Zabójstwo honorowe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Zabójstwo honorowe – zabójstwo popełnione przez rodzinę, motywowane chęcią "zmycia hańby" spowodowanej uznawanym za rzekomo niewłaściwe zachowanie jej członka. Czasami do zabójstwa wystarczy samo podejrzenie, że doszło do takiego zachowania. Ofiarami bywają w większości młode kobiety, najczęściej żyjące w społecznościach bądź kulturach, w których reputacja kobiety (żony, córki) stanowi o reputacji rodziny. Zabójstwo "w obronie honoru rodziny" popełniane jest przez męskich członków rodziny, tj. ojców, braci, wujów, kuzynów. United Nations Population Fund (UNFPA) szacuje liczbę takich wypadków na świecie na około 5000 rocznie (gdy ofiarami są kobiety)[1][2], jednakże organizacje kobiece uważają, że liczba zabójstw honorowych jest znacznie wyższa.

Przyczyny zabójstw[edytuj | edytuj kod]

Najczęstszymi sytuacjami prowadzącymi do zabójstw honorowych są:

  • Wybór partnera uznanego przez rodzinę za niewłaściwego lub wybór przyszłego małżonka wbrew planom rodziny: w niektórych kulturach nie pozostawia się kobietom swobody w odrzuceniu zaaranżowanych zaręczyn. Dzieje się tak w Indiach, niektórych krajach muzułmańskich (np. Pakistan), Afryce Subsaharyjskiej[3] lub w Chinach. Skrajnym przypadkiem jest aranżowanie małżeństwa pod przymusem z groźbą kary, w tym zabicia,
  • Przedmałżeńskie relacje seksualne,
  • Pozamałżeńskie relacje seksualne (cudzołóstwo),
  • Zbyt "zachodni", zdaniem rodziny – nieprzyzwoity ubiór kobiety (na przykład chodzenie w spodniach, odkrywanie ciała), także chęć przyjęcia lub przyjęcie (elementów) zachodniego stylu życia,
  • Zmiana wyznania religijnego lub porzucenie wiary,
  • Skłonności lub relacje homoseksualne,
  • Zgwałcenie,
  • Inne, szeroko rozumiane, zachowania postrzegane jako „przynoszące wstyd”, a więc negatywnie wpływające na reputację rodziny.

Zabójstwo honorowe na świecie[edytuj | edytuj kod]

Zabójstwo honorowe jest zjawiskiem bardzo starym, którego przypadki miały miejsce już w Starożytnym Rzymie. Jego ślady można odnaleźć także w Starym Testamencie, np. w Księdze Kapłańskiej (21:9): „Jeżeli córka kapłana bezcześci siebie nierządem, bezcześci przez to swojego ojca. Będzie spalona w ogniu.”[4] i (20:9) „Ktokolwiek złorzeczy ojcu albo matce, będzie ukarany śmiercią: złorzeczył ojcu lub matce, ściągnął śmierć na siebie"[5] czy też w Księdze Wyjścia (21:17): „Kto by złorzeczył ojcu albo matce, winien być ukarany śmiercią.”[6] Zabójstwa honorowe wiążą się z dawnymi tradycjami plemiennymi, więc potępianie ich przez autorytety religijne niewiele zmienia. Wywodzą się raczej z kultury plemiennej i patriarchalnej struktury społecznej niż wyłącznie z przykazań religijnych jako takich, mimo to, często usprawiedliwiane są motywami religijnymi. Prawo islamskie nie wyraża jasnej zgody na nie[7]; w Koranie zaś nie ma żadnych treści usprawiedliwiających takie przestępstwo[8]. Mimo największej liczby morderstw honorowych w Pakistanie[9], azjatyckim kraju muzułmańskim, muzułmanie utrzymują, iż morderstwa takie są sprzeczne z naukami islamu[10]. Za to na przykład w Indonezji, kraju o największej populacji muzułmanów na świecie, zabójstwa honorowe należą do rzadkości.

Współcześnie zabójstwa tego typu zdarzają się nie tylko w Azji Wschodniej i Południowej (Pakistan, Bangladesz), na Bliskim Wschodzie (Turcja, Irak, Jemen), czy w Afryce Północnej (Maroko), ale też w Europie (głównie w rodzinach pakistańskich, bangladeskich i kurdyjskich[11] emigrantów – w Anglii dziesiątki tego typu spraw o zabójstwa trafiło przed tamtejsze sądy[12][13]). Morderstwa honorowe popełniane są również wśród wyznawców sikhizmu i hinduizmu – głównie w północnych Indiach[14][15], a także w Albanii i w Kosowie oraz na Sycylii[16]. Raporty Komisji Praw Człowieka ONZ wspominają także o morderstwach honorowych w Brazylli, Ekwadorze, Egipcie, Izraelu, Włoszech, Jordanii[17], Szwecji, Ugandzie, Afganistanie, Iranie[18] i Terytoriach Palestyńskich. Kolejnym zjawiskiem przemocy wobec kobiet ze strony ich rodzin są mające miejsce w Południowej Azji (głównie w Indiach i Pakistanie, ale też Bangladeszu) tzw. "dowry murders" ("dowry deaths") czyli śmierć dla posagu (gdy mowa o doprowadzeniu do samobójstwa) lub morderstwa dla posagu[18][19]; bardzo często są to zabójstwa pozorowane na wypadki[20]. Według Narodowego Indyjskiego Biura ds. Kryminalnych (NCRB) w roku 2008 w Indiach odnotowano 8172 przypadki "śmierci dla posagu"[21]. Pakistańskie morderstwo honorowe nazywane jest "karo-kari"; do popełnienia tej zbrodni częstokroć wystarczy samo podejrzenie lub zarzut, że kobieta popełniła czyn niezgodny z kodeksem moralnym wyznawanym przez jej rodzinę i bliskich.

