Tramwaje w Ostrawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tramwaje w Ostrawie
Tramwaje w Ostrawie
Ostrawska Škoda 03 T, linia nr 12
Państwo  Czechy
Miejscowość Ostrawa
Operator Dopravní podnik Ostrava
Liczba linii 17
Historia
Lata funkcjonowania
• elektrycznych

od 1901 r.
Infrastruktura
Długość sieci 65,7 km
Rozstaw szyn 1435 mm
Napięcie zasilania 600 V
Liczba zajezdni 2
Strona internetowa
Portal Portal Transport szynowy

Tramwaje w Ostrawie – system tramwajowy działający w trzecim co do wielkości czeskim mieście, Ostrawie. System obsługuje Dopravní podnik Ostrava (DPO, pol. Przedsiębiorstwo Transportowe Ostrawa). Tramwaje są jednym z trzech, obok autobusów i trolejbusów, rodzajów komunikacji miejskiej w Ostrawie.

DPO obsługuje przewozy tramwajowe na 65,7 km torowisk, po których kursuje siedemnaście zwykłych linii oznaczonych numerami od 1 do 14 i 17 (linie dzienne) oraz 18 i 19 (linie nocne) o łącznej długości 207,5 km. Linie obsługiwane są przez 291 pojazdów tramwajowych, w tym 59 niskopodłogowych.

Ostrawska sieć tramwajowa jest pod względem długości torowisk trzecia w Czechach (po praskiej i brneńskiej), a pod względem liczby i długości linii – druga (po praskiej).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki[edytuj | edytuj kod]

Ostrawska lokomotywa parowa z 1894 r. w zbiorach Muzeum Technicznego w Brnie

Podobnie jak i w innych miastach główną przyczyną powstania linii tramwajowej była konieczność połączenia miasta z dworcem kolejowym (dziś Ostrava hlavní nádraží), który znajduje się w dzielnicy Przywóz. Jeżdżące dotychczas tą trasą omnibusy stały się niewystarczające dla rozrastającego się miasta. W 1882 r. starosta Morawskiej Ostrawy, Anton Lux wystąpił o wstępną koncesję na budowę normalnotorowej linii tramwaju parowego, która miała prowadzić od zajazdu U zeleného stromu (dziś Hotel Palace) do dworca głównego w Przywozie. Mimo iż zapewniony był zwrot całej inwestycji i opracowano projekt generalny, do jej realizacji ostatecznie nie doszło.

18 sierpnia 1894 otwarta została (dzięki wiedeńskiemu przedsiębiorcy Juliuszowi Modernowi) pierwsza linia tramwaju parowego, wiodąca od dworca przez Morawską Ostrawę do Witkowic. Obsługiwała ją spółka Brünner Local Eisenbahn Gesellschaft (BLEG). Na trasie kursowały cztery lokomotywy, piętnaście wagonów osobowych i sześć towarowych. Prędkość poza miastem wynosiła 15 km/h, w mieście 10 km/h. Czas przejazdu całej linii wynosił 42 minuty. Pierwsza rozbudowa sieci nastąpiła dwa lata później, kiedy powstała odnoga do Mostu Cesarskiego. W 1899 r. rozpoczęto eksploatację linii Morawska Ostrawa – Lgotka – Hulwaki.

W 1897 r. przedsiębiorstwo Ganz & comp. zbudowało w Morawskiej Ostrawie elektrownię, która później należała do spółki akcyjnej Moravskoostravská elektrářská akciová společnost. Natychmiast został sporządzony wniosek w sprawie elektryfikacji obu ostrawskich linii tramwajowych. Regularne przewozy pasażerskie piętnastoma tramwajami elektrycznymi rozpoczęto 1 maja 1901[1][2].

W eksploatacji tramwajów parowych wykorzystywano łącznie 23 wagony doczepne oraz 12 tramwajowych lokomotyw, z których część pozostała w użyciu do 1922 r., kiedy zastąpiono je w ruchu towarowym elektrycznymi. Pierwsze piętnaście wagonów elektrycznych wyprodukowano w fabryce wagonów w Sanoku.

