Tramwaje w Moście i Litvínovie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tramwaje w Moście i Litvínovie
Tramwaje w Moście i Litvínovie
Tramwaj typu Škoda 03T (Astra) w centrum Litvínova
Państwo  Czechy
Miejscowość Most i Litvínov
Operator Dopravní podnik měst Mostu a Litvínova
Liczba linii 5
Historia
Lata funkcjonowania
• elektrycznych

od 1901
Infrastruktura
Długość sieci 18 km
Rozstaw szyn 1435 mm
Liczba zajezdni 2
Tabor
Liczba wagonów 108
Portal Portal Transport szynowy
Przebieg
BSicon uKBHFa.svg
Litvínov, Citadela
BSicon uHST.svg
Litvínov, U dílen
BSicon uHST.svg
Litvínov, stadion
BSicon uHST.svg
Litvínov, Technické služby
BSicon uABZg+l.svg
BSicon uKBHFeq.svg
pętla Poliklinika
BSicon uHST.svg
Litvínov, poliklinika
BSicon uHST.svg
Litvínov, obchodní dům
BSicon uKDSTaq.svg
BSicon uABZgr+r.svg
zajezdnia Litvínov
BSicon uHST.svg
Litvínov, nádraží (dworzec)
BSicon umKRZu.svg
BSicon uSBRÜCKE.svg
droga krajowa nr 27
BSicon uHST.svg
Litvínov, Báňské stavby
BSicon uHST.svg
Doly Hlubina
BSicon umKRZo.svg
BSicon uHST.svg
Petrochemie
BSicon uHST.svg
CHEMOPETROL
BSicon uKBHFaq.svg
BSicon uABZgr+r.svg
pętla CHEMOPETROL
BSicon uHST.svg
Zdravotní středisko
BSicon uHST.svg
Důl Julius IV
BSicon uHST.svg
Cesta do kopist
BSicon uHST.svg
Sídliště ČD
BSicon uHST.svg
Souš
BSicon uSKRZ-Ao.svg
droga krajowa nr 13
BSicon uHST.svg
Most, Chomutovská
BSicon uSTR+l.svg
BSicon uABZgr+r.svg
BSicon uSBRÜCKE.svg
BSicon uSBRÜCKE.svg
BSicon uSTR.svg
BSicon uHST.svg
Most, TESCO
BSicon uSTR.svg
BSicon uKBHFe.svg
Most, nádraží (dworzec)
BSicon uHST.svg
Most, zimní stadion
BSicon uHST.svg
Most, sportovní hala
BSicon uHST.svg
Most, OD PRIOR
BSicon uHST.svg
Most, 1. náměstí
BSicon uHST.svg
Most, Čs.mládeže
BSicon uBHF.svg
Most, Dopravní podnik
BSicon uABZgl.svg
BSicon uKDSTeq.svg
zajezdnia Most
BSicon uHST.svg
Most, Severografia
BSicon uKBHFe.svg
Most, Velebudická

Tramwaje w Moście i Litvínovie – system tramwajowy znajdujący się w Moście i Litvínovie, miastach leżących w północno-zachodnich Czechach.

W miastach funkcjonuje wspólny system tramwajowy, obsługiwany przez Dopravní podnik měst Mostu a Litvínova a.s. (DPmML, pol. Przedsiębiorstwo Transportowe miast Mostu i Litvínova S.A.). Trasa poza granicami obu miast ma charakter szybkiego tramwaju. Tramwaje są jednym z dwóch, obok autobusów, rodzajów komunikacji miejskiej w tych miastach.

