskiego poprzednika, Gheorghiu-Deja i zrehabilitował ofiary stalinowskiego terroru w tym Lucrețiu Pătrășcanuę[7][8][9].

Początkowo Ceaușescu był popularny w Rumunii i na Zachodzie, dzięki swojej polityce zagranicznej, przeciwstawiając się autorytetowi ZSRR. W latach 60. zakończył aktywne członkostwo w Układzie Warszawskim (pomimo że Rumunia pozostała członkiem Układu do czasu jego rozwiązania w 1991 roku). W 1968 roku odmówił uczestnictwa w ataku na Czechosłowację w ramach sił Układu Warszawskiego a następnie otwarcie potępił te posunięcie. Ceaușescu zdecydował wówczas o tworzeniu ochotniczych oddziałów mających bronić niepodległości kraju w przypadku zagrożenia radziecką interwencją[10]. Już na tydzień przed interwencją, rumuński przywódca odwiedził Pragę gdzie udzielił poparcia tamtejszemu liberalnemu przywódcy Alexandrowi Dubčekowi[11]. Jeszcze wielokrotnie spektakularnie przeciwstawiał się działaniom ZSRR, np. utrzymując stosunki z Izraelem, podczas państwowej wizyty w Finlandii składając demonstracyjnie kwiaty na grobie marszałka Karola Mannerheima, bohatera wojny fińsko-radzieckiej. Ceaușescu w latach 60. ponadto potępił aneksję przedwojennej, rumuńskiej wówczas Besarabii przez ZSRR a do problemu besarabskiego powrócił nawet u schyłku władzy w 1989 roku[12]. Pomimo że ZSRR w znacznej mierze tolerował buntowniczość Ceaușescu, jego niezależność od Moskwy powodowała odosobnienie Rumunii w bloku wschodnim i skłoniła Rumunię do poszukiwania nowych sojuszników - już w 1965 roku Ceaușescu spotkał się z delegacją chińską a rok później osobiście spotkał się z przywódcą Jugosławii będącej liderem Ruchu Państw Niezaangażowanych, Josipem Broz Tito[13]. Do kolejnego spotkania przywódców doszło w 1969 roku a w jej trakcie obaj przywódcy opowiedzieli się za polityką niezaangażowania w zimną wojnę[14]. W 1974 roku Ceaușescu został prezydentem kraju, co umocniło jego władzę. Kontynuował swoją politykę niezależności w kontaktach z zagranicą.

Jako przywódca realizował politykę otwartości wobec Stanów Zjednoczonych i Europy Zachodniej. Seria oficjalnych wizyt w krajach Zachodu (w tym w USA, Francji, Wielkiej Brytanii i Hiszpanii) sprawiło że Ceausescu zyskał na Zachodzie opinię reformowanego komunisty i oświeconego przywódcy. Rumunia była pierwszym i jedynym krajem bloku wschodniego, który nawiązał oficjalne umowy handlowe ze Wspólnotą Europejską. W 1971 roku kraj dołączył do GATT (Układ Ogólny w sprawie Taryf Celnych i Handlu)[15]. Dzięki kompleksowej współpracy z państwami zachodnimi, zdobył on wiele zachodnich odznaczeń państwowych a w podzięce za współpracę z Wielką Brytanią, królowa Elżbieta II nadała mu tytuł szlachecki[16]. Ponadto jako pierwszy kraj Układu Warszawskiego, Rumunia oficjalnie uznała RFN , dołączyła do Międzynarodowego Funduszu Walutowego i jako pierwsza stała się celem wizyty prezydenta USA (był nim Richard Nixon)[17]. Równocześnie zrezygnowano z socrealizmu i zezwolono na promocję sztuki nowoczesnej, w tym amerykańskiej. Otworzono m.in. wystawę amerykańskiego malarstwa po 1945 roku gdzie znalazły się dzieła artystów tj. Jackson Pollock, Robert Rauschenberg i James Rosenquist[18]. Rumunia jako jedyna (obok Jugosławii) emitowała w telewizji amerykańskie lądowanie na księżycu a sam Ceausescu osobiście pochwalił Nixona za jego światowe tournee w 1969 roku[19]. Pod jego rządami Rumunia zyskała międzynarodowy szacunek i była w stanie pośredniczyć w konfliktach międzynarodowych[20]. Ceausescu wziął udział w negocjacjach w sprawie otwarcia relacji amerykańsko-chińskich w roku 1969 i w trakcie wizyty prezydenta Egiptu Anwara as-Sadata w Izraelu w 1977 roku. Jako jedyny kraj na świecie utrzymywała normalne stosunki zarówno z Izraelem i Organizacją Wyzwolenia Palestyny. W 1984 roku Rumunia była jednym z trzech państw rządzonych przez partie komunistyczne (pozostałe to Chińska Republika Ludowa i Jugosławia), które brały udział w organizowanych przez Amerykanów letnich Igrzyskach Olimpijskich[21]. Sam Ceausescu w przeciwieństwie do innych przywódców bloku utrzymywał bliższe relacje nawet z politykami jawnie antykomunistycznymi w tym z prezydentem Zairu (rozwinął także relację między Rumuńską Partią Komunistyczną a zairskim Ludowym Ruchem Rewolucji), Mobutu Sese Seko którego był nawet osobistym przyjacielem[22]. Rumunia była jedynym krajem Układu Warszawskiego, który nie zerwał stosunków dyplomatycznych z Chile po zamachu stanu Augusto Pinocheta[23].

