Bessarion

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Bessarion
kardynał biskup
tytularny łaciński patriarcha Konstantynopola
Bessarion
Kraj działania  Państwo Kościelne
Data i miejsce urodzenia 2 stycznia 1408
Trebizond
Data i miejsce śmierci 18 listopada 1472
Rawenna
Dziekan kolegium kardynalskiego
Okres sprawowania 13 grudnia 1464 – 18 listopada 1472
Patriarcha Konstantynopola
Okres sprawowania 15 maja 1463 – 18 listopada 1472
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Inkardynacja bazylianie
Śluby zakonne 1424
Diakonat 1425
Prezbiterat 1430
Nominacja biskupia 1437
Sakra biskupia 11 listopada 1437
Wybór patriarchy 15 maja 1463
Kreacja kardynalska 18 grudnia 1439
Eugeniusz IV
Kościół tytularny SS. XII Apostoli (8 stycznia 1440)
Biskup Sabiny (5 marca 1449)
Biskup Tusculum (23 kwietnia 1449)
Biskup Sabiny (14 października 1468)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Bessarion OSBM (ur. 2 stycznia 1408[1], zm. 18 listopada 1472) – grecki duchowny, kardynał, bazylianin. Na chrzcie nadano mu prawdopodobnie imię Basilios, natomiast przypisywanie mu imienia chrzestnego Jan jest według części źródeł błędem[2].

Życie[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z Trebizondu. W 1424 roku wstąpił do monasteru, przyjmując imię zakonne Bessarion. W 1430 roku przyjął święcenia kapłańskie. Studiował w Konstantynopolu u Jerzego Gemista-Pletona. W 1437 roku został prawosławnym metropolitą Nicei. Był zwolennikiem unii z Kościołem rzymskokatolickim. W latach 1438-1439 uczestniczył w pracach soboru w Ferrarze i soboru florenckiego. Jako przedstawiciel Kościoła Wschodniego podpisał dekret unii florenckiej. W grudniu 1439 papież Eugeniusz IV mianował go kardynałem prezbiterem SS. XII Apostoli; od tego czasu przeszedł na służbę w kurii papieskiej. Po przybyciu do Włoch przeprowadził zewnętrzną i wewnętrzną reformę włoskich oo. bazylianów i otoczył ich opieką[3]. Pełnił wiele funkcji kościelnych, m.in. był protektorem kilku zakonów, tytularnym arcybiskupem Teb (od 1440), arcybiskupem Manfredonii i archimandrytą Sycylii (1447-49), tytularnym patriarchą Jerozolimy (21 października 1449 – 13 marca 1458), legatem w Bolonii, Romanii i Marchii Ankońskiej (1450-55), administratorem apostolskim diecezji Mazzara (1449-58) i Pampeluna (1458-62), opatem komendatoryjnym Grottaferrata (od 1462) i kilkakrotnie kamerlingiem św. Kolegium Kardynałów. 5 marca 1449 awansował do rangi kardynała biskupa, otrzymując kolejno diecezje podmiejskie Sabina, Tusculum (23 kwietnia 1449) i ponownie Sabina (14 października 1468), zachowując dotychczasowy tytuł prezbiterialny. Przyczynił się w znacznym stopniu do rozkwitu nauk humanistycznych i renesansu we Włoszech. Jego biblioteka liczyła kilkaset manuskryptów; osobiście przetłumaczył szereg prac greckich autorów na łacinę, m.in. Platona. Wspierał ideę krucjaty przeciwko Turkom w celu odzyskania Konstantynopola, kilkakrotnie służył jako legat papieski dla zjednania władców europejskich dla tej idei[4]. Bezskutecznie próbował przekonać cara Iwana III do unii z Kościołem katolickim. Po śmierci kardynała Izydora w kwietniu 1463 Bessarion otrzymał tytuł łacińskiego patriarchy Konstantynopola. Na kolejnych konklawe w 1455, 1458, 1464 i 1471 był poważnym kandydatem do tronu papieskiego, nigdy jednak nie uzyskał tej godności. Sprawował też funkcję dziekana św. Kolegium Kardynałów. Zmarł w opactwie św. Jana Ewangelisty w Rawennie podczas powrotu z nieudanej legacji we Francji i Burgundii w wieku 64 lat[1].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Z okresu prac soborowych pochodzi szereg traktatów Bessariona na temat teoretycznych i praktyczncyh aspektów unii Kościołów: O jedności (Dogmatikòs logòs e perí henòseos), oparty na wywodach teologicznych, odpowiedź na 4 sylogizmy Maksyma Planudesa, obrona Epigrapháj Jana Bekkosa przed atakami Palamasa (De processione Spiritus Sancti contra Palamam pro Becco)[5][3]. Mianowany łacińskim patriarchą Konstantynopola w 1463 roku ogłosił Encyclica ad Graecos (Encyklikę do Greków), w której wzywał swoich rodaków do zjednoczenia z Kościołem rzymskim[3].

Upamiętnił się przede wszystkim jako mecenas i uczony humanista. Wszechstronnie wykształcony, dążył do zespolenia tradycji klasycznych z chrześcijańskimi. W Rzymie skupił wokół siebie grono uczonych, w tzw. "Akademii Bessariona", ośrodku humanistów rzymskich. Przetłumaczył z języka greckiego na łacinę między innymi Metafizykę Arystotelesa i Memorabilia Ksenofonta. W sławnym dziele skierowanym przeciw Jerzemu z Trapezuntu In calumniatorem Platonis (wyd. L. Monter, 1927), podjął się obrony Platona, stając się jedną z ważnych postaci renesansowego platonizmu. Nie pojmował jednak platonizmu jako zupełnej alternatywy dla filozofii Arystotelesa, dążył raczej do rewizji późnych, krańcowych interpretacji jego myśli i do uzgodnienia obydwu filozofów. Pod wpływem Bessariona w Akademii Florenckiej utrwaliło się przekonanie, że jedyną właściwą apologią chrześcijaństwa jest taka jego obrona, która by się opierała na uzgodnieniu Platona z Arystotelesem w duchu Plotyna.

Bessarion poświęcił sporo energii dla zabezpieczenia greckiej spuścizny piśmienniczej. Własną bibliotekę, zawierającą największy na owe czasy w Europie zbiór rękopisów greckich, przekazał w 1468 roku dla miasta Wenecji. Stała się ona początkiem Biblioteca Nazionale Marciana. W skład owej kolekcji wchodziło 482 greckich i 264 łacińskich rękopisów[6].

Dzieła Bessariona zostały wydane u Migne'a, PG 161, 137-746[3].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Bessarion: A Biographical Profile.
  2. por. Zofia Włodek, Bessarion, W: Encyklopedia Katolicka, t. 2, Lublin 1976; Bessarion: A Biographical Profile.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Zofia Włodek: Bessarion. W: Encyklopedia katolicka. T. 2. s. 329.
  4. The life and work of Bessarion
  5. O. Jurewicz: Historia literatury bizantyńskiej. s. 292.
  6. Emblem of Cardinal Bessarion

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]