Pierwsza połowa XX w.[edytuj | edytuj kod]

Zabytkowy tramwaj „Barborka” z 1922 r.

Sieć tramwajowa była stopniowo rozbudowywana. W 1907 r. zostały uruchomione dwie linie – jedna do Świnowa (przedłużenie z Hulwak), druga połączyła Mariańskie Góry (ul. Zištova) z Witkowicami. W 1908 po raz pierwszy pojawiło się oznakowanie linii:

  • Przywóz (dworzec) – Witkowice (hotel zakładowy)
  • most Ostrawicki – Świnów
  • ul. Zištova – Witkowice (hotel zakładowy)

1 sierpnia 1911 zmienił się właściciel i siedziba spółki – BLEG zastąpiły Moravskoostravské místní dráhy z siedzibą w Morawskiej Ostrawie (w 1920 przedsiębiorstwo ponownie zmieniło nazwę, tym razem na Společnost moravských místních drah – SMMD). W Ostrawie przewozy tramwajowe obsługiwało najwięcej przewoźników w całej ówczesnej Czechosłowacji. Oprócz tramwajów zaczęła się rozwijać (głównie na wschód od Morawskiej Ostrawy) sieć podmiejskiej kolei wąskotorowej. Dlatego też, aby nie dublować trasy kolei regionalnej, nowe podmiejskie linie tramwajowe budowano głównie na południe od miasta.

W latach 20. XX w. na najbardziej uczęszczanych trasach położono drugi tor, zwiększając tym samym możliwości przewozowe. W tym czasie powstały także nowe linie, m.in. w Witkowicach, do pływalni czy do Zabrzegu. Zbudowano również nową zajezdnię przy ul. Krzywej. W 1926 r. zakończono elektryfikację linii Świnów – Klimkowice, która powstała w 1911 r. jako element sieci kolejowej, a w latach 20. została przejęta przez SMMD.

Tabor był ciągle modernizowany. W Ostrawie pojawiły się wagony m.in. z Koprzywnicy i z brneńskich Zakładów Kralowopolskich (Královopolská strojírna, KPS). W latach 1922–1932 SMMD we własnych warsztatach skonstruowała 16 wagonów silnikowych i 12 doczepnych.

Wąskotorowa kolej podmiejska[edytuj | edytuj kod]

Pozostałość mostu kolejowego w Pietwałdzie

W XX wieku w Zagłębiu Ostrawsko-Karwińskim istniała sieć wąskotorowej (760 mm) kolei podmiejskiej, uznawanej często za system tramwajowy, jako że wagony wąskotorówki na wielu odcinkach poruszały się po ulicach. Pierwszy odcinek powstał w Boguminie w 1902 r., likwidacja ostatniego odcinka nastąpiła w 1973 r.

W obrębie dzisiejszej Ostrawy istniały następujące trasy kolei wąskotorowej:

  • z pl. Smetany w Morawskiej Ostrawie przez Hranecznik i Radwanice, a dalej Pietwałd i Orłową do dworca w Karwinie (istniała w latach 1909–1967)
  • od mostu Sikory w Śląskiej Ostrawie (potem przedłużona przez ul. 28 Października do pl. Smetany) przez ul. Bogumińską do dworca w Hruszowie (1904–1961)
  • z pl. Gagarina w Śląskiej Ostrawie przez ul. Czeskobraterską i Michałkowicką do kopalni Michał w Michałkowicach (1912–1953)
  • od dworca w Hruszowie przez Wierzbicę i Pudłów do dworca w Nowym Boguminie (1914–1973; zlikwidowana jako ostatnia)

Linię do Karwiny obsługiwało przedsiębiorstwo Místní dráha Ostrava-Karviná (MDOK), linię do Michałkowic i Nowego Bogumina Schlesische Landeseisenbahnen/Slezské zemské dráhy (SZD), natomiast linię ze Śląskiej Ostrawy do Gruszowa – do 1914 Mährisch-Slesische Lokalbahn-Aktien-Gesellschaft (MSLAG), a potem Schlesische Landeseisenbahnen/Slezské zemské dráhy (SZD). W 1949 r. wszystkie dotychczasowe przedsiębiorstwa komunikacyjne w rejonie Ostrawy zjednoczono pod szyldem Dopravní podniky města Ostravy (DPMO).