Sieć tramwajowa składa się z pięciu linii oznaczonych numerami 1–4 i 7, o łącznej długości 68 km, przy czym w znacznej mierze pokrywają się one ze sobą. Ponadto w weekendy i dni świąteczne w okresie od kwietnia do października uruchamiany jest Cyklotramwaj, kursujący po trasie „1”. Linie obsługiwane są przez sto osiem wagonów tramwajowych, w tym pięć niskopodłogowych. Most i Litvínov to najmniejsze czeskie miasta z funkcjonującą komunikacją tramwajową.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki[edytuj | edytuj kod]

W końcu XIX w. Most, ważny ośrodek górniczy, bardzo szybko się rozwijał. Powstawały nowe zakłady przemysłowe, coraz bardziej oddalone od miasta. Brak dostatecznej komunikacji między nimi a centrum miasta miały rozwiązać tramwaje parowe, które proponowano już w 1893 r.

Zdecydowano się jednak na tramwaj elektryczny i w 1899 r. rozpoczęto budowę torów i sieci trakcyjnej. Pierwszą linię otwarto 7 sierpnia 1901. Miała 12,5 km długości i wiodła z dworca kolejowego przez centrum Mostu, Kopisty, Růžodol, Dolny Litvínov, Górny Litvínov do Janowa. Była to linia jednotorowa o rozstawie 1000 mm. W pierwszych latach w Moście eksploatowano osiem pojazdów silnikowych i siedem doczepnych pochodzących z wytwórni w Grazu, z wyposażeniem elektrycznym z koncernu AEG. Całkowity koszt budowy wyniósł 7 364 000 koron austro-węgierskich. Do 1918 r. operatorem mosteckich tramwajów była spółka Betreibergesellschaft Brüxer Strassenbahn- und Elektrizitäts – Gesellschaft, AG Brüx.

Tramwaje wąskotorowe do lat 50.[edytuj | edytuj kod]

1 kwietnia 1903 uruchomiono przewozy towarowe. Zostało wtedy zbudowane krótkie (kilkaset metrów) odgałęzienie do kopalni Minerva. Bocznicę do kopalni otwarto w 1907 r. również w Hamrze, krótko przed pętlą w Janowie. W tym samym rejonie w 1910 r. nieznacznie zmieniono kształt linii tramwajowej, która przebiegała odtąd bliżej zabudowań. Następnie w 1915 powstały odnogi do kopalni Julius II i Julius III w Kopistach, przy czym obie obsługiwały wyłącznie przewozy towarowe. W latach 1913 i 1915 tabor zasiliły nowe wagony zakładów Ringhoffera.

12 grudnia 1917 otwarto nowy odcinek do Wzgórza Czepiroskiego (czes. Čepirožská výšina). W następnym okresie skupiono się na rozwoju przewozów towarowych, nie rozszerzając sieci pasażerskiej ani nie modernizując taboru. Sytuacja zmieniła się po 1938, kiedy Most wszedł w skład III Rzeszy.

10 grudnia 1939 wprowadzono oznaczenie linii:

  1. Most, dworzec – Most, kasa oszczędności – Kopisty – Růžodol – Dolny Litvínov – Górny Litvínov – Hamr – Janów
  2. Most, kasa oszczędności – Wzgórze Czepiroskie
  3. Most, kasa oszczędności – Kopisty – kopalnia Minerva

W związku z budową w Záluží, między Mostem a Litvínovem, wielkich zakładów petrochemicznych zbudowano tam linię tramwajową, która częściowo wykorzystywała istniejące już odgałęzienie do kopalni Minerva. Pod koniec II wojny światowej zakłady petrochemiczne w Záluží zostały zbombardowane, przez co doszło do zniszczenia dwukilometrowego odcinka trakcji tramwajowej w tym rejonie. Z tego powodu tymczasowo funkcjonowały odrębne sieci: litvínovska i mostecka.

Ruch międzymiastowy wznowiono 29 października 1945, przy czym trasa poza granicami miasta została przesunięta znacznie na zachód. Jednocześnie odcinek Most kasa oszczędności – Most zajezdnia stał się wyłącznie odcinkiem technicznym. W następnym roku linię do kopalni Minerva przedłużono do wschodniej bramy zakładów petrochemicznych, a bocznicę do kopalni Julius III otwarto dla przewozów pasażerskich. W 1949 r. oddano do użytku nową pętlę przy dworcu kolejowym oraz uruchomiono linię o długości 1,4 km od gimnazjum do osiedla górniczego Szczęść Boże (czes. Zdař Bůh) w dzielnicy Zahrażany.

