Andrzej Przewoźnik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Andrzej Przewoźnik
Andrzej Przewoznik Palmiry Poland September 14 2009 01.JPG
Andrzej Przewoźnik, Palmiry, 14 września 2009
Data i miejsce urodzenia 13 maja 1963
Jurków
Data i miejsce śmierci 10 kwietnia 2010
Smoleńsk
Sekretarz Generalny Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa
Okres urzędowania od 1 września 1992
do 10 kwietnia 2010
Poprzednik Wiesław Jan Wysocki
Następca Andrzej Krzysztof Kunert
Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Medal "Zasłużony Kulturze Gloria Artis" Medal "Milito Pro Christo" Order Przyjaźni Krzyż Oficerski Orderu Zasługi Republiki Węgierskiej (cywilny) Krzyż Komandorski Orderu Świętego Grzegorza Wielkiego
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Grób Andrzeja Przewoźnika na Powązkach

Andrzej Jan Przewoźnik (ur. 13 maja 1963 w Jurkowie[1], zm. 10 kwietnia 2010 w Smoleńsku) – polski historyk, sekretarz generalny Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa (1992–2010).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

W 1988 ukończył studia historyczne na Wydziale Filozoficzno-Historycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. W 2002 został absolwentem studiów podyplomowych z dziedziny z obronności państwa na Wydziale Strategiczno-Obronnym Akademii Obrony Narodowej w Warszawie.

W latach 1981–1989 zaangażowany w działalność NSZZ „Solidarność”". W 1990 uzyskał mandat radnego Rady Dzielnicy Zwierzyniec w Krakowie z ramienia Komitetu Obywatelskiego. W tym samym roku rozpoczął pracę w Urzędzie Wojewódzkim w Krakowie. Od 1 września 1992 do 10 kwietnia 2010 pełnił funkcję sekretarza generalnego Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Pełniąc tę funkcję odniósł liczne sukcesy, m.in. w sprawie cmentarza i pomnika ofiar zbrodni w Jedwabnem czy wieloletniej skutecznej batalii o odbudowę i ponowne uroczyste otwarcie Cmentarza Obrońców Lwowa. Był Wiceprzewodniczącym i Sekretarzem Komisji ds. Upamiętnienia Ofiar Zbrodni Katyńskiej przy Prezesie Rady Ministrów (1994–1998).

Członek Rady Muzealnej Państwowego Muzeum KL Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu-Brzezince, Muzeum Niepodległości w Warszawie, Centralnego Muzeum Jeńców Wojennych w Łambinowicach-Opolu, wiceprzewodniczący Rady Muzeum Wojska Polskiego, członek Rady Programowej Muzeum Powstania Warszawskiego. W dniu 30 kwietnia 2009 został powołany przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na członka pierwszej kadencji (2009–2013) Rady Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku oraz wybrany na jej sekretarza. Redaktor naczelny czasopisma historycznego "Niepodległość".

W 2005 był jednym z najpoważniejszych kandydatów na następcę Leona Kieresa na stanowisku prezesa Instytutu Pamięci Narodowej[2].

Zginął 10 kwietnia 2010 w katastrofie polskiego samolotu Tu-154M w Smoleńsku w drodze na obchody 70. rocznicy zbrodni katyńskiej[3]. Pozostawił żonę Jolantę i dwie córki – Joannę i Julię[4].

27 kwietnia 2010 został pochowany w Kwaterze Smoleńskiej na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie[5].

