Stanisław Waltoś

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stanisław Waltoś
Data i miejsce urodzenia 9 lutego 1932
Stanisławów
Zawód, zajęcie prawnik, nauczyciel akademicki
Tytuł naukowy profesor nauk prawnych
Alma Mater Uniwersytet Jagielloński
Uczelnia Uniwersytet Jagielloński
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi

Stanisław Marian Waltoś (ur. 9 lutego 1932 w Stanisławowie) – polski prawnik i nauczyciel akademicki, profesor nauk prawnych, specjalista w zakresie historii prawa i postępowania karnego, członek Polskiej Akademii Nauk i Polskiej Akademii Umiejętności, profesor zwyczajny Uniwersytetu Jagiellońskiego, w latach 1977–2011 dyrektor Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Rodzina i edukacja[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w 1932 w Stanisławowie jako syn Elmy Cecylii z domu Buszyńskiej i Tadeusza Waltosia[1]. Jego młodszy brat Jacek urodził się w 1938[2].

Ukończył szóstą klasę szkoły podstawowej w Jaśle. Od 1946 uczęszczał do I Liceum Ogólnokształcącym w Dębicy, w którym w 1950 zdał egzamin maturalny z wyróżnieniem[1]. W okresie szkolnym należał do Związku Harcerstwa Polskiego, pełnił funkcję komendanta komendy powiatowej ZHP w Dębicy[1].

W 1954 ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim[3]. Jako swoich „wielkich mistrzów” wymienił Adama Vetulaniego[4], Mariana Cieślaka i Władysława Woltera[5].

Praca zawodowa i naukowa[edytuj | edytuj kod]

Po ukończeniu studiów został skierowany do pracy w Prokuraturze Wojewódzkiej w Krakowie, gdzie był zatrudniony kolejno w charakterze asesora, referendarza śledczego i podprokuratora[1]. W 1956 objął stanowisko asystenta w Katedrze Postępowania Karnego na Uniwersytecie Jagiellońskim[6]. Asystenturę zaproponował mu Marian Cieślak po tym, jak Stanisław Waltoś opublikował krytyczny artykuł dotyczący projektu kodeksu karnego, wzorowanego na kodeksie stalinowskim[1].

W 1962 uzyskał stopień naukowy doktora w oparciu o rozprawę zatytułowaną Funkcje i formy aktu oskarżenia w procesie karnym, którą napisał pod kierunkiem Mariana Cieślaka i która została wyróżniona przez czasopismo „Państwo i Prawo”. W latach 1962–1964 był radcą w Prokuratorze Wojewódzkiej w Krakowie[1]. W 1964 otrzymał stypendium habilitacyjne i zrezygnował z pracy w prokuraturze[1]. W 1968 został doktorem habilitowanym na podstawie pracy pt. Model postępowania przygotowawczego na tle prawnoporównawczym[6]. W 1974 został kierownikiem Zakładu Postępowania Karnego na Wydziale Prawa UJ. Tytuł profesora nadzwyczajnego uzyskał w 1979, a profesora zwyczajnego w 1987[1]. W 2002 przeszedł na emeryturę, pozostając wykładowcą Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie[3].

Opublikował jako autor, współautor i redaktor około czterysta prac naukowych[1], głównie z zakresu postępowania karnego, m.in. kilkanaście razy wznawiany i aktualizowany podręcznik akademicki Proces karny, zarys systemu. Wśród jego zainteresowań badawczych na przestrzeni lat były: zasady procesowe, organizacja prokuratury, model postępowania przygotowawczego, zagadnienia dowodowe (w tym instytucja świadka koronnego i świadka incognito), anglosaska zasada owoców zatrutego drzewa, a także różne aspekty dotyczące przebiegu procesu sądowego, takie jak konsensualizm, analiza uprawnień uczestników postępowania na tle standardu konstytucyjnego, prawo prasowe, postępowania szczególne, kwestie konwalidacji czynności procesowych, pragmatyzm i antypragmatyzm w procesie karnym, obstrukcja procesowa, czyli nadużywania prawa, przewlekłość postępowania[1].

Współpracował przy publikacjach m.in. z Kazimierzem Buchałą, Marianem Cieślakiem, Andrzejem Markiem. We wrześniu 2004 za książkę Na tropach doktora Fausta i inne szkice otrzymał nagrodę Krakowska Książka Miesiąca[7].

Był promotorem trzystu siedemdziesięciu prac magisterskich i siedemnastu rozpraw doktorskich. Wśród jego uczniów był szereg późniejszych specjalistów prawa i postępowania karnego: m.in. Barbara Nita-Światłowska, Andrzej Światłowski, Dobrosława Szumiło-Kulczyka[1] i Antoni Bojańczyk[8].

