Widuchowa (województwo świętokrzyskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Widuchowa
Kościółek w Widuchowej z 1791 r.
Kościółek w Widuchowej z 1791 r.
Państwo  Polska
Województwo świętokrzyskie
Powiat buski
Gmina Busko-Zdrój
Wysokość 259 m n.p.m.
Liczba ludności (2000) 658
Strefa numeracyjna (+48) 41
Kod pocztowy 28-100[1]
Tablice rejestracyjne TBU
SIMC 0233075
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Widuchowa
Widuchowa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Widuchowa
Widuchowa
Ziemia50°29′26″N 20°47′52″E/50,490556 20,797778

Widuchowawieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie buskim, w gminie Busko-Zdrój[2][3].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa kieleckiego.

Położenie[edytuj]

Wieś położona 6 km na wschód od Buska-Zdroju. Dojechać tam można skręcając za Buskiem na Skadlę z drogi krajowej nr 73 KielceTarnów. Leży w obrębie Szanieckiego Parku Krajobrazowego. Występują tam zwierzęta i rośliny chronione: miłek wiosenny oraz ptaki drapieżne jastrzębie i myszołowy.

Części miejscowości[edytuj]

Integralne części miejscowości Widuchowa[4]
Identyfikator SIMC Nazwa miejscowości Rodzaj miejscowości
0233081 Chałupki część wsi
0233098 Klin część wsi
0233106 Kostera część wsi
0233112 Międzygorzyce-Niwa część wsi
0233135 Nowa Wieś część wsi
0233141 Ogonów część wsi
0233158 Podbrzezie część wsi
0233164 Walny Stok część wsi

Historia[edytuj]

Wieś notowana w dokumentach źródłowych w wieku XIV. W roku 1366 Elżbieta, żona Stefana, dziedzica Tęgoborza, sprzedaje część swego dziedzictwa zwanego Widuchowa, za 300 grzywien, Prokopowi i jego synom, dziedzicom Bogorii (Kodeks Wielkopolski, n. 1559 i Kodeks Małopolski, III, 196)[5].

W połowie XV wieku dziedzicami są: Jan „Naschian“ herbu Topór i Piotr Międzygórski herbu Kopaszyna. Łany kmiece oddawały dziesięcinę, wartości 2 grzywien, biskupowi krakowskiemu[6][5].

Według Długosza dwa folwarki rycerskie, karczma i zagrodnicy dawali dziesięcinę, wartości 2 grzywien plebanowi w Janinie Długosz L.B. t. II, s.381)[5]. Według registru poborowego powiatu wiślickiego w roku 1508 we wsi „Widucha“ sors w kwocie 7 groszy, płaci Marcin Dąbieński. Ten sam rejestr z roku 1579 podaje że „Wyduchowa“, w parafii Janina, własność Mnihowskieh (z Mnichowic), ma 13 osadników, 8 łanów, 1 ogrodnika, 3 komornika, 8 ubogich oraz 1 rzemieślnika (Pawiń., Małop., 232 i 490).

Jeszcze w roku 1670 wieś jest własnością Krupskiego - starożytny dom mieszkalny w Widuchowej nosił napis: „Nicolaus Krupka in Mąjkowiee et Widuchowo haeres aedificarit A. D. 1670.“. Na początku XVIII wieku wiś należy do Konstantego Felicjana Szaniawskiego, biskupa krakowskiego, który zakładając seminarium w Kielcach, dał mu na uposażenie w r. 1725 wieś Widuchowa, będącą osobistą własnością fundatora. Dochody z wsi miały służyć na utrzymanie 36 kleryków, których nadzór powierzył komunistom z Węgrowa, Bartoszkami zwanymi.

Według spisu miast, wsi, osad Królestwa Polskiego z 1827 roku było we wsi 60 domów i 418 mieszkańców.

W roku 1864 wieś przeszła na własność skarbu, a w roku 1882 sprzedaną została drogą licytacji. Nabył ją za kwotę 50 505 rubli srebrnych rezydujący w Warszawie książę generał Agafon Wachwachow.

W drugiej połowie wieku XIX Widuchowa stanowiła wieś i folwark w powiecie stopnickim, gminie Szaniec, parafii Janina, leży na prawo od szosy prowadzącej ze Stopnicy do Buska. Folwark posiadał obszaru 691 mórg. Do folwarku należał również staw, mający do 100 mórg. obszaru. Istniała tu poprzednio wielka gorzelnia, hodowla owiec i bydła opasowego[5].

