Bazylika św. Stanisława Biskupa Męczennika w Lublinie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bazylika
św. Stanisława Biskupa Męczennika
bazylika mniejsza
Distinctive emblem for cultural property.svg A/244 z 28.02.1967 r.
(zespół klasztorny dominikanów)[1]
Widok z rynku staromiejskiego
Widok z rynku staromiejskiego
Państwo  Polska
Województwo  lubelskie
Miejscowość Lublin
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Wezwanie św. Stanisława Biskupa Męczennika
Położenie na mapie Lublina
Mapa lokalizacyjna Lublina
Bazylikaśw. Stanisława Biskupa Męczennika
Bazylika
św. Stanisława Biskupa Męczennika
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bazylikaśw. Stanisława Biskupa Męczennika
Bazylika
św. Stanisława Biskupa Męczennika
Ziemia 51°14′52,13″N 22°34′11,49″E/51,247814 22,569858Na mapach: 51°14′52,13″N 22°34′11,49″E/51,247814 22,569858
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Bazylika pw. św. Stanisława Biskupa Męczennika, zwana także Bazyliką Relikwii (Drzewa) Krzyża Świętego lub Kościołem oo. Dominikanów – jedna z najstarszych świątyń Lublina, wraz z klasztorem jest jedną z najdłużej istniejących instytucji tego miasta (w 2003 roku obchodził jubileusz 750 lat).

Od 21 czerwca 1967 r. kościół dominikanów posiada tytuł bazyliki mniejszej, nadany mu przez papieża Pawła VI.

Opis architektoniczny[edytuj | edytuj kod]

Fasada dwuwieżowa, z wysokim, późnorenesansowym szczytem schodkowym, z podziałami pionowymi i poziomymi oraz czterema parami sterczyn na krawędziach. Wieże dwukondygnacyjne, z podwójnymi pilastrami narożnymi, w strefie górnej z wysokim oknem zamkniętym łukiem pełnym, nakryte dachami czterospadowymi, z hełmami. Przed wejściem do kościoła kruchta, nieco przesunięta na północ od osi głównej kościoła (powodem zabudowa działek przed świątynią w XVIII wieku), zamknięta od góry szczytem z gierowanym naczółkiem krytym blachą miedzianą, z dwoma sterczynami po bokach.

Kościół widziany z Al. Unii Lubelskiej

Dach korpusu nawowego dwuspadowy, z ozdobnym hełmem sygnaturki z blachy miedzianej, podobnie dwuspadowy dach przykrywający prezbiterium, o znacznie niższej kalenicy. bryle zewnętrznej kościoła wyodrębniają się kaplice – zwłaszcza kaplica Tyszkiewiczów, na przedłużeniu prezbiterium, w części dolnej na planie prostokątnym, wyżej, poprzez ścięte narożniki szcześcioboczna, nakryta eliptyczną kopułą z hełmem. Od południa kwadratowa w podstawie Kaplica Firlejów, nakryta kopułą; od północy wydłużona, dostawiona prostopadle do prezbiterium, zamknięta półkoliście Kaplica MB Paryskiej, obok kopuła kaplicy Ossolińskich.

Kościół podłużny, trójnawowy, halowy, korpus nawowy trzyprzęsłowy, przylegają do niego trzy pary kaplic bocznych oraz wydzielone kaplice na przedłużeniu naw bocznych. Długie, trzyprzęsłowe prezbiterium z dwiema kaplicami od strony północnej oraz kaplicą na jego przedłużeniu. Nawy, prezbiterium i część kaplic kryte sklepieniem krzyżowym; w kaplicach Ossolińskich i Firlejów sklepienie w typie lubelskim. Całość wnętrza zachowuje czytelną strukturę gotyckiej, trzynawowej hali zakonnej, zbliżoną swoją formą i proporcjami m.in. do XIV-wiecznej katedry lwowskiej (łacińskiej).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kościół i zabudowania klasztorne w roku 1964.