Został członkiem korespondentem (2002), a następnie członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk (2007)[9]. W 1996 został członkiem korespondentem, a w 2008 członkiem czynnym Polskiej Akademii Umiejętności (2008)[9][1][6]. W 2001 został wybrany członkiem korespondentem Nordrhein-Westphälische Akademie der Wissenschaften[9]. Był wiceprzewodniczącym (1992–2002) i przewodniczącym (2003–2007) Komitetu Nauk Prawnych PAN, wiceprzewodniczącym Komitetu „Polska w Zjednoczonej Europie” przy Prezydium PAN (2002–2006), członkiem Prezydium Oddziału PAN w Krakowie (2002–2010). W latach 2006–2011 zasiadał w Prezydium PAN[9][3]. Został członkiem Komitetu Nauk Prawnych PAN również na kadencję 2020–2023[10].

W latach 1985–2002 był redaktorem naczelnym „Archivum Iuridicum Cracoviense”. W latach 1985–2002 był redaktorem naczelnym „Opuscula Muzealia”, ponownie funkcję tę objął w 2006[9]. Został też członkiem komitetu redakcyjnego „Czasopisma Prawno-Historycznego[11].

Działalność społeczna i publiczna[edytuj | edytuj kod]

Od 1977 do 2011 pełnił funkcję dyrektora Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Maius. Na tym stanowisku zastąpił twórcę tej placówki – Karola Estreichera. Został wiceprzewodniczącym prezydium Polskiego Komitetu Narodowego Międzynarodowej Rady Muzeów (ICOM). W latach 2004–2014 był przewodniczącym Stałej Konferencji Dyrektorów Muzeów Krakowskich. Został członkiem Prezydium Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa, a w 2006 przewodniczącym Rady Naukowej Zakładu Narodowego im. Ossolińskich.

W latach 80. uczestniczył w pracach związanego z demokratyczną opozycją Centrum Obywatelskich Inicjatyw Ustawodawczych Solidarności[12]. Jak sam wspominał, w 1990 otrzymał propozycję wejścia w skład Sądu Najwyższego, gdzie miał objąć funkcję prezesa SN kierującego Izbą Karną. Po namyśle odmówił, rekomendując do Sądu Najwyższego swojego ucznia Zbigniewa Dodę[13], który od 1996 kierował Izbą Karną SN.

W latach 1994–1997 był przewodniczącym Rady Fundacji dla Uniwersytetu Jagiellońskiego[9]. W latach 1992–1997 był ekspertem Rady Europy, a w 1994 ekspertem rządu Republiki Łotewskiej. W latach 1987–1995 był członkiem Komisji ds. Reformy Prawa Karnego[9]. W latach 1995–2004 był sekretarzem generalnym polskiej grupy Association Internationale de Droit Pénal, a w latach 1999–2003 przewodniczącym Association internationale des sciences juridiques.

Uczestniczył w pracach nad kodyfikacjami karnymi z 1997, był inicjatorem wprowadzenia do polskiej procedury karnej instytucji świadka anonimowego i świadka koronnego. W latach 2000–2002 był członkiem Rady Legislacyjnej przy Prezesie Rady Ministrów. W latach 2004–2006 przewodniczył Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego, w latach 2009–2015 był członkiem tej komisji.

W 2015 został członkiem honorowego komitetu poparcia Bronisława Komorowskiego przed wyborami prezydenckimi[14].

Krytykował reformy sądowe wprowadzane po 2015 w Polsce przez Prawo i Sprawiedliwość, przede wszystkim reformę kodeksu karnego[13][15][16].

Wybrane publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Pitaval krakowski (współautor ze Stanisławem Salmonowiczem i Januszem Szwają), Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1962 (do 2010 łącznie 5 wydań).
  • Akt oskarżenia w procesie karnym, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1963.
  • Zarys prawa karnego materialnego i procesowego (współautor z Kazimierzem Buchałą), Wyd. UJ, Kraków 1971.
  • Postępowanie szczególne w procesie karnym: postępowania kodeksowe, PWN, Warszawa 1973.
  • Proces karny w kazusach, PWN, Warszawa 1974.
  • Zasady prawa i procesu karnego (współautor z Kazimierzem Buchałą), PWN, Warszawa 1975.
  • Krajobraz „Wesela”, Wawel-Tourist, Kraków 1982 (do 2000 łącznie 3 wydania).
  • Proces karny: zarys systemu, PWN, Warszawa 1985 (do 2009 łącznie 10 wydań).
  • Świadek w procesie sądowym (red.), Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1985.
  • Podstawy prawa i procesu karnego (współautor z Andrzejem Markiem), Wyd. Prawnicze PWN, Warszawa 1999 (do 2008 łącznie 4 wydania).
  • Collegium Maius Uniwersytetu Jagiellońskiego, Karpaty, Kraków 1999.
  • Naczelne zasady procesu karnego, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1999.
  • Na tropach doktora Fausta i inne szkice, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2004.
  • Owoce zatrutego drzewa, Universitas, Kraków 2010.
  • Zagadnienia dowodowe w procesie karnym (red.), Wyd. UJ, Kraków 2011.
  • Grabież Ołtarza Wita Stwosza, Wolters Kluwer, Warszawa 2015.
  • Wędrowanie po wyspach pamięci, wspomnienia, Wolters Kluwer, Warszawa 2019.