W 1966 roku Ceaușescu cieszący się opinią purytanina wprowadził politykę mającą na celu podniesienie bardzo niskiego wskaźnika rozrodczości. Wprowadził między innymi podatek wahający się pomiędzy 10 i 20% dochodu, który obciążał kobiety i mężczyzn, nie posiadających dzieci po ukończeniu 25 roku życia. Argumentem zwalniającym z opłaty nie była również niemożność posiadania dzieci z powodów medycznych. Aborcja była dozwolona wyłącznie w przypadku kobiet w ciąży, które miały powyżej 45 lat, bądź posiadały czworo (później pięcioro) dzieci. Posiadanie przynajmniej pięciorga dzieci wiązało się ze znacznymi korzyściami, a matki przynajmniej dziesięciorga dzieci były ogłaszane przez Państwo matkami bohaterkami. Jednak niewiele kobiet zostało odznaczonych tym statusem. Zazwyczaj rumuńskie rodziny w czasach republiki ludowej posiadały dwoje lub troje dzieci[24]. Z drugiej strony znaczna liczba kobiet umarła lub została okaleczona podczas potajemnych aborcji, jakich dokonywano w tym czasie[25]. Rząd wprowadził również dekret zakazujący rozwodów - konserwatywne działania przywódcy były być może podyktowane przez żonę Nicolae, Elenę[26].

Polityczna niezależność Ceaușescu od ZSRR oraz jego sprzeciw wobec interwencji w Czechosłowacji w 1968 roku, zainteresowała mocarstwa zachodnie, które wierzyły, że jest on antysowieckim indywidualistą i że wspierając finansowo Rumunię doprowadzą one do rozpadu bloku wschodniego. Ceaușescu nie zdawał sobie sprawy, że pożyczki państw zachodnich często były udzielane mu na niekorzystnych warunkach przez co zaczerpnął on pożyczki wartej 13 miliardów dolarów. Za pieniądze te sfinansowano liczne programy rozwoju ekonomicznego[27]. Ceaușescu nawiązał kompleksową współpracę gospodarczą z państwami kapitalistycznymi dzięki czemu w 1966 roku w kraju powstała fabryka motoryzacyjna. Początkowo Rumuni próbowali stworzyć własny model aut pod nazwą Mioveni jednak dwa lata później podpisali oficjalną umowę o współpracy z francuską firmą Renault. W tym samym roku rozpoczęto produkcję samochodów bazujących od samego początku na autach Renault poprzez wytwarzanie ich na licencji oraz wykorzystywanie technologii. Owocem współpracy była rumuńska spółka Dacia. W 1976 roku Dacia zdecydowała o zakończeniu współpracy z Renault oraz podjęła decyzję o kontynuowaniu produkcji we własnym zakresie z wykorzystaniem technologii innych producentów[28][29]. W tym samym roku podpisano porozumienie o utworzeniu francusko-rumuńskiej spółki akcyjnej Oltcit S.A. (udział Citroëna wynosił 36%) a auto produkowane w przez spółkę, Citroën Axel zostało również przeznaczone na eksport do zachodniej Europy[30]. W 1969 roku utworzono program produkcji ciężarówek wyposażonych w silniki diesla V-8 produkcji MAN-a. Roczna produkcja ciężarówek wynosiła około 20 tysięcy pojazdów i trafiała w większości na eksport do krajów RWPG i krajów afrykańskich[31]. Caecescu pozwolił również na inne inwestycje zachodnich firm (w tym amerykańskich) w rezultacie czego w 1971 roku otworzono fabrykę Pepsi oraz zezwolił na import napoju Coca Cola[32].