Za datę pierwszej fundacji kościoła klasztornego przyjmuje się rok 1253, jednakże dominikanie mogli przybyć do Lublina z Krakowa już w latach 30. XIII wieku. Obecny kościół został zbudowany w XIV wieku, z fundacji Kazimierza Wielkiego w 1342 r. Do początków XVI wieku, gdy dodano drugą nawę boczną, był świątynią dwunawową, z wydłużonym, zakonnym prezbiterium. Obecny kształt otrzymał po przebudowie w końcu XVI wieku (po katastrofalnym pożarze w 1575 r.).

Wnętrze[edytuj | edytuj kod]

Wnętrze kościoła w trakcie mszy

Świątynię otacza jedenaście kaplic, przesuwając się zgodnie z ruchem wskazówek zegara (począwszy od północno-zachodniego narożnika) są to kaplice:

  • Hulewiczów
    • w niej wejście na klatkę schodową wieży północnej (za rokokowym konfesjonałem),
  • Korczmińskich
    • w ołtarzu – rzeźbiarska grupa ukrzyżowania.
  • św. Stanisława
    • w ołtarzu obraz z końca XVI wieku przedstawiający św. Stanisława.
  • Ossolińskich lub Matki Bożej Trybunalskiej lub Matki Bożej Opieki (nosiła też nazwy MB Różańcowej oraz św. Jacka)
  • Ruszelska
    • jedna z najmniejszych kaplic,
    • znajduje się w niej niewielki obraz Matki Bożej, czczony w XVII wieku przez jednego z najznakomitszych lubelskich dominikanów, o. Pawła Ruszla.
  • Matki Bożej Paryskiej lub Niepokalanego Poczęcia NMP,
    • wzniesiona w latach 1728-1729, z fundacji Anny Krasickiej z Rzewuskich, żony kasztelana chełmskiego,
biskup kijowski Andrzej z relikwiami Krzyża Świętego

Nawę główną otaczają cztery (z sześciu istniejących pierwotnie) ołtarze – kaplice przyfilarowe (wymienione w identycznej kolejności):

W większości kaplic znajdują się ołtarze z II. połowy XVIII wieku z dynamicznymi, złoconymi, drewnianymi figurami będącymi znakomitym przykładem rzeźby lwowskiej (puławska pracownia Pawła Zeisla). W kaplicy Firlejów, do momentu kradzieży (8/9 lutego 1991 r.), przechowywana była jedna z największych na świecie relikwii Krzyża św., najprawdopodobniej znajdująca się wcześniej kolejno w Jerozolimie, Konstantynopolu i Kijowie, a która do Lublina dotarła prawdopodobnie ok. 1420 r. To ona była przyczyną, dla której lubelska Bazylika była w XVII wieku trzecim miejscem pielgrzymkowym w Rzeczypospolitej – po Jasnej Górze i Gnieźnie.

W nawach bocznych znajduje się cykl sześciu obrazów z pracowni Tomasza Dolabelli.

Klasztor[edytuj | edytuj kod]

Teatr Lalki i Aktora mieszczący się w zabudowaniach klasztornych. Obok kościół dominikanów, w tle Wieża Trynitarska.

Od południa do Bazyliki przylega kompleks klasztorny, z dwoma wirydarzami, z pochodzącą z wieku XIV częścią wschodnią, mieszczącą m.in. wspartą na jednym filarze "Salę Unii" – dawny refektarz klasztorny, rozbudowywany w wiekach XVI-XVIII. Po kasacie i wypędzeniu zakonników w latach 80. XIX wieku, w klasztorze urządzono m.in. koszary. Dominikanie odzyskali częściowo swą własność w 1938 roku, lecz po 1945 roku większą część klasztoru zajął dom dziecka oraz Teatr Lalki i Aktora im. H. Ch. Andersena. Od kilku lat trwa kompleksowa rewaloryzacja i restauracja Bazyliki i klasztoru. Znajdującą się w południowym skrzydle głównego czworoboku klasztornego bramę, flankują płaskorzeźbione panoplia, panneau nad przezroczem bramy przedstawia dwa podające sobie ręce putta, interpretowane niekiedy jako symbol unii Lubelskiej.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]