Archikatedra św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty w Lublinie

Dane świątyni
Architekt	Antonio Corazzi

Historia
Data zakończenia budowy	1586-1625;; 1752, 1821, 1878 (przebudowy)
Aktualne przeznaczenie	Archidiecezja lubelska

	Archikatedra św. Jana Chrzciciela; i św. Jana Ewangelisty w Lublinie
	archikatedra
	A/245 z 28.02.1967
	; Front archikatedry
Państwo	Polska
Miejscowość	Lublin
Wyznanie	katolickie
Kościół	rzymskokatolicki
Wezwanie	św. Jana Chrzciciela; św. Jana Ewangelisty
Historia
Data zakończenia budowy	1586-1625;; 1752, 1821, 1878 (przebudowy)
Aktualne przeznaczenie	Archidiecezja lubelska
Dane świątyni
Architekt	Antonio Corazzi
	Multimedia w Wikimedia Commons

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

(Przekierowano z Bazylika archikatedralna św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty w Lublinie)

Skocz do: nawigacji, szukaj

Plac katedralny (1860)

Wygląd katedry na początku XX wieku.

Tablice epitafijne Sebastiana Klonowica i Wincentego Pola

Katedra widziana z Wieży Trynitarskiej

Wieża Trynitarska

Archikatedra św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty – największy kościół w Lublinie, pełniący funkcję kościoła archikatedralnego Archidiecezji lubelskiej, jest perłą baroku na Lubelszczyźnie.

[edytuj] Historia

[edytuj] XVI–XVIII w.

Archikatedra powstała w XVI wieku na ziemiach należących do Andrzeja Łęczyńskiego. Sprowadził on do Lublina zakon jezuitów. Kościół ufundował Bernard Maciejowski. Budowę rozpoczęto w 1586 wg projektów Jana Marii Bernardoniego i Józefa Bricca. Ukończono ją w 1625. Została już zbudowana w barokowym stylu, mimo to w pewnych miejscach można się doszukać detali renesansowych. Jezuici postanowili wybudować kompleks budynków dla szkoły i kolegium, które postanowili prowadzić. Budynki usytuowane były wzdłuż ulicy Jezuickiej oraz wokół dzisiejszego placu Katedralnego. Stykały się z gmachem katedry, przez co wewnątrz utworzył się dziedziniec. Całość wkomponowana była w mury obronne, przez co okna katedry musiały znajdować się powyżej linii murów z powodów bezpieczeństwa. W tym okresie była to świątynia jednonawowa z ołtarzami bocznymi.

W 1752 kościół został odbudowany w stylu barokowym po pożarze. W 1757 wnętrze świątyni pokryto iluzjonistycznymi freskami przez nadwornego malarza Augusta III Sasa, Józefa Meiera.

Po kasacji zakonu w 1773 w wyniku utworzenia Komisji Edukacji Narodowej z Lublina ustąpili jezuici. Kościół i klasztor przejęli ojcowie trynitarze. Nie mieli oni jednak żadnych pieniędzy na utrzymanie świątyni, przez co kościół oraz dawne zabudowanie kolegium jezuickiego popadały w ruinę. W 1797 świątynia pełniła funkcję magazynu na zboże.

[edytuj] XIX–XX w.

W 1805 utworzono diecezję lubelską. Na jej siedzibę wybrano dawny kościół jezuitów. W 1815 rozpoczęto wyburzanie gmachów kolegium jezuickiego. Gruz użyto do budowy szosy zamojskiej (dzisiejsza ul. Kardynała Stefana Wyszyńskiego). Gmachy znajdujące się przy ul. Jezuickiej oraz graniczące z furtą klasztorną, przeznaczono na szkołę wojewódzką. Swego czasu uczęszczał do niej Józef Ignacy Kraszewski, nie otrzymał jednak promocji do następnej klasy. Furtę klasztorną, która już w 1627 została podwyższona i umieszczono na niej dzwony przebudowano w stylu neogotyckim i nazwano Wieżą Trynitarską. W 1821 Antonio Corazzi zaprojektował nową fasadę, utrzymaną w klasycystycznym stylu. Przed wejściem do świątyni umieścił sześciokolumnowy portyk z balkonem.

Kolejna przebudowa nastąpiła w 1878. Odnowiono wtedy wnętrze kościoła a sześciokolumnowy portyk zmieniono na czterokolumnowy. Balkon zastąpiono frontonem.

W wyniku zniszczeń podczas II wojny światowej budynki dawnego kolegium ostatecznie przestały pełnić funkcje oświatowe i przez wiele lat stały puste. Obecnie znajduje się tu Archiwum Państwowe. Sama katedra została straciła jedną z wież. Z inicjatywy kardynała lubelskigo Stefana Wyszyńskiego, katedrę odbudowano. Powrócono do projektu Corazziego z sześciokolumnowym portykiem i balkonem. Na froncie świątyni umieszczono sgraffito z biskupim wezwaniem Stefana Wyszyńskiego - Soli Deo (Bogu jedynemu). W ostatnich latach rozpoczęto renowację wnętrza katedry. Obecnie prace dobiegają końca.