Po likwidacji, linie kolei wąskotorowej w Ostrawie zostały zastąpione głównie przez linie trolejbusowe.

Witkowicka Kolej Przemysłowa[edytuj | edytuj kod]

W 1913 została uruchomiona normalnotorowa kolej przemysłowa Witkowice – Zabrzeg o długości 3,9 km, której początkowa stacja znajdowała się przed dyrekcją kolei w Witkowicach[3]. Przewozy na tej trasie zapewniała głównie witkowicka huta (wówczas Vítkovické horní a hutní těžířstvo – VHHT). Kolej służyła przede wszystkim transportowi piasku z kopalni w Zabrzegu na teren huty. Istniała także bocznica o długości 667 m, prowadząca do zabrzeskiej cegielni. VZD mogła również służyć przewozom pasażerskim.

Rozpoczęcie eksploatacji Witkowickiej Kolei Przemysłowej (czes. Vítkovická závodní dráha – VZD) nastąpiło 3 lipca 1913. W 1930 r. oddano do użytku odgałęzienie z Zabrzegu do Grabowej, a w 1934 całość linii zelektryfikowano (oddanie do użytku trakcji nastąpiło 31 marca). W 1948 r. VZD została przedłużona do Grabowej-Szczuci. Witkowicka huta zarządzała linią do 1953 r., kiedy 1 lipca VZD, jako ostatnia ze wszystkich lokalnych kolei w rejonie Ostrawy, została włączona do miejskiego przedsiębiorstwa Dopravní podniky města Ostravy (DPMO). Odcinek w Zabrzegu od poczty do kopalni piasku został zlikwidowany 1 września 1964.

Początkowo Witkowicka Kolej Przemysłowa była obsługiwana zarówno klasycznymi pociągami z lokomotywami parowymi, jak i parowymi wozami silnikowymi typu „Komarek” (stąd wzięło się potoczne określenie VZD – „komárek”)[3]. W 1922 r. zakupiono trzy wagony doczepne typu tramwajowego (wyprodukowane w fabryce Vagónka Studénka). Kolejne wagony doczepne eksploatowano od 1931 r., a od 1934 kursowały również klasyczne tramwaje elektryczne jednakowego typu, wzorowane na wiedeńskich. Te silnikowe i doczepne wagony o jednolitym wyglądzie, które były dostarczane aż do 1954 (łącznie jeździło 16) były produkowane przez VHHT we własnych warsztatach[3].

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Skutkiem układu monachijskiego, a co za tym idzie zmiana granic Czechosłowacji, znaczny obszar Zagłębia Ostrawsko-Karwińskiego wszedł w skład Polski i Niemiec. Nowa granica biegła odtąd na rzece Odrze. Linie do Świnowa i Klimkowic musiały zostać zamknięte (ich eksploatacja rozpoczęła się ponownie w 1941). SMMD zostało przekształcone w niemieckie MLEG. W czasie wojny doszło jedynie do przedłużenia linii z Zabrzegu do Lasu Bielskiego, do koszar wojskowych.

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Dawne logo DPMO

3 stycznia 1947 walne zgromadzenie SMMD zadecydowało o likwidacji spółki i przeznaczeniu jej majątku miastu Ostrawa. W kwietniu 1949 powstało przedsiębiorstwo Dopravní podniky města Ostravy (DPMO) z mocą wsteczną od 1 stycznia 1949. Podstawą przedsiębiorstwa była dawna SMMD. W jego skład weszła również Witkowicka kolej przemysłowa (w 1953) oraz przewoźnicy, którzy eksploatowali w rejonie Ostrawy sieć wąskotorowej kolei regionalnej.