Tablice pamiątkowe[edytuj | edytuj kod]

  • tablica pamiątkowa odsłonięta 16 sierpnia 2010 w Juchnowcu Kościelnym[6]
  • tablica pamiątkowa odsłonięta 1 września 2010 w Štúrovie na Słowacji[7]
  • tablica pamiątkowa odsłonięta 11 kwietnia 2012 w Krakowie w Zespole Szkół Zawodowych nr 1 im. ks. kard. Adama Stefana Sapiehy przy ulicy Rzeźniczej 4, gdzie mieściło się niegdyś Technikum Geologiczne, którego absolwentem był Andrzej Przewoźnik[8]
  • tablica pamiątkowa odsłonięta 19 kwietnia 2011 r. na Cmentarzu Poległych 1920 r . w Radzyminie
  • tablica upamiętniająca odsłonięta 16 kwietnia 2012 obok Krzyża Katyńskiego na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie[9]

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Przewoźnik, Jolanta Adamska, Katyń. Zbrodnia. Prawda. Pamięć, Warszawa, Świat Książki, 2010, ISBN 978-8-247-2036-1 (wydana pośmiertnie).
  • Csaba Gy. Kiss, Andrzej Przewoźnik, Tam na północy. Węgierska pamięć polskiego września, Wydawnictwo Most, 2010.
  • Andrzej Przewoźnik, Cmentarze katyńskie, Wydawnictwo Terra Nova, ISBN 978-83-89474-12-4.
  • Marek Gałęzowski, Andrzej Przewoźnik, Gdy wódz odchodził w wieczność..., ISBN 83-89474-13-1.
  • Andrzej Przewoźnik, Adam Strzembosz, Generał Nil, 1999.

Przypisy

  1. Spoczął na Powązkach, urodził się w Jurkowie
  2. 5 lipca 2005 "Rzeczpospolita" podała informację, że w krakowskim oddziale IPN znaleziono dokument obciążający Przewoźnika jako agenta SB. Według opisywanego dokumentu Przewoźnik miał donosić na współpracowników z PAX-u. W reakcji na tę wiadomość szef kolegium IPN Sławomir Radoń stwierdził, że Przewoźnik nie może już być kandydatem na szefa IPN, bo ustawa o Instytucie dyskwalifikuje kandydata, wobec którego w archiwach IPN jest choćby najmniejsza informacja o jego możliwych związkach z tajnymi służbami PRL. Z tą opinią nie zgodzili się inni członkowie kolegium ani p.o. prezesa IPN Leon Kieres. Jeden z najpoważniejszych potencjalnych kontrkandydatów na stanowisko szefa Instytutu Antoni Dudek ogłosił, że nie będzie kandydował. Wkrótce okazało się, że dokument jest wątpliwej autentyczności, a na światło dzienne wydobył go bliski współpracownik Jana Rokity Zbigniew Fijak. 29 listopada 2005 Sąd Lustracyjny orzekł, że Andrzej Przewoźnik nie był agentem SB. Nie ma żadnych materiałów, nawet ustnych, żeby Andrzej Przewoźnik zobowiązał się do współpracy. Wręcz przeciwnie, wykazał, że takiej współpracy nie chce podjąć – powiedziała sędzia.
  3. Komunikat Nr 152/VI kad.. sejm.gov.pl, 10 kwietnia 2010. [dostęp 28 kwietnia 2010].
  4. Piotr Odorczuk, Andrzej Przewoźnik: wspaniały człowiek na straży trudnej pamięci, "Gazeta Krakowska" z 11 kwietnia 2010
  5. 5,0 5,1 Uroczystości pogrzebowe Andrzeja Przewoźnika. 27 kwietnia 2010. [dostęp 28 kwietnia 2010].
  6. Tablica upamiętniająca Andrzeja Przewoźnika w Juchnowcu. 17 września 2010. [dostęp 28 września 2010].
  7. Újabb emlékjelek Párkányban (węg.). 3 września 2010. [dostęp 28 września 2010].
  8. Kraków: odsłonięto tablicę upamiętniającą Andrzeja Przewoźnika. 11 kwietnia 2012. [dostęp 13 kwietnia 2012].
  9. Szczecin upamiętnił sekretarza Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa Andrzeja Przewożnika.
  10. M.P. z 2010 r. Nr 40, poz. 587
  11. M.P. z 2001 r. Nr 3, poz. 66
  12. M.P. z 1995 r. Nr 23, poz. 278

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]