W latach 70. aktywnie wspierał zagraniczne ruchy rewolucyjne, w tym te będące przeciwnikiem państw bloku wschodniego. W trakcie wojny o niepodległość Angoli i wojny domowej w tym kraju wspierał prawicowy Narodowy Front Wyzwolenia Angoli walczący z portugalskimi kolonialistami a następnie z wspartą przez ZSRR MPLA[33][34]. W trakcie rewolucji nikaraguańskiej wsparł ugrupowanie sandinistów walczące z reżimem Anastasio Somozy Debayle[35].

W 1978 roku Ion Mihai Pacepa, starszy członek rumuńskiej policji politycznej (Securitate) i dwugwiazdkowy generał, zdezerterował do Stanów Zjednoczonych. W całej historii zimnej wojny był on najwyższej rangi wojskowym który zdezerterował z bloku wschodniego[36]. Jego dezercja była silnym ciosem dla rządu Rumunii[36]. W Rumunii Pacepa został skazany zaocznie na karę śmierci[37] a Securitate wynajęła Carlosa (Szakala) by dokonał zamachu na Pacepę, za co miał otrzymać milion dolarów[38].

W 1984 roku uniemożliwił wojskowy zamach stanu poprzez wysłanie podejrzanych jednostek do pracy przy zbiorze kukurydzy[39].

Tezy Lipcowe[40][edytuj | edytuj kod]

Kim Ir Sen z Nicolae Ceaușescu w Korei Północnej w 1971 roku
Plakat propagandowy z 1986 roku
Znaczek upamiętniający 70. urodziny przywódcy

W 1971 roku, podczas wizyty w ChRL, Korei Północnej i Wietnamie Północnym, Ceaușescu został zainspirowany bezkompromisowym modelem prowadzenia polityki[41][42]. Szczególnie zainteresowała go idea całkowitej transformacji narodowej, jaka została wcielona w życie w programie Partii Pracy Korei oraz podczas rewolucji kulturalnej w Chinach. Zaraz po powrocie do kraju zaczął wcielać w życie reguły życia społecznego panujące w Korei Północnej, zainspirowany głównie tamtejszym prezydentem Kim Ir Senem oraz filozofią Dżucze (odmienne stanowisko prezentuje jednak Adam Burakowski, który utrzymuje, iż tak szeroko zakrojona akcja propagandowa była (...) przygotowana dużo wcześniej, a w lipcu (...) wdrożono opracowany już plan oraz że źródeł „tez lipcowych” należy szukać w reakcji Ceaușescu na demonstrację bożonarodzeniową studentów z 1968 r. – zaznaczając jednakże, że kult jednostki był prawdopodobnie jedynym aspektem kampanii propagandowej, który rzeczywiście został zapożyczony (...) lub przynajmniej wzrost jego natężenia miał związek z azjatycką podróżą Ceaușescu[43]). Północnokoreańskie książki o filozofii Dżucze zostały przetłumaczone na język rumuński i rozpowszechnione po kraju. 6 lipca 1971 roku Ceaușescu wygłosił mowę przed Komisją Egzekucyjną Partii. Ta quasi-maoistyczna mowa, która jest nazywana Tezami Lipcowymi, zawierała 17 propozycji. Wśród nich takie jak: ciągły wzrost przy „przewodniej roli” Partii; poprawa poziomu edukacyjnego Partii oraz masowe akcje polityczne; uczestnictwo młodzieży w dużych projektach w ramach „pracy patriotycznej”; intensyfikacja edukacji polityczno-ideologicznej w szkołach, na uniwersytetach oraz wśród organizacji dziecięcych, młodzieżowych i studenckich; ekspansja propagandy politycznej poprzez radio, telewizję, teatry, kina, opery, balet, związki artystów – propagowanie charakteru „wojowniczego rewolucjonisty” w sztuce. Tezy Lipcowe zostały przez Ceausescu określone jako socjalizm humanistyczny[44].