Po wojnie została zelektryfikowana linia kolejowa Świnów – Kyjowice-Budziszowice, uruchomiona w 1926 r. Na początku lat 50. zaczęły powstawać, głównie w Zabrzegu, nowe osiedla mieszkaniowe. Konieczne było skomunikowanie ich z miastem. Początkowo została tam doprowadzona wahadłowa komunikacja tramwajowa, zastąpiona później regularnymi połączeniami. W 1950 r. do sieci tramwajowej włączono także linię kolejową Pietrzkowice – Hulczyn. Do lipca 1953 całą komunikację miejską w Ostrawie włączono w skład DPMO, przez co stało się ono dominującym przewoźnikiem.

W związku z budową w południowej części miasta, w dzielnicy Kończyce, Nowej Huty Klementa Gottwalda (NHKG) niezbędne było utworzenie nowych linii tramwajowych. Pierwszy odcinek gotowy był w 1951 r., drugi o rok później. Linia ta nie była w żaden sposób połączona z resztą sieci, dlatego w pierwszych latach między Hranecznikiem a terenami wystawowymi na Czarnej Łące jeździły tramwaje wąskotorowe. Do rozstawu 1425 mm pierwszą część linii przebudowano w 1955, drugą w 1959 r.

Muzealny tramwaj Tatra T1

Kolejnym wielki osiedlem, które potrzebowało sprawnej komunikacji było socjalistyczne miasto Poręba, budowane w latach 50. i włączone w granice Ostrawy w 1957 r. Budowa linii tramwajowej była tam rozłożona na kilka etapów. Pierwszym było uruchomienie 19 grudnia 1958 odcinka do ul. Pustkowieckiej. W całości trasa została oddana do użytku 3 kwietnia 1960, kiedy powstała również zajezdnia tramwajowa Poręba. W połowie lat 60., ze względu na budowę Węzła Polaneckiego ČSD, konieczna była przebudowa sieci tramwajowej w Zabrzegu, w tym likwidacja części torowisk. Zlikwidowano linię do kopalni piasku oraz z placu Pokoju w Witkowicach przez ul. Jeremenkową i Lidicką do stadionu FC Witkowice.

W latach 1943–1951 w ramach modernizacji taboru zakupiono z KPS 30 nowych, a z Pragi 19 używanych pojazdów silnikowych. Potem po włączeniu do DPMO Witkowickiej kolei przemysłowej przedsiębiorstwo przejęło 16 pojazdów silnikowych z lat 1934–1953 i 19 wagonów doczepnych z lat 1922–1953. W 1955 r. do Ostrawy dotarły pierwsze tramwaje Tatra T1 (łącznie 44 tramwaje + 1 pierwotnie z Koszyc), zastąpione później wagonami Tatra T2 (100 tramwajów + 6 pierwotnie z Uścia nad Łabą) oraz słynna Tatra T3 (98 tramwajów + 1 pierwotnie z Pragi). W latach 1965–1968 eksploatowano także dwa prototypy przegubowych tramwajów Tatra K1. W niewielkiej liczbie (6 sztuk) w Ostrawie pojawiły się dwuczłonowe tramwaje Tatra K2.

Lata 70. i 80.[edytuj | edytuj kod]

Zmodernizowany tramwaj Tatra K2P

15 czerwca 1969 otwarto nową linię do nowych zakładów w Marcinowie (dzielnica Ostrawy od 1990). 1 sierpnia 1970 została przedłużona do dzisiejszej pętli Marcinów. W następnych latach nowe linie tramwajowe budowano głównie do nowych osiedli mieszkaniowych, m.in. na Dębinę w 1985 r. Powstało również połączenie między pocztą a wodociągami w Zabrzegu (1987). Niektóre linie zostały zlikwidowane (np. od ówczesnego Kina Edison do Grabowej czy dawne linie kolejowe do Klimkowic i Hulczyna). W 1972 r. zlikwidowano tramwajowe przewozy towarowe.