W 1950 sieć tramwajowa w Moście i Litvínovie liczyła 18,8 km i składała się z pięciu linii:

  1. Most, kasa oszczędności – Kopisty – Růžodol – Dolny Litvínov – Górny Litvínov – Hamr – Janów
  2. Most, dworzec – Most, kasa oszczędności – Most, gimnazjum – Wzgórze Czepiroskie
  3. Most, dworzec – Most, kasa oszczędności – Most, gimnazjum – osiedle Szczęść Boże
  4. Most, kasa oszczędności – Kopisty – kopalnia Minerva – Záluží, zakłady petrochemiczne
  5. Most, kasa oszczędności – Kopisty, kopalnia Julius III
Historyczny rozwój sieci tramwajowej w Moście i Litvínovie

W 1952 r. zbudowano drugi tor na trasie od kasy oszczędności do gimnazjum w Moście. Tabor został zasilony nowymi wagonami 6MT z zakładów Tatra z Czeskiej Lipy.

Przebudowa sieci tramwajowej[edytuj | edytuj kod]

W latach 50. postanowiono przebudować sieć tramwajową do rozstawu 1435 mm. W 1955 r. otwarto nową pętlę Podžatecká, przez co linia do Wzgórza Czepiroskiego została skrócona o 250 m. 28 listopada 1955 linię nr 1 skrócono do Dolnego Litvínova.

1 kwietnia 1957, dokładnie po pięciu latach od rozpoczęcia budowy, otwarto pierwszy odcinek normalnotorowej linii tramwajowej z dworca w Litvínovie do Záluží, mającej na odcinku poza granicami miasta charakter szybkiego tramwaju. Jednocześnie linia 1 została skrócona do Růžodolu. Jeszcze w tym samym roku normalnotorowa linia tramwajowa dotarła do ul. Kopistskiej w Moście. W 1958 r. linia ta otrzymała numer 4, natomiast wąskotorowe linie 4 i 5 zostały zlikwidowane, choć jeździły jeszcze oznaczone jako X do 1 sierpnia 1958. Wtedy zamknięto odcinek między zakładami petrochemicznymi a odgałęzieniem do kopalni Julius III, linia 1 została skierowana do tej kopalni, a X ostatecznie zlikwidowana. W 1958 r. linię nr 4 przedłużono do pętli „Litvínov wschód” (dziś Poliklinika), a w 1959 do Cytadeli.

Kolejnym etapem likwidacji sieci wąskotorowej było zamknięcie odcinka między kopalnią Jan Hus a Julius III 23 marca 1959. 2 kwietnia 1959 została całkowicie zlikwidowana linia 1. Wciąż funkcjonowały linie 2 i 3, kursujące tylko w obrębie samego miasta Mostu. Kursowanie linii 3 zostało zawieszone 1 listopada 1960, po poważnym wypadku, natomiast „2” została zlikwidowana 24 marca 1961. Następnego dnia oddano do użytku nową, normalnotorową, trasę do domu towarowego Rozkvět, przedłużoną w grudniu do Velebudic, gdzie od 1964 do 1969 budowano nową zajezdnię oraz zakłady naprawcze.

Pierwsza normalnotorowa linia tramwajowa wiodła z Litvínova przez Záluží do Mostu, gdzie biegła przez Kopisty, śródmieście, Podžatecką do Velebudic. Przebudowa sieci tramwajowej pozwoliła na likwidację w 1959 r. linii trolejbusowej, która funkcjonowała w obu miastach od 1946. W związku z przebudową sieci dokonano wymiany przestarzałego, przedwojennego taboru na nowoczesne wtedy Tatry T1 (od 1956) i T2 (od 1961). Do dzisiejszych czasów nie zachowały się praktycznie żadne ślady d. wąskotorowych tramwajów.