Na skutek Tez Lipcowych, w programie i ideologii państwowej pojawiły się elementy nacjonalizmu. Nowa ideologia państwowa tzw. narodowego komunizmu łączyła ze sobą marksizm-leninizm i skrajnie prawicowy nacjonalizm okresu międzywojennego[45]. Zrehabilitowano część dawnych działaczy prawicowych m.in. historyka Nicolae Iorga którego uznano za antyfaszystę (został on zabity przez członków faszystowskiej grupy Żelazna Gwardia), prace historyka były publikowane za wyjątkiem tych w których bezpośrednio krytykował komunizm[46]. Nawet faszystowski dyktator Ion Antonescu został częściowo zrehabilitowany co było zgodne z nacjonalizmem i antyradzieckością Ceaușescu. Antonescu postrzegany był przez komunistów jako patriota który popełnił szereg błędów a nie jak się na ogół przyjęło jako zdrajca[47].

Rewolucja[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Rewolucja w Rumunii.

Aż do 1989 roku Ceaușescu okazywał całkowitą nieznajomość realiów życia codziennego w kraju, którego był przywódcą[48]. Wcześniej zaczerpnięte pożyczki doprowadziły do załamania sytuacji finansowej kraju. W ramach prób poprawy sytuacji Ceaușescu postanowił uniemożliwić zaciąganie kredytów zagranicznych. Zorganizował referendum i zarządził zmianę konstytucji, dodając klauzulę, która zabraniała Rumunii zaciągania pożyczek zagranicznych w przyszłości. W referendum niemal jednogłośnie głosowano na „tak”. W latach 80. Ceaușescu zarządził eksport znacznej części produkcji rolnej i przemysłowej w celu spłacenia kredytów. Rezultatem były braki na rodzimym rynku[49]. Reżim Ceaușescu upadł po serii gwałtownych wydarzeń jakie miały miejsce w Timișoarae i Bukareszcie w grudniu 1989 roku. W listopadzie 1989 roku, podczas XIV Kongresu Rumuńskiej Partii Komunistycznej, 71-letni wówczas dyktator, został ponownie wybrany na 5 lat jako przewodniczący Partii.

Timișoara[edytuj | edytuj kod]

Demonstracje w Timișoarze rozpoczęły się, gdy rząd próbował wyeksmitować węgierskiego pastora László Tőkésa, oskarżonego o szerzenie etnicznej nienawiści. W ramach poparcia dla niego członkowie społeczności węgierskiej otoczyli jego mieszkanie. Rumuńscy studenci przyłączyli się spontanicznie do demonstracji, która wkrótce przekształciła się w manifestację antyrządową. 17 grudnia 1989 roku regularne wojsko, policja i Securitate otworzyły ogień do demonstrantów. Dzień później Ceaușescu wyjechał do Iranu, pozostawiając stłumienie buntu swoim podwładnym i żonie. Do czasu jego powrotu, 20 grudnia 1989 roku, sytuacja stała się jeszcze bardziej napięta. Wówczas to zostało wyemitowane w telewizji jego przemówienie, w którym mówił o wydarzeniach w Timișoarze jako o „ingerencji sił zagranicznych w wewnętrzne sprawy rumuńskie” oraz o „zewnętrznej agresji na rumuńską suwerenność”. Państwowe media nie udzielały żadnych informacji o wydarzeniach w Timișoarze. Kraj dowiadywał się o działaniach dzięki zachodnim stacjom radiowym, takim jak Głos Ameryki oraz Radio Wolna Europa. Na następny dzień (21 grudnia 1989) została zaplanowana masowa demonstracja, która według oficjalnych mediów miała zaprezentować „spontaniczny ruch poparcia dla Ceaușescu”.

