Akcent ostry
| Á | á |
| Ć | ć |
| É | é |
| Ǵ | ǵ |
| Í | í |
| Ḱ | ḱ |
| Ĺ | ĺ |
| Ḿ | ḿ |
| Ń | ń |
| Ó | ó |
| Ṕ | ṕ |
| Ŕ | ŕ |
| Ś | ś |
| Ú | ú |
| Ẃ | ẃ |
| Ý | ý |
| Ź | ź |
| Ǽ | ǽ |
| Ǿ | ǿ |
Akcent ostry (akut, akcent silny), [´] – znak diakrytyczny w postaci ukośnej kreski, o kształcie prostym lub nieznacznego klina, wznoszącej się od lewej do prawej (np. τό). Stosowany w alfabecie łacińskim, cyrylicy tylko do oznaczania akcentu i w alfabecie greckim tylko w samogłoskach.
W języku polskim występuje podobny znak diakrytyczny o nazwie kreska, służący do budowania znaków ć, ń, ó, ś i ź, ale ma trochę inny wygląd. W tradycyjnej polskiej typografii kreska jest bliższa pionu niż akcent ostry i nieco przesunięta na prawo od środka znaku[1].
Spis treści |
Przyporządkowanie fonetyczne [edytuj]
Samogłoski [edytuj]
W przypadku samogłosek ten diakryt oznacza wydłużenie (á [aː]) lub przykładany do niej akcent np. hiszpańskie ánimo ['ɑ.ni.mo] (nastrój, duch), animo [ɑˈni.mo] (witam) i animó [ɑ.ni.'mo] (powitał). Inne miejsce litery Á świadczy o zmianie znaczenia wraz ze zmianą akcentu.
Ten diakryt może zmieniać stopień otwarcia samogłoski, np. è [ɛ] i é [e] oraz ò [ɔ] i ó [o] w katalońskim i włoskim. Również w języku francuskim akut (fr. accent aigu), zapożyczony z pisowni greckiej, używany nad literą e (np. l'été), oznacza zmianę barwy samogłoski.
Jako oznaczenie tonu [edytuj]
W niektórych językach służy również do oznaczania sylaby akcentowanej wypowiadanej w intonacji wznoszącej. Termin pierwotnie stosowany w odniesieniu do greki klasycznej (akcent toniczny w języku greckim już w starożytności został zastąpiony akcentem dynamicznym). Akcent akutowy spotykany był także m.in. w języku prasłowiańskim.
Spółgłoski [edytuj]
W języku słowackim litery Ĺ i Ŕ to wydłużone odpowiedniki L i R, które zachowują się w niektórych wypadkach jak samogłoski. W języku dolnołużyckim Ŕ oznacza miękkie r, np. cołnaŕ : (dopełniacz) cołnarja – pol. czółnarz.
W języku polskim i w łacince białoruskiej litery Ć [ʨ] Ń [ɲ] Ś [ɕ] Ź [ʑ] to zmiękczone odpowiedniki C N S Z.
Użycie [edytuj]
- język polski: Ć Ń Ó Ś Ź i łacinka białoruska: Ć Ń Ś Ź.
- język czeski, język islandzki: Á É Í Ó Ú Ý i język słowacki: Á Í Ĺ Ó Ŕ Ú Ý
- język francuski: É é
- język górnołużycki: Ć, Ń, Ó
- język dolnołużycki: Ć, Ń, Ŕ, Ś, Ź, Ó
- język hiszpański, język kataloński, język portugalski, język galicyjski, język islandzki: Á É Í Ó Ú
- język angielski, język szwedzki, bokmål: É (tylko w zapożyczeniach).
- język turkmeński: Ý (wymawiane jako [j]).