Tramwaje normalnotorowe po 1961[edytuj | edytuj kod]

Tramwaj Tatra T3 w Záluží

W 1964 r. podjęto decyzję o „przeniesieniu” miasta Most na nowe miejsce, kilka kilometrów na południe, i całkowitym wyburzeniu całego historycznego centrum w celu eksploatacji złóż węgla brunatnego znajdujących się pod miastem. Proces ten trwał aż do 1978 r. Konieczna była kompletna zmiana tras tramwajowych na dawnym odcinku śródmiejskim. Wskutek przebudowy sieci z lat 50. nie było to zbyt skomplikowane. W 1973 r. przebudowano krótki odcinek w „starym” Moście, jednak główne prace przypadły na rok 1975, kiedy wybudowano nowy odcinek linii tramwajowej o długości 3,1 km z Kopist do nowego centrum miasta, przebiegający w – powstałym na miejscu południowo-zachodniej części zniszczonej starówki – korytarzu erwienickim (czes. Ervěnický koridor), równolegle do dwupasmowej drogi I/13 (DeczynCheb) i linii kolejowej z Uścia nad Łabą do Chomutowa. Ponadto wybudowano odgałęzienie do nowego dworca kolejowego. W 1967 na ulice Mostu i Litvínova wyjechały pierwsze Tatry T3, które stanowią dziś zdecydowaną większość taboru (102 na 104 wozy tramwajowe).

W uzupełnieniu do istniejącej linii nr 4 z Mostu-Velebudic (zajezdnia) do litvínovskiej cytadeli, na przełomie lat lat 70. i 80. powstały linie: 2 – od dworca do Velebudic, 3 – od dworca do cytadeli i 7 z Velebudic do Litvínova-wschodu (poliklinika). 20 stycznia 1981 oddano do użytku trasę z zajezdni v Velebudicach do nowego osiedla mieszkaniowego w tej dzielnicy, gdzie przedłużono linię nr 2 oraz uruchomiono linię nr 1 stamtąd do cytadeli w Litvínovie. Ten układ linii tramwajowych pozostał do dzisiaj niezmieniony.

W latach 80. oprócz modelu T3 (na który przebudowano również większość T1 i T2) eksploatowano wagony Tatra KT8D5, sprzedane w 1997 do węgierskiego Miszkolca, i Tatra T5B6, wycofane w 1990. W ramach testów po mosteckich i litvínovskich ulicach jeździły również Tatry T5A5 (1974–1976), Tatry T7B5 (1988) i Tatry RT6N1 (1993–1994). W pierwszych latach XXI w. do Mostu i Litvínova trafiły dwa niskopodłogowe tramwaje Škoda 03 T.

Plany na przyszłość[edytuj | edytuj kod]

W latach 80. pojawiły się plany rekonstrukcji linii tramwajowej do Janowa, a później także nowej linii z Velebudic do dworca przez Liščí vrch. Oba projekty nie zostały nigdy zrealizowane i dziś budowa tych odcinków nie jest już brana pod uwagę.

W ramach programu rozwoju transportu szynowego w regionie mosteckim, noszącym nazwę EURO-CESTY planowana jest budowa tramwaju dwusystemowego z Mostu do Žatca przez strefę przemysłową w Havraniu, wykorzystując częściowo linię kolejową Chomutov – Žatec. Trasa ma być otwarta w 2011[1].

Linie[edytuj | edytuj kod]

W Moście i Litvínovie funkcjonuje pięć linii tramwajowych oznaczonych numerami 1–4 i 7. Linie 1, 3 i 7 są szczytowe (kursują tylko w dni robocze, w godzinach szczytu), przy czym „3” ma również dwa kursy nocne, wykonywane zarówno w dni robocze, jak i wolne, natomiast w okresie wakacyjnym wykonuje tylko te dwa kursy nocne. „2” w okresie wakacyjnym kursuje tylko w dni wolne. Jedyną linią kursującą bez żadnych ograniczeń jest „4” – najstarsza ze wszystkich, bo powstała w obecnym kształcie już od 1961 r. „2”, „3” i „7” powstały na przełomie lat 70. i 80, natomiast „1” uruchomiono w 1981 r. Ponadto w weekendy w okresie od kwietnia do października po trasie „1” kursuje Cyklotramwaj – linia obsługiwana wagonami przystosowanymi do przewozu rowerów.