Obalenie Ceaușescu[edytuj | edytuj kod]

Demonstranci, licznie zebrani 21 grudnia na Placu Rewolucji, protestowali przeciwko działaniom rządu i głowy państwa. Obraz Ceaușescu, który nie jest w stanie pojąć, dlaczego tłum zaczyna go wygwizdywać, pozostaje jednym z bardziej znaczących momentów w historii rozpadu komunizmu w Europie Wschodniej. Ogłuszona para (dyktatorowi towarzyszyła małżonka- Elena), nie mogąc opanować tłumu, w końcu schroniła się w pobliskim budynku, gdzie została aż do dnia następnego. Do końca dnia w Bukareszcie można było zobaczyć ludzi, którzy gromadzili się na Placu Uniwersyteckim i walczyli z policją i armią na barykadach. Jednakże nieuzbrojeni buntownicy nie stanowili zagrożenia dla aparatu wojskowego, który był skoncentrowany w Bukareszcie. Do północy wojsko oczyściło ulice i aresztowało setki osób. Do ranka 22 grudnia rebelia rozprzestrzeniła się na wszystkie większe miasta. W telewizji została ogłoszona niespodziewana śmierć Vasile Milea, ministra obrony. Natychmiast po tym wydarzeniu Ceaușescu przejął władzę nad armią. Próbował wygłosić przemówienie do tłumu zgromadzonego przed budynkiem Komitetu Centralnego, ale ten desperacki krok został odrzucony przez buntowników, którzy zdołali dostać się siłą do budynku. Ceaușescu uciekł helikopterem. W trakcie rewolucji zachodnia prasa opublikowała oszacowaną liczbę ludzi zabitych przez Securitate w tym czasie. Według mediów liczba ta znacznie rosła i osiągnęła 64 tysiące, co było szeroko opisywane i komentowane na pierwszych stronach gazet. Po śmierci Ceaușescu okazało się jednak że liczba ofiar zarejestrowanych w szpitalach w całym kraju wyniosła mniej niż tysiąc osób[50].

Egzekucja[edytuj | edytuj kod]

Grób Ceaușescu na cmentarzu Ghencea w Bukareszcie

Ceaușescu i jego żona Elena opuścili stolicę wraz z Emilem Bobu i Manea Mănescu i udali się helikopterem do rezydencji Ceaușescu w Snagov, skąd ponownie uciekli, tym razem do Târgoviște. Gdy armia kazała im lądować, porzucili helikopter obok miasta. Ceaușescu został zatrzymany przez policję, która przekazała małżeństwo wojsku. W Święta Bożego Narodzenia, 25 grudnia, obydwoje zostali skazani przez sąd wojskowy na śmierć pod licznymi zarzutami: od nielegalnego gromadzenia bogactwa do ludobójstwa. Wyrok wykonano w Târgoviște. Cały proces był filmowany, jednak załoga filmowa nie nakręciła samej egzekucji, ponieważ strzelanina rozpoczęła się zbyt szybko[51]. Małżeństwo zostało rozstrzelane przez pluton egzekucyjny, wśród nich była między innymi elita oddziału spadochroniarzy: Ionel Boeru, Dorin Cârlan i Octavian Gheorghiu, którzy strzelali z karabinów. Przed egzekucją skazanym zmierzono ciśnienie krwi, co miało być dowodem humanitarnego postępowania rewolucjonistów, a stało się powodem licznych drwin. Pluton egzekucyjny nie zaczekał do momentu, aż skazani zostaną rozwiązani i zostaną im zawiązane oczy, tak jak odbywa się to zazwyczaj przy egzekucjach. Pluton zaczął strzelać, gdy tylko skazani się pojawili. Po tym gdy przestano strzelać, ciała zostały przykryte płótnem. Pośpieszny proces i obraz ciał skazańców został sfilmowany, a film niemal natychmiast wyemitowany w wielu zachodnich krajach. Film był pokazany również w publicznej telewizji rumuńskiej jeszcze tego samego dnia[52]. Groby małżeństwa Ceaușescu znajdują się na cmentarzu Ghencea w Bukareszcie. Nicolae i Elena są pogrzebani po przeciwnych stronach alejki. Same groby są skromne, ale są pokryte kwiatami i symbolami ich reżimu. Niektórzy twierdzą, że groby dyktatorów są puste. W kwietniu 2007 roku ich syn Valentin przegrał sprawę sądową, chcąc rozpocząć śledztwo, które miałoby rozwiązać tę kwestię. Młodszy syn, Nicu Ceaușescu, zmarły w 1996 roku, jest pochowany na tym samym cmentarzu w pobliżu rodziców. Według czasopisma Jurnalul Național[53] córka Ceaușescu i zwolennicy jego poglądów politycznych chcieli przenieść ciała do mauzoleum lub do cerkwi, ale te żądania zostały odrzucone przez rząd.