W latach 80. tabor został uzupełniony o 2 tramwaje Tatra K2YU oraz 127 tramwaje Tatra T3SUCS, które zastąpiły przestarzałe Tatry T1.

Historia najnowsza[edytuj | edytuj kod]

Aksamitna rewolucja i zmiany społeczno-gospodarcze lat 90. miały swoje odzwierciedlenie również w historii ostrawskich tramwajów. Najbardziej widoczną zmianą była zmiana malowania wagonów z czerwono-kremowych na biało-niebiesko-żółte. W latach 90. doszło także do poprawy transportu publicznego i równoczesnego wstrzymania budowy nowych linii. Zmieniło się to w roku 1999, kiedy rozpoczęto budowę torowiska wzdłuż ul. Misteckiej. W 2001 obchodzono stulecie tramwajów elektrycznych w Ostrawie.

W 1989 r. na ulicach Ostrawy pojawiły się pierwsze trzyczłonowe tramwaje Tatra KT8D5, rok później było ich już 15. W latach 1994–1998 oddano do użytku w sumie 38 tramwajów Tatra T6A5. W latach 1998–2001 zakupiono 14 niskopodłogowych pojazdów Škoda 03 T (Astra). 9 pojazdów Inekon 01 Trio pochodzi z lat 2002–2004. Od 2005 eksploatowane są także niskopodłogowe tramwaje Vario LF – zmodernizowane Tatry T3.

Linie[edytuj | edytuj kod]

W Ostrawie istnieje 17 linii tramwajowych, w tym 15 dziennych i 2 nocne. Większość linii tramwajowych przebiega po zachodniej (morawskiej) stronie rzeki Ostrawicy. Jedynie trasy linii nr 9 (do Nowej Huty) oraz nr 13 i nr 14 (na Hranecznik) zahaczają o prawobrzeżne, śląskie, dzielnice. Jedyną linią jednotorową jest nr 5 z Poręby (Vřesinská) do Zacisza (poza granicami Ostrawy), na której znajdują się dwie mijanki.

Linie tramwajowe w Ostrawie – 1 września 2011:

Numer linii Trasa
Linie dzienne
1 Hlavní nádraží – Nádražní – 28. října – Náměstí Republiky – Vítkovická – Místecká – Dr. Martínka – Horní – Dubina Interspar
2 Hlavní nádraží – Nádražní – 28. října – Nám. Republiky – Vítkovická – Místecká – Ruská – Mírové nám. – Ruská – Výškovická – Výškovice
3 Poruba vozovna – Opavská – 28. října – 1. máje – Mírové nám. – Ruská – Závodní – U Haldy – Dr. Martínka – Horní – Dubina Interspar
4 Plynárny – Nádražní – 28. října – Náměstí Republiky – 28. října – Opavská – Martinovská – Martinov
5 Vřesinská – Vřesinská – Rekreační – Vřesina – Dolní Lhota – Horní Lhota – Zátiší
6 Výškovice – Výškovická – Pavlovova – Nad Úvozem – Rodinná – Na Obvodu – Místecká – Vítkovická – Náměstí Republiky – 28. října – Smetanovo nám. – Výstaviště
7 Výškovice – Výškovická – Ruská – Palkovského – Plzeňská – 28. října – Opavská – 17. listopadu – Vřesinská
8 Hlavní nádraží – Nádražní – 28. října – Náměstí Republiky – 28. října – Opavská – 17. listopadu – Vřesinská
9 Nová huť – jižní brána – Vratimovská – Borek – Počáteční – Hranecznik – Nad Lučinou – Targi – Smetanovo nám. – 28. října – Náměstí Republiky – 28. října – Opavská – Poruba vozovna – Opavská – 17. listopadu – Vřesinská
10 Výstaviště – Smetanovo nám. – 28. října – Náměstí Republiky – Vítkovická – Místecká – Dr. Martínka – Horní – Dubina Interspar
11 Výstaviště – Smetanovo nám. – 28. října – Náměstí Republiky – 28. října – Plzeňská – Palkovského – Závodní – Na Obvodu – Rodinná – Nad Úvozem – Pavlovova – Výškovická – Svornosti – Zábřeh
12 Hlučínská – Hlučínská – Sokolská tř. – Mariánskohorská – Nádražní – 28. října – Náměstí Republiky – 28. října – 1. máje – Mírové nám. – Ruská – Palkovského – Plzeňská – Horní – Dubina Interspar
13 Hranečník – Nad Lučinou – Targi – Smetanovo nám. – 28. října – Náměstí Republiky – Vítkovická – Místecká – Ruská – Mírové nám. – Ruská – Výškovická – Svornosti – Zábřeh
14 Hranečník – Nad Lučinou – Targi – Smetanovo nám. – Nádražní – Plynárny
17 Vřesinská – 17. listopadu – Opavská – 28. října – Plzeňská – Horní – Dubina Interspar
Linie nocne
18 Hlavní nádraží – Nádražní – 28. října – Nám. Republiky – Plzeňská – 28. října – Horní – Dubina Interspar
19 Martinov – Martinovská – Opavská – 28. října – 1. máje – Mírové nám. – Ruská – Závodní – U Haldy – Dr. Martínka – Horní – Dubina Interspar