Zabójstwo honorowe zostało potępione przez Włochy dopiero w 1981; zabroniono wtedy także używania argumentu "honoru" w obronie prawnej (przepis nr 442 z 5 sierpnia)[22]. Przed 1981, mężczyźni, którzy zamordowali swoją żonę, siostrę lub córkę (ale także np. pomścili zabitych ze swojej rodziny) z "przyczyn honorowych" byli skazywani jedynie na 3 do 7 lat więzienia. Obecnie wciąż zdarzają się przypadki morderstw z honoru: w 2006 roku 24-letni Giovanni Morabito zabił swoją siostrę, gdyż zaszła w ciążę nie będąc mężatką; utrzymywał później, iż była to "kwestia honoru". We Włoszech synonimem takiej zbrodni było "morderstwo w afekcie". W Brazylii, do roku 1991 morderstwo żony za zdradę (cudzołóstwo) nie było traktowane jak przestępstwo i nazywano je jednocześnie "honorowym zabójstwem"[23]. Z tej przyczyny, w samej tylko Brazylii około 800 kobiet rocznie ginęło z rąk swoich mężów. Zbrodnie w afekcie są wciąż traktowane łagodnie w Ameryce Łacińskiej; prawo w Argentynie, Ekwadorze, Wenezueli i Peru dopuszcza częściowo lub całkowicie obronę opartą na "motywie honoru". W Kolumbii, do roku 1980, mąż mógł zabić swoją żonę za zdradę i nie zostać ukaranym; zbrodnia taka jest zaś od niedawna karalna w Turcji[24]. Zgodnie z Kodeksem Napoleona, przestępstwo w afekcie mogło być argumentem obronnym w sprawie o morderstwo w ​​prawie francuskim. Na Haiti morderstwo żony po przyłapaniu na gorącym uczynku cudzołóstwa w swoim domu, podlega ułaskawieniu[25]. Jordańskie prawo nadal głosi, iż mężczyzna (mąż) lub bliski krewny, który zamordował kobietę (żonę) w sytuacji wskazującej na zdradę, będzie zwolniony z kary[26]. Próby zniesienia tego przepisu podejmowane przez króla Abdullaha II zostały odrzucone przez parlament. W roku 2011 prezydent Autonomii Palestyńskiej Mahmud Abbas znowelizował prawo mające ukrócić wyrozumiałość sądów wobec napaści lub morderstw "w obronie honoru rodziny"[27]. Uczynił to po mającej miejsce niedaleko Hebronu zbrodni utopienia 21-letniej dziewczyny przez jej wujka, gdyż jego zdaniem wybrała niewłaściwego mężczyznę. Wuj został aresztowany, zaś morderstwo, mimo iż nie należało do wyjątków, wywołało falę oburzenia[28].

Przypisy

  1. The State of World Population 2000
  2. ME Forum: Are Honor Killings Simply Domestic Violence?
  3. BBC: Africa's forced marriages
  4. Kpł 21,9 w przekładach Biblii.
  5. Kpł 20,9 w przekładach Biblii.
  6. Wj 21,17 w przekładach Biblii.
  7. BLOODSTAINS ON A ACODE OF HONOR. The Murderous Marginalization of Women in the Islamic World By Kenneth Lasson
  8. Muslim Women's League: Islamic Perspective on "Honor Killings", kwiecień 1999
  9. The Times of India: 'Honour' killing: It's a global phenomenon
  10. Muslim Women's League: Honor Killings in Pakistan
  11. Killing for Honour
  12. BBC: Honour crimes
  13. The Independent: A question of honour: Police say 17,000 women are victims every year
  14. Sąd potępia honorowe zabójstwa
  15. CNN: Indian couple slain in 'honor killing'
  16. Tintori, Karen, 2007. Unto the Daughters: The Legacy of an Honor Killing in a Sicilian-American Family
  17. Arab Honor's Price: A Woman's Blood By Douglas Jehl
  18. 18,0 18,1 National Geographic News: Thousands of Women Killed for Family "Honor", 12 lutego 2002
  19. Feminoteka: Spis powszechny Indii 2011 a sytuacja kobiet - lepiej czy gorzej?
  20. wp.pl: Co godzinę 12 Hindusek ginie w "przypadkowych" pożarach
  21. ALL INDIA FIGURES AT A GLANCE-2008
  22. DAPHNE PROJECT “PROPOSING NEW INDICATOORS: MEASURING VIOLENCE’S EFFECTS. GVEI”
  23. Barbara Kay: A westerner’s guide to understanding honour killings
  24. Violence Against Women: Issue Of Honor Killing
  25. Code pénal de Haïti
  26. Jordan Parliament Supports Impunity for Honor Killing, Waszyngton, Human Rights Watch, styczeń 2000.
  27. Palestine: Honour killing laws changed 16 maja 2011.
  28. West Bank murder smashed the lie of ‘honour killings’

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Are Honor Killings Simply Domestic Violence? Chesler Phyllis. Middle East Quarterly XVI(2): 61-69, 2009.
  • Unto the Daughters: The Legacy of an Honor Killing in a Sicilian-American Family. Karen Tintori. St. Martin's Press, 2007.
  • Generous Betrayal: Politics of Culture in the New Europe. Unni Wikan. University of Chicago Press, 2002.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]