Natomiast z relacji Dorina Cârlana (Guardian, Ed Vulliamy, 29.07.2009) wyłania się inny obraz sądu jak i samej egzekucji. Po pierwsze: małżeństwo nie zostało rozstrzelane natychmiast (można więc domniemywać, że film nie został opublikowany w całości), co więcej początkowo mieli zostać straceni oddzielnie, jednak po prośbie żony generał Stănculescu (który zorganizował egzekucję i zabezpieczenie procesu) wyraził zgodę na jednoczesne rozstrzelanie małżonków. Z wypowiedzi Cârlana nie wynika również, że w czasie egzekucji i przed egzekucją głośno przeklinali. Natomiast Cârlan zaznacza, że strzały padły z odległości 1 metra do 50 cm, oraz że zgodnie z rozkazem generała zostały opróżnione całe magazynki (co spowodowało "przygwożdżenie" ciał do muru). Cârlan również podkreśla, że dekret powołujący trybunał został podpisany dwa dni później – 27 grudnia, w dniu, w którym został opublikowany film z procesu[52].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Nicolae Ceaușescu miał do dyspozycji 39 willi zbudowanych w każdym okręgu Rumunii i 21 prezydenckich apartamentów w ambasadach na świecie. Jego najwspanialszą siedzibą był Pałac Ludu (rum. Palatul Poporului), w którym Ceaușescu miał urzędować. Flota prezydencka składała się z dziewięciu samolotów (w tym dwa Ił-62 i Boeing 707), trzech helikopterów i trzech specjalnych pociągów[54].

Ze związku z Eleną Ceaușescu miał troje dzieci: córkę Zoe i dwóch synów, Valentina i Nicu.