Odznaczenia i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Doktoraty honorowe[edytuj | edytuj kod]

Nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

  • Nagroda Ministra Edukacji Narodowej I stopnia (1986)[9]
  • Medal „Merentibus” przyznany przez Senat Uniwersytetu Jagiellońskiego (2001)[9]
  • Nagroda im. prof. Aleksandra Gieysztora[9] przyznana przez Fundację Kronenberga przy Citi Handlowy „za troskę o dobro kultury polskiej, przejawiającą się w konsekwentnych działaniach zmierzających do umacniania pozycji Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego, a także za rozsławianie i promocję dorobku polskiej kultury w świecie” (2003)
  • Nagroda Krakowska Książka Miesiąca za książkę Na tropach doktora Fausta i inne szkice (2004)
  • Nagroda im. Edwarda J. Wende przyznana przez Fundację dla Polski „za szczególne dokonania na polu krzewienia i podnoszenia kultury prawnej i realizację idei państwa prawa” (2010)[21]
  • Medal Uniwersytetu Jagiellońskiego „Plus ratio quam vis” (2007)[22]
  • Złoty Medal Muzeum Narodowego w Krakowie (2007)[9]
  • Złoty Medal Uniwersytetu Wrocławskiego (2010)[9]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l Marcin Andrzejewski (oprac.): III. Kierownicy katedry. Katedra Postępowania Karnego Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-03-31].
  2. Magdalena Bajer. Waltosiowie. „Forum Akademickie”. Nr 7–8, 2011. [dostęp 2020-03-17]. 
  3. a b c Stanisław Waltoś w bazie „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI). [dostęp 2018-10-28].
  4. Rozmowa z prof. Stanisławem Waltosiem. YouTube, 23 grudnia 2019. [dostęp 2020-03-17]. Cytat:
    – Gdyby zechciał pan profesor wskazać taką złotą piątkę (...) osób, które miały na pana największy wpływ, i którym pan najwięcej zawdzięcza?
    – Na pewno na pierwszym miejscu – mistrz Adam Vetulani. Nie ma żadnej wątpliwości. Bez niego właściwie nie byłoby chyba tego człowieka, który w tej chwili siedzi koło pani.
  5. Prof. Stanisław Waltoś profesorem honorowym UJ. YouTube, 5 czerwca 2012. [dostęp 2020-03-14].
  6. a b c Procedury trzeciego tysiąclecia. Rozmowa z prof. Stanisławem Waltosiem, kierownikiem Katedry Postępowania Karnego UJ, dyrektorem Muzeum UJ, mieszczącego się w Collegium Maius. „Edukacja Prawnicza”. Nr 7 (34), kwiecień 2001. 
  7. Na tropach doktora Fausta i inne szkice – Stanisław Waltoś. cojestgrane.pl. [dostęp 2012-03-29].
  8. Podważanie prawomocnego wyroku sądu karnego przez Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu w bazie „Prace badawcze” portalu Nauka Polska (OPI). [dostęp 2020-02-08].
  9. a b c d e f g h i j k l m n o p q Waltoś, Stanisław. pan.pl. [dostęp 2020-03-16].
  10. Komitet Nauk Prawnych PAN. pan.pl. [dostęp 2020-02-23].
  11. Czasopismo Prawno-Historyczne. amu.edu.pl. [dostęp 2017-04-23].
  12. Kazimierz Barczyk, Stanisław Grodziski, Stefan Grzybowski: Obywatelskie Inicjatywy Ustawodawcze Solidarności 1980–1990. Warszawa: Kancelaria Sejmu, 2001, s. 513. ISBN 83-7059-503-0. [dostęp 2015-10-09].
  13. a b Wywiad z prof. Stanisławem Waltosiem. youtube.com, 7 listopada 2018. [dostęp 2020-03-16].
  14. Barbara Sowa: Kto wszedł do komitetu poparcia Komorowskiego, a kto z niego wypadł? Cała lista. dziennik.pl, 2015-03-16. [dostęp 2015-03-21].
  15. Jarosław Sidorowicz: Prawo karne. Prawnicy alarmują: ten kodeks to bubel. wyborcza.pl, 25 czerwca 2019. [dostęp 2020-03-31].
  16. Stanisław Waltoś − Częste zmiany w prawie. rp.pl, 20 marca 2017. [dostęp 2019-11-20].
  17. M.P. z 2011 r. nr 86, poz. 889
  18. M.P. z 1998 r. nr 36, poz. 495
  19. Medal Zasłużony Kulturze – Gloria Artis. mkidn.gov.pl. [dostęp 2020-03-16].
  20. Doktorzy honoris causa UMCS. umcs.lublin.pl. [dostęp 2012-03-29].
  21. Prof. Waltoś laureatem nagrody im. E. Wende. pap.pl, 25 stycznia 2010. [dostęp 2020-03-16].
  22. Medal „Plus ratio quam vis”. uj.edu.pl. [dostęp 2020-03-16].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]