[edytuj] Kalendarium

1 września 1582 - przybycie jezuitów (Stanisław Warszewicki i Szymon Wysocki) do Lublina i rozpoczęcie prac zmierzających do powstania kościoła i kolegium jezuickiego;
1585 - wyznaczenie terenu pod budowę kolegium i kościoła z polecenia króla Stefana Batorego;
20 kwietnia 1586 - położenie kamienia węgielnego pod budowę kościoła;
25 kwietnia 1604 - konsekracja świątyni i nadanie jej patronów: św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty przez biskupa krakowskiego Bernarda Maciejowskiego;
10 marca 1752 - pożar kościoła i kolegium;
1758 - zakończenie procesu odbudowy świątyni i zmiany wystroju jej wnętrza;
21 lipca 1773 - kasata zakonu jezuitów przez papieża Klemensa XIV;
1805 - podniesienie kościoła do rangi katedry i decyzja o jego restauracji;
22 sierpnia 1832 - rekoncyliacja świątyni (rozbiorowe rządy austriackie zamieniły ją na skład zboża i magazyn wojskowy);
9 września 1939 - bombardowanie katedry;
1946 - przystąpienie do odbudowy świątyni po zniszczeniach II wojny światowej;
3 lipca 1949 - cud lubelski (łzy na obrazie Matki Bożej);
9 czerwca 1987 - wizyta Jana Pawła II w katedrze;
26 czerwca 1988 - koronacja cudownego obrazu Matki Bożej Płaczącej;
25 marca 1992 - podniesienie katedry do rangi archikatedry;
1998 - rozpoczęcie kompleksowej konserwacji dekoracji i wyposażenia archikatedry pod patronatem abpa Józefa Życińskiego;
2005 - ekspozycja szat grobowych w przebudowanych kryptach;
2006 - otwarcie stałej wystawy złotnictwa i szat liturgicznych w odnowionym Skarbcu i Zakrystii Akustycznej;
2007-2008 - konserwacja Kaplicy Najświętszego Sakramentu;
2009 - początek remontu elewacji (restauracja fasady).

[edytuj] Wnętrze archikatedry

Wnętrze naw pokryte jest freskami wykonanymi głównie przez Jana Meiera. W prezbiterium znajduje się XVII w. ołtarz wykonany z czarnej gruszki libańskiej, obecnie w swoim oryginalnym hebanowym kolorze, znajdują się w nim złote rzeźby świętych. W prezbiterium wiszą również dwa barokowe obrazy, Ostatnia wieczerza i Uczta Heroda. W kaplicach bocznych oprócz fresków możemy zobaczyć figury świętych, między innymi Ignacego Loyoli oraz obrazy.

W ołtarzu bocznym przy lewej nawie wisi obraz Matki Boskiej Płaczącej. 3 lipca 1949 obraz płakał krwawymi łzami, które zostały zebrane i umieszczone w jednym z kamieni w koronie Maryi. W kaplicy Najświętszego Sakramentu znajduje się cudowny Krzyż Trybunalski, znajdujący się pierwotnie w kościele św. Michała Archanioła.

Warta uwagi jest Zakrystia Akustyczna. W niej oraz sąsiednim skarbcu eksponowane są bardzo cenne zbiory przedmiotów liturgicznych. W obydwu pomieszczeniach znajdują się iluzjonistyczne freski Meiera, przedstawiające tryumf wiary nad herezją oraz jeźdźca Apokalipsy Zakrystię cechuje ciekawa własność. Stojąc odwróconym twarzą do ściany i mówiąc, osoby znajdujące się w innym rogu pomieszczenia wszystko usłyszą, nawet szept. Podobno biskup lubelski chciał mieć możliwość podsłuchiwania rozmów gości, których przyjmował w Zakrystii.

W archikatedrze znajduje się wiele przedmiotów przeniesionych do niej w XIX w. z kościoła św. Michała. Oprócz Krzyża Trybunalskiego, jest tu chrzcielnica z XIV w., tablice epitafijne, m.in. Sebastiana Klonowica, monstrancje itd.

Od niedawna otwarte są dla zwiedzających krypty. Leżą tam zmarli biskupi lubelscy. Można tu oglądać ubrania zmarłych, portrety nagrobne, przedmioty z którymi chowani byli zmarli. Wejście do krypt znajduje się we wnętrzu katedry.

Wieża Trynitarska zwana również Bramą Trynitarską, wchodziła w skład zabudowań kolegium jezuickiego. Na początku była tylko furtą klasztorną. Chcąc dojść do katedry, lub szkoły, każdy musiał przejść furtą. W 1627 podwyższono ją i przeznaczono na dzwonnice. Po kasacie zakonu jezuitów przeszła w ręce oo. trynitarzy. Pomimo, że budowla krótko należała do zakonników, od tej pory zaczęto ją nazywać Wieżą Trynitarską. Kolejnym właścicielem obiektu stało się miasto. W XIX w. wraz z katedrą uległa przebudowie. Antoni Corazzi zaprojektował ją w stylu neogotyckim. Podczas II wojny światowej uległa poważnym zniszczeniom. W latach 1945–1952 odbudowano Wieżę.

W Wieży Trynitarskiej obecnie znajduje się Muzeum Archidiecezjalne. Są tam przedmioty użytku religijnego, obrazy, ikony, rzeźby, tkaniny, sarkofagi, instrumenty muzyczne, lichtarze, portret trumienne oraz inne zabytkowe sprzęty. W związku z tym, że Wieża to dzwonnica lubelskiej archikatedry, można tu obejrzeć 4 dzwony, Michała, przeniesionego z fary lubelskiej oraz największy lubelski dzwon, Marię, odzywa się ona w wyjątkowe uroczystości. Ze szczytu Wieży możemy podziwiać panoramę Lublina.