Przypisy

  1. w trakcie procesu 25 grudnia 1989 Ceausescu przedstawiał się jako urzędujący Prezydent Rumunii który może być sądzony tylko przez Najwyższe Zgromadzenie Narodowe (http://www.ceausescu.org/ceausescu_texts/revolution/trial-eng.htm). Formalnie nie został z tego stanowiska odwołany a opuściwszy helikopterem pałac prezydencki w Bukareszcie mógł teoretycznie pełnić funkcje prezydenta Rumunii nawet z pokładu helikoptera, podczas gdy wierne mu oddziały Securitate nadal prowadziły walkę. W praktyce jednak jego władza była już wtedy żadna a obalenie zostało przypieczętowane przez aresztowanie jego i jego małżonki Eleny jeszcze tego samego dnia a także przejęcie władzy przez Front Ocalenia Narodowego.
  2. Gruia, s. 42
  3. 3,0 3,1 3,2 Chronologia życia Ceausescu. [dostęp 2009-08-16].
  4. Adam Burakowski: Geniusz Karpat. Dyktatura Nicolae Ceaușescu 1965-1989. Warszawa: Instytut Studiów Politycznych PAN, Wydawnictwo TRIO, 2008, s. 49, 50. ISBN 978-83-7436-169-9.
  5. Adam Burakowski: Geniusz Karpat. Dyktatura Nicolae Ceaușescu 1965-1989. Warszawa: Instytut Studiów Politycznych PAN, Wydawnictwo TRIO, 2008, s. 50. ISBN 978-83-7436-169-9.
  6. Sebetsyen, Victor (2009). Revolution 1989: The Fall of the Soviet Empire. New York City: Pantheon Books. ISBN 0-375-42532-2.
  7. Deletant, s. 182.
  8. Tismăneanu, s. 157–8.
  9. Cioroianu, s. 397–9.
  10. Julian Hale, Ceaușescu’s Romania, cyt. za: Shelley Klein,Najgroźniejsi dyktatorzy s. 148.
  11. Sebetsyen, Victor (2009). Revolution 1989: The Fall of the Soviet Empire. New York City: Pantheon Books. ISBN 0-375-42532-2.
  12. Charles King, The Moldovans: Romania, Russia, and the Politics of Culture, s.105, Hoover Institution Press, 2000
  13. Radio Free Europe Research: Rumania s.251
  14. David Turnock The Economy of East Central Europe, 1815-1989 Stages of Transformation in a Peripheral Region s.584
  15. Martin Sajdik, Michaël Schwarzinger (2008). European Union enlargement: background, developments, facts. New Jersey, USA: Transaction Publishers. s. 10. ISBN 978-1-4128-0667-1.
  16. WSZYSCY ZASŁANIAMY JEZUSA
  17. "Rumania: Enfant Terrible". Time.
  18. Barbu, s. 169-70.
  19. Barbu, s. 170-171.
  20. David Phinnemore (2006). The EU and Romania: accession and beyond. London, UK: Federal Trust for Education and Research. s. 13. ISBN 1-903403-79-0.
  21. Roger Kirk, Mircea Răceanu. Romania versus the United States: diplomacy of the absurd, 1985–1989. Institute for the Study of Diplomacy, Georgetown University, 1994. s. 81. ISBN 0-312-12059-1.
  22. Relations with the Socialist World Library of Congress Country Study on Zaire (Former), Library of Congress
  23. Valenzuela, J. Samuel and Arturo Valenzuela (eds.), Military Rule in Chile: Dictatorship and Oppositions, s. 321
  24. Polityka demograficzna. [dostęp 2009-08-16].
  25. Ceausescu's Longest-Lasting Legacy -- the Cohort of '67. [dostęp 2009-08-16].
  26. Shelley Klein, Największe zbrodniarki w historii, wyd. Muza, Warszawa 2006, ISBN 8373198547, tłum. Barbara Gutowska-Nowak, s. 9
  27. Bureau of European and Eurasian Affairs: Romania – profil (ang.). [dostęp 2009-08-17].
  28. Historia marki Dacia. samochody.mojeauto.pl. [dostęp 03-05-2013].
  29. Mikołaj Cwynar: Dacia 500 Lăstun – rumuński Fiat 126p (pol.).
  30. Oltcit Club - Modele/Historia (pol.).
  31. Autobuz Urban 17.280 HOCLL (rum.). [dostęp 23 marca 2010].
  32. Barbu, s. 169.
  33. Beit-Hallahmi, Benjamin (1988). The Israeli Connection: Whom Israel Arms and Why. s. 65.
  34. Walker, John Frederick (2004). A Certain Curve of Horn: The Hundred-Year Quest for the Giant Sable Antelope of Angola. s. 143.
  35. Gendered Scenarios of Revolution: Making New Men and New Women in Nicaragua, 1975–2000, s.120.
  36. 36,0 36,1 Dennis Deletant: Ceauşescu and the Securitate: coercion and dissent in Romania, 1965-1989. M. E. Sharpe, 1995, s. 322. ISBN 1563246333.
  37. Alfred Regnery: Book Inspired Counter-Revolution. Human Events, 2002.
  38. The Securitate Arsenal for Carlos. „Ziua Bukareszt”, 2004.  (rum.).
  39. Deletant, Dennis (1995). Ceauşescu and the Securitate: Coercion and Dissent in Romania, 1965–1989. M.E.Sharpe. s. 351. ISBN 978-1563246333.
  40. András Bozóki: Intellectuals and politics in Central Europe. Budapest: Central European University, 1998, s. 57-65. ISBN 978-963-9116-22-1.
  41. Cioroianu, s. 489.
  42. Tismăneanu, s. 2412.
  43. Adam Burakowski: Geniusz Karpat. Dyktatura Nicolae Ceaușescu 1965-1989. Warszawa: Instytut Studiów Politycznych PAN, Wydawnictwo TRIO, 2008, s. 148-149. ISBN 978-83-7436-169-9.
  44. Deletant, s. 184.
  45. http://www.eurhistxx.de/spip.php%3Farticle78&lang=en.html "Rethinking National Identity after National-Communism? The case of Romania (by Cristina Petrescu, University of Bucharest)". www.eurhistxx.de.
  46. Lucian Boia, History and Myth in Romanian Consciousness, s.76, Central European University Press, Budapest, 2001. ISBN 963-9116-96-3
  47. Katherine Verdery, National Ideology Under Socialism: Identity and Cultural Politics in Ceauşescu's Romania,s.352, University of California Press, Berkeley, 1991, ISBN 0-520-20358-5.
  48. EPOCA DE AUR. „Clujeanul”, 2004-12-21. 
  49. Bureau of European and Eurasian Affairs: Romania – profil (ang.). [dostęp 2009-08-17].
  50. Stephen P Aubin: Distorting defense: network news and national security. Greenwood Publishing Group, 1998, s. 158. ISBN 9780275963033.
  51. George Galloway, Bob Wylie: Downfall: The Ceausescus and the Romanian Revolution. Futura Publications, 1991, s. 198-199.
  52. 52,0 52,1 Daniel Simpson: Ghosts of Christmas past still haunt Romanians (ang.). 2001-12-21. [dostęp 2009-08-17].
  53. „Jurnalul Naţional”, 2005-01-25. 
  54. Ion Pacepa "Czerwone horyzonty"