Zabytki[edytuj]

Dwór w Widuchowej z 1620 r.
  • Dwór zbudowany w 1620 r. przez Mikołaja Krupkę, dziedzica Mojkowic i Widuchowej. Oparty na planie kwadratu późnorenesansowy budynek, widoczny jest z głównej drogi biegnącej przez wieś. Stoi wśród starych drzew ocalałych z dawnego parku. Jest podobny do miejskiej kamienicy za sprawą pięcioarkadowych podcieni wspartych na jońskich kolumnach od frontowej strony. Nad wejściem widnieje tablica z napisem: „NICOLAVS KRVPKA IN MOYKOWICE ET WIDVCHOWA HERES ADIFICAVIT ANNO DOMINE 1620 VI POSTERITAS OPTINEAT OPTO”. Pierwotnie budynek miał charakter obronny. Murowany z kamienia, jednopiętrowy, częściowo podpiwniczony. Dach czterospadowy, gontowy[7].W XVIII w. dwór wraz z majątkiem nabył biskup krakowski Konstanty Szaniawski i w 1725 r. przeznaczył na uposażenie założonego przez niego seminarium kieleckiego. Przez kolejnych przeszło sto lat dochody z majątku zasilały kieleckich kleryków. W czasie Powstania styczniowego w okolicy Widuchowy dochodziło do licznych potyczek[8]. Po jego upadku, w ramach represji, władze carskie skonfiskowały majątek. Nowym właścicielem został zasłużony w tłumieniu powstania gruziński książę Dawid Wachwawidze[8]. Jego syn zamieszkał w Widuchowej na stałe. Po rewolucji w Rosji, przez cały okres międzywojnia Widuchowa stała się schronieniem dla gruzińskich emigrantów, a dwór ośrodkiem ich życia towarzyskiego. W 1937 r. księżna Ksenia sprzedała dwór kpt. Bolesławowi Makowskiemu, oficerowi wojska polskiego[9]. W 1956 r. dwór wraz z ogrodem wpisane zostały do rejestru zabytków nieruchomych (nr rej.: A-42/1-2 z 2.10.1956 i z 12.05.1965)[10].
  • Kościółek późnobarokowy zbudowany w 1791 r. na wzgórzu, otoczony drzewami i starym murem. Murowany z kamienia, otynkowany. Dachy dwuspadowe. Nad nawą wieżyczka na sygnaturkę, wieloboczna z latarnią. Ołtarzyk o charakterze barokowym z obrazem Matki Boskiej z Dzieciątkiem z napisem i datą „1680”[7]. W 1957 r. kościół wpisany został do rejestru zabytków (nr rej.: A-41 z 15.01.1957 i z 23.06.1967)[10].
  • Figura przydrożna. Kamienna. Na okrągłym słupie kapliczka, prawdopodobnie z XVI/XVII w.
  • Figura przydrożna. Kamienna. Na postumencie rzeźba św. Stanisława z Piotrowinem z 1782 r.
  • Figura przydrożna. Kamienna. Na postumencie rzeźba Chrystusa Frasobliwego z XVIII wieku[7].

Przypisy

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2014–03–09]. s. według wyboru.
  2. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013–02–15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2014–03–09]. 
  3. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  4. Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych: Urzędowy wykaz nazw miejscowości (2012,2015) (pol.). Wykaz urzędowych nazw miejscowości i ich części (xls) opublikowany [w:] Dz.U. z 2013 r. poz. 200 ze zmianami w Dz.U. z 2015 r. poz. 1636. [dostęp 2017-08-25].
  5. a b c d Widuchowa w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. XIII: Warmbrun – Worowo. Warszawa 1893.
  6. Urszula Oettingen, Jerzy Szczepański, Miedzy Wisłą a Pilicą. Studia i materiały historyczne. Uposażenie dziesięcinne najstarszych kościołów parafialnych dekanatu Kije według Liber Beneficiorum Jana Długosza, Kielce 2007,s.35.
  7. a b c Jerzy Łoziński, Barbara Wolff, Katalog zabytków sztuki w Polsce. Województwo Kieleckie. Powiat Buski.Tom III, Zeszyt 1, Warszawa 1957
  8. a b Widuchowa. Gruzińska Przystań na Ponidziu. [dostęp 2013-08-07].
  9. Michał Jurecki: Ponidzie - w świętokrzyskim stepie. [dostęp 2013-08-07]. s. 62-63.
  10. a b Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo świętokrzyskie. 30 września 2017; 2 miesiące temu. [dostęp 2015-10-08]. s. 2.