Bronisław Łagowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj

Bronisław Łagowski (ur. 8 lutego 1937) – polski filozof, historyk idei, eseista, publicysta, emerytowany profesor Uniwersytetu Pedagogicznego.

Studia filozoficzne ukończył na Uniwersytecie Warszawskim w 1961 roku. Początkowo zajmował się estetyką; doktorat o filozofii Stanisława Brzozowskiego obronił na Uniwersytecie Jagiellońskim. Habilitował się w Polskiej Akademii Nauk w Warszawie na podstawie rozprawy poświęconej filozofii politycznej Maurycego Mochnackiego.

Profesor w Instytucie Filozofii i Socjologii Akademii Pedagogicznej w Krakowie. Przez blisko czterdzieści lat (1962–2000) pracownik naukowy Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie był m.in. Kierownikiem Zakładu Historii Filozofii Polskiej w Instytucie Filozofii i Zastępcą Dyrektora Instytutu Filozofii do spraw Dydaktyki. W ostatnim dziesięcioleciu swej kariery naukowo-dydaktycznej związał się z Uniwersytetem Pedagogicznym w Krakowie, gdzie był profesorem i kierownikiem Katedry Filozofii Społecznej. Przez blisko 10 lat (dwie kadencje) był Członkiem Komitetu Nauk Filozoficznych Polskiej Akademii Nauk (PAN). W pracy naukowej i dydaktycznej koncentrował się na historii idei, historii myśli społecznej, filozofii politycznej, filozofii prawa, filozofii historii.

Autor m.in. "Filozofii politycznej Maurycego Mochnackiego" [1], "Listu otwartego do trzydziestolatków" (1991) oraz zbiorów esejów "Co jest lepsze od prawdy?" (1986), "Liberalna kontrrewolucja" (1994), "Szkice antyspołeczne" (1997), "Łagodny protest obywatelski" (2001), "Duch i bezduszność III Rzeczypospolitej. Rozważania." (2007).

Zarówno w pracy naukowej jak i publicystycznej wyróżniał się uczciwością intelektualną, niezależnością i odwagą głoszenia niepopularnych opinii[2]. Mimo iż formalnie był członkiem PZPR, nigdy nie był komunistą [3] i powszechnie znany był jego krytyczny stosunek do oficjalnej ideologii i polityki władz.[4] Nigdy nie był propagatorem komunizmu czy marksizmu, wręcz przeciwnie: jego wykłady poświęcone były tradycjom myślowym krytycznym wobec komunizmu i uczyły kolejne generacje studentów samodzielności w myśleniu o sprawach społecznych i dobru publicznym. Na seminariach czytał z zaawansowanymi studentami m.in. Arona, Bierdiajewa, Schumpetera, Hayeka, Kołakowskiego, Ortegę y Gasseta, Poppera, Schumpetera, Schmitta, Webera, romantyków polskich, 19-wiecznych chrześcijańskich millenarystów, teologów wyzwolenia, encykliki papieży i klasyków myśli społecznej, od Platona poprzez Hobbesa, Rousseau i Kanta, Hume'a i Adama Smitha po Burke'a, Constanta, de Maistra i Tocqueville'a. W czasach PRL był jednym z nielicznych pracowników uniwersytetu, którym – pomimo spełnienia wszelkich wymogów naukowych – PZPR zablokowła nominację na stanowisko docenta.[5], [6]Nie oznacza to jednak, by Łagowski był bezkrytycznym zwolennikiem opozycji lub "Solidarności"[7] . Wcześniej niż inni dostrzegał i piętnował słabości tych ruchów, w szczególności podejmowane przez ich członków i liderów próby wywierania środowiskowej presji moralnej i stosowanie mechanizmów konformizmu normatywnego w celu wymuszenia sztucznej jednomyślności i eliminowania opinii niezależnych i konkurencyjnych. Łagowski potrafił w sposób zaskakujący wykorzystywać okazje i sytuacje niezależnie od ich oficjalnego charakteru do wypowiadania poglądów, które uważał za słuszne i ważne a jednocześnie tłumione lub nieobecne w dyskursie publicznym: druzgocącej krytyce poddał iluzje polityczne zarówno rządzących jak i opozycji w eseju "Filozofia rewolucji czy filozofia państwa", który zaprezentował – ku zdziwieniu jednych i oburzeniu innych spośród zebranych w auli Collegium Novum oficjeli – w czasie uroczystej akademii zorganizowanej w UJ z okazji obchodów święta 1 maja w 1982 r.[8], przekształcając pustą formę rytualnej ceremonii w publiczne forum obywatelskiej krytyki politycznej. Profesor Andrzej Walicki docenił oryginalność i wyjątkowość myśli Łagowskiego i nazwał go "najbystrzejszym analitykiem PRL"[9].