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kolekcja Newsweeka, "Dni, które wstrząsnęły światem.", część 3: Upadek Imperium Ceausescu".
  • Barbu, Bogdan, Vin americanii! Prezența simbolică a Statelor Unite în România Războiului Rece, Humanitas, 2006, ISBN 973-50-1248-0.
  • Bozóki, András, Intellectuals and Politics in Central Europe, Central European University Press, 1991, ISBN 963-9116-21-1.
  • Cioroianu, Adrian, Pe umerii lui Marx. O introducere în istoria comunismului românesc Editura Curtea Veche, 2005, ISBN 973-669-175-6.
  • Deletant, Dennis, Ceaușescu and the Securitate: Coercion and Dissent in Romania, 1965-1989, M.E. Sharpe, London, 1995, ISBN 1-56324-633-3.
  • Liiceanu, Gabriel, The Păltiniș Diary: A Paideic Model in Humanist Culture, Central European University Press, Budapest, 2000, ISBN 963-9116-89-0.
  • Tismăneanu, Vladimir, Stalinism pentru eternitate, Polirom, Iași, 2005 ISBN 973-681-899-3
  • Verdery, Katherine, National Ideology Under Socialism: Identity and Cultural Politics in Ceaușescu's Romania, University of California Press, Berkeley, 1991, ISBN 0-520-20358-5.
  • Edward Behr, Kiss the Hand you Cannot Bite, ISBN 0-679-40128-8
  • Dumitru Burlan, After 14 Years: The Double of Ceaușescu confesses. Editura Ergorom. 2003.
  • Juliana Geran Pilon, The Bloody Flag. Post-Communist Nationalism in Eastern Europe. Spotlight on Romania, ISBN 1-56000-062-7; ISBN 1-56000-620-X
  • Marian Oprea, "Au trecut 15 ani – Conspirația Securității"
  • Viorel Patrichi, "Eu am fost sosia lui Nicolae Ceaușescu" ("I was Ceaușescu's double"), Lumea Magazin Nr 12, 2001
  • Stevens W. Sowards, Twenty-Five Lectures on Modern Balkan History (The Balkans in the Age of Nationalism), 1996
  • Victor Stănculescu, "Nu vă fie milă, au 2 miliarde de lei în cont" ("Do not have mercy, they hold 2 billion lei [33 million dollars] in their account[s]"), 2004
  • John Sweeney, The Life and Evil Times of Nicolae Ceaușescu, ISBN 0-09-174672-8
  • Stelian Tănase, "Societatea civilă românească și violența" ("Romanian Civil Society and Violence"), w Agorze, 1991
  • Filip Teodorescu, Extracts from the minutes of a Romanian senate hearing, 14 grudnia 1994
  • Cătălin Gruia, "Viata lui Nicolae Ceausescu", w National Geographic Romania, styczeń 2007, s. 41–65
  • Dennis Deletant (1995), Ceauşescu and the Securitate: Coercion and Dissent in Romania, 1965–1989, ISBN 978-1563246333 pub. M. E. Sharpe. s. 351

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]