Zdzisław Kozień

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zdzisław Kozień
Data i miejsce urodzenia 4 grudnia 1924
Kraków
Data i miejsce śmierci 25 marca 1998
Rzeszów
Zawód aktor
Lata aktywności ok. 1943-1989
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski

Zdzisław Kozień (ur. 4 grudnia 1924 w Krakowie, zm. 25 marca 1998 w Rzeszowie) – polski aktor teatralny, filmowy i telewizyjny.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się i wychował Krakowie, gdzie występował w dziecięcym chórze, a później w czasach okupacji rozpoczął pracę artystyczną jako aktor-amator na scenie Wojska Polskiego[1][2]. W latach 1948-1952 występował w Teatrze Kolejarza w Krakowie[3][2].

Od roku 1953 był związany z Teatrem im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie, gdzie zadebiutował rolą Zbyszka Dulskiego w Moralności pani Dulskiej[2]. W 1955 zdał aktorski egzamin eksternistyczny[2], wiążąc się ze sceną rzeszowską na 19 lat. Stworzył tam wiele wybitnych kreacji aktorskich, m.in. gnuśnego Spodka, jednej z najzabawniejszych postaci Snu nocy letniej, Cześnika Raptusiewicza w Zemście, Czepca w Weselu, Grabca w Balladynie, Antonia w Weselu Figara, weneckiego senatora i ojca Desdemony - Brabancjo w Otellu, majora Wołdemara Hawryłowicza w Fantazym, Piotra w Wojnie i pokoju czy Wojewody w Mazepie[1].

Swoją zawodową pozycję budował na scenach wrocławskich, gdzie w latach 1972-1982 pracował w Teatrze Polskim i Współczesnym grając w takich spektaklach jak Popiół i diament, Anna Livia, Kartoteka, Iwona, księżniczka Burgunda, Ambasador, Matka[3], a za swoje kreacje wrocławska publiczność kilkukrotnie go nagradzała Złotą Iglicą (1977, 1978) i Srebrną Iglicą (1982). W 1975 za rolę epizodyczną w Księżniczce Turandot w reż. Henryka Tomaszewskiego otrzymał nagrodę Towarzystwa Miłośników Wrocławia.

Od 1983 ponownie występował w Rzeszowie, gdzie pracował także w Estradzie, gdzie zetknął się m.in. z Anną German. Powrócił na rzeszowską scenę Siemaszkowej w takich spektaklach jak Emigranci, Pieszo i Porwanie Sabinek[2].

Po epizodzie jako Ulek w nagrywanym w Bieszczadach westernie Rancho Texas (1958) na wiele lat filmowcy o nim zapomnieli. Sukcesem okazała się rola nieuleczalnie chorego trenera boksu w Skazanym (1976) Andrzeja Trzosa Rastawieckiego u boku Wojciechowi Pszoniaka, za którą zdobył nagrodę na festiwalu w San Sebastian w kategorii „najlepsza rola męska”, pokonując Gregory Pecka; nagrody nie odebrał w Hiszpanii, dopiero po zakończonym festiwalu mógł zgłosić się po nią do Warszawy[3].

Ważnym epizodem była rola ojca Agnieszki, zadającego córce istotne pytania o sens jej poczynań i mobilizującego ją do dalszych działań w Człowieku z marmuru (1976) Andrzeja Wajdy. W komedii Andrzeja Kondratiuka Big Bang (1986) o lądujących na zapadłej wsi kosmitach, których mieszkańcy chcą godnie i po staropolsku przywitać wystąpił jako naukowiec.

Na srebrnym ekranie telewidzowie polubili Kozienia przede wszystkim jako porucznika Antoniego Zubka w popularnym serialu kryminalnym 07 zgłoś się (1978-1981) oraz w roli króla Zygmunta Starego w serialu historycznym Królowa Bona (1980) Janusza Majewskiego. Na koncie Zdzisława Kozienia znajduje się około czterdziestu filmów, nawet najmniejsze role to popis aktorstwa realistycznego, opartego na psychologicznie pogłębionym warsztacie[1].

Odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Dwukrotnie żonaty. Zmarł 25 marca 1998 w Rzeszowie w wyniku choroby nowotworowej[4]. Został pochowany na Cmentarzu Wilkowyja w Rzeszowie. W Teatrze im. Wandy Siemaszkowej znajduje się popiersie aktora, a mała scena nosi jego imię[5]. Dziesięć lat później Mała Scena Teatru im. Wandy Siemaszkowej otrzymała imię wieloletniego aktora tej placówki, a w Rzeszowie na osiedlu Nowe Miasto znajduje się również ulica tego artysty.

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Nagrody[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Marek Kalita (2019-07-02): Zdzisław Kozień - zanim został aktorem, śpiewał przed Hitlerem (pol.). nowiny24.pl. [dostęp 2019-06-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-07-02)].
  2. a b c d e Janusz R. Kowalczyk (2013-03-25), 15 lat temu zmarł Zdzisław Kozień, „Rzeczpospolita [dostęp 2013-03-25] [zarchiwizowane z adresu 2019-07-02] (pol.).
  3. a b c SJ (2018-12-04): Zdzisław Kozień - niezapomniany porucznik Zubek (ang.). Podkarpacka Historia. [dostęp 2018-12-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-07-02)].
  4. Tygodnik Życie na Gorąco nr 38, 17 września 2015, s. 35
  5. Wielcy artyści rzeszowskiego teatru - Zdzisław Kozień. e-teatr.pl.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]