Sieć tramwajowa podzielona jest na trzy strefy taryfowe. Pierwsza obejmuje miasto Most, druga Záluží, a trzecia miasto Litvínov.

Linie tramwajowe w Moście i Litvínovie w 2010:

Schemat sieci tramwajowej w Moście i Litvínovie
Numer linii Trasa
1 Litvínov, Cytadela – Vrchlického – Žižkova – Smetanova – 9. května – Mostecká – Záluží: droga krajowa nr 27 (przez Chemopetrol) – Most: korytarz erwienicki – Budovatelů tř. – Pražská – Most Velebudická
2

Most, dworzec – Rudolická – Budovatelů tř. – Pražská – Most Velebudická

3 Most, dworzec – Rudolická – korytarz erwienicki – Záluží: droga krajowa nr 27 (przez Chemopetrol) – Litvínov: Mostecká – 9. května – Smetanova – Žižkova – Vrchlického – Litvínov, cytadela
4 Litvínov, Cytadela – Vrchlického – Žižkova – Smetanova – 9. května – Mostecká – Záluží: droga krajowa nr 27 (przez Chemopetrol) – Most: korytarz erwienicki – Budovatelů tř. – Most, Dopravní podnik
7 Litvínov, Poliklinika – Smetanova – 9. května – Mostecká – Záluží: droga krajowa nr 27 (przez Chemopetrol) – Most: korytarz erwienicki – Budovatelů tř. – Most, dopravní podnik
Cyklo-
tramwaj
Litvínov, Cytadela – Vrchlického – Žižkova – Smetanova – 9. května – Mostecká – Záluží: droga krajowa nr 27 (przez Chemopetrol) – Most: korytarz erwienicki – Budovatelů tř. – Pražská – Most Velebudická

Zajezdnie[edytuj | edytuj kod]

Zajezdnia Litvínov

Dopravní podnik měst Mostu a Litvínova ma dwie zajezdnie:

  • w Litvínovie przy ul. Mosteckiej, w sąsiedztwie dworca kolejowego;
  • w Moście, przy alei Budovatelů, w dzielnicy Velebudice; została zbudowana w latach 1964–1969; zajezdnia jest wykorzystywana również przez autobusy, a oprócz niej znajdują się tam zakłady naprawcze oraz siedziba DPmML.

Tabor[edytuj | edytuj kod]

Dopravní podnik měst Mostu a Litvínova dysponuje 108 wagonami tramwajowymi, z czego pięć to niskopodłogowe Škody 03 T, Varia LF plus oraz EVO2. Pozostałą część stanowią Tatry T3.

Zdjęcie Typ Liczba szt. Rozpoczęcie
eksploatacji
Most-T3SUCS-237.jpg Tatra T3 102 1967
Litvínov, centrum, tramvaj Škoda Astra.JPG Škoda 03 T 2 2001
Most, nádraží, tram 314 - Vario LF, najíždí do nástupní zastávky.jpg Vario LF plus 2 2014
Czech Raildays 2015, EVO1 (10).jpg EVO1 1 2016

Ponadto DPmML posiada historyczny tramwaj Tatra T5B6. Ten prototypowy model został wyprodukowany zaledwie w dwóch egzemplarzach, które w latach 1979–1990 jeździły po Moście i Litvínovie. Jeden z nich został zezłomowany, natomiast drugi w 1996 r. odrestaurowano i uczestniczy dziś w przejazdach okolicznościowych w obu miastach.

Przypisy

  1. Marek Binko: Vlakotramvají z Mostu do Žatce (cz.). ČD pro vás, kwiecień 2003. [dostęp 13 listopada 2008]. [zarchiwizowane z tego adresu (2004-08-27)]. s. 24–25.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]