Zajezdnie[edytuj | edytuj kod]

Zajezdnia Morawska Ostrawa
  • Zajezdnia Morawska Ostrawa – znajduje się w Morawskiej Ostrawie, przy ul. Krzywej. Powstała w latach 1928–1929. Jej pojemność wynosiła wówczas 100 pojazdów tramwajowych. Miała 10 torów o długości 100 m. W latach 1948–1954 była rozbudowywana, jednak w 1967 r. spłonęła. Odbudowano ją dopiero w latach 1999–2001.
  • Zajezdnia Poręba – znajduje się w dzielnicy Poręba, przy ul. Opawskiej. Jej budowa rozpoczęła się w 1955, a zakończyła w 1962 r. Powstanie zajezdni wiązało się z zakupem nowych tramwajów typu T.

Tabor[edytuj | edytuj kod]

Dopravní podnik Ostrava ma do dyspozycji 291 pojazdów tramwajowych, w tym 59 niskopodłogowych[4]:

Zdjęcie Typ Rozpoczęcie
eksploatacji
T3sucs 954 ostrava.jpg Tatra T3 1965
Tram K2R.P Ostrava.jpg Tatra K2 1967
Ostrava, Moravská Ostrava a Přívoz, tram KT8.JPG Tatra KT8D5 1989
Tram T6A5 Ostrava.jpg Tatra T6A5 1994
Tram 03T Ostrava.jpg Škoda 03 T 1998
Tram 01 Trio Ostrava.jpg Inekon 01 Trio 2002
Tram VV60LF Brno.jpg VV60LF 2005
Tram Vario LF Ostrava.jpg Vario LF 2005
Tram Vario LF3 Ostrava.jpg Vario LF3 2006
Lf2.jpg Vario LF2 2007
Ostrava, Náměstí Republiky, Vario LF3 2.jpg Vario LF3/2 2008

Dopravní podnik Ostrava jest również właścicielem kolekcji zabytkowych pojazdów tramwajowych. Łącznie jest ich 18, w tym pierwsze Tatry K2 na terenie Czech. Ponadto znaczna część zachowanych ostrawskich tramwajów znajduje się w Muzeum Technicznym w Brnie.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Pavel Dušek: Encyklopedie městské dopravy v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Praha: Libri, 2003, s. 163–164. ISBN 80-7277-159-0.
  2. 00 let elektrické tramvaje v Ostravě: od Sanoku k Astře. Ostrava: Dopravní podnik Ostrava, 2001, s. 11, 39,92,94,96,98,100. ISBN 80-238-6933-7.
  3. a b c Jiří Boháček. Zpravodaj. „Zpravodaj”. 4/2008, kwiecień 2008. Ostrawa: Dopravní podnik Ostrava (cz.). 
  4. Dopravní podnik Ostrava: Vozový park (cz.). sierpień 2008. [dostęp 2 listopada 2008].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]