Łagowski reprezentuje w spojrzeniu na politykę stanowisko realistyczne i racjonalistyczne[10], wywodzące się z tradycji oświeceniowej[11]. Nie jest ograniczony w swoich wyborach światopoglądowych ani konformizmem towarzyskim, ani dogmatyką ideologiczną[12]. Jego wizja jest synkretyczna, lecz w sposób spójny i przekonujący łączy elementy liberalizmu[13], konserwatyzmu[14] i świeckiej, lewicowej myśli społecznej[15] W jego pisarstwie widoczna jest błyskotliwa inteligencja, wszechstronne wykształcenie i wybitna erudycja. Jednocześnie język jego esejów i felietonów, choć bardzo elegancki i kulturalny, może nawet lekko staroświecki, jest bezpośredni, ekonomiczny, celny, czasami dobitny, wolny od zbędnych ozdobników i zaciemniających znaczenie pozornych głębi i fachowego żargonu[16]. Łagowski jest autorem niepowtarzalnym nie tylko dzięki swoistemu idiomowi stylistycznemu, ale również za sprawą oryginalnego i przemyślanego filozoficznego ugruntowania spojrzenia na politykę.[17] Publicystyka Łagowskiego, daleka od jakiejkolwiek politycznej stronniczości czy poprawności, jest bardzo wyrazista i bezkompromisowa. Wskutek tego wywołuje niekiedy kontrowersje [18] i diametralnie skrajne oceny w odbiorze, które oparte są niekiedy na nieporozumieniach, naditerpretacji lub nieżyczliwej interpretacji, zwłaszcza ze strony publicystów reprezentujących stanowiska skrajne. [19]

W latach 70. XX wieku publikował w "Tygodniku Powszechnym" pod pseudonimami Jan Demboróg i Piotr Myszkowski[20]. Jest autorem kilku książek i licznych artykułów naukowych opublikowanych w wydawnictwach fachowych ("Studia Filozoficzne", "Reports on Philosophy", "Universitas") a także olbrzymiej ilości esejów ogłoszonych w czołowych periodykach kulturalnych ("Twórczość", "Polityka Polska", "Europa. Tygodnik Idei", ResPublica Nova", "Przegląd Polityczny"), felietonów i wywiadów drukowanych w tygodnikach opiniotwórczych i prasie codziennej ("Tygodnik Powszechny", "Zdanie", Życie Gospodarcze", Nowe Życie Gospodarcze", "Kapitalista Powszechny", "Przegląd Tygodniowy", "Polityka", "Gazeta Wyborcza", "Przegląd", "Krytyka Polityczna"). Obecnie jest stałym felietonistą tygodnika opinii "Przegląd".

W roku 2008, z okazji 70. urodzin Bronisława Łagowskiego, ukazała się w Krakowie Księga Jubileuszowa złożona z artykułów jego przyjaciół i uczniów ("Teka Łagowskiego", Księgarnia Akademicka, Kraków 2008).

W maju 1997 r. uhonorowany został Nagrodą Krakowska Książka Miesiąca za Szkice antyspołeczne. Otrzymał również Nagrodę Fundacji im. Andrzeja Urbańczyka oraz nagrodę Fundacji im. Ksawerego i Mieczysława Pruszyńskich. Odznaczony m.in. Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski[21], Odznaką Prezydenta Miasta Krakowa "Honoris Gratia" (2007) i Medalem Fundacji Ekumenicznej Tolerancja.[22]

[edytuj] Publikacje i książki

  • Filozofia polityczna Maurycego Mochnackiego, Wydawnictwo Literackie. Kraków 1981.
  • Co jest lepsze od prawdy?, Wydawnictwo Literackie. Kraków 1986.
  • Liberalna kontrrewolucja, Centrum im. Adama Smitha, ISBN 83-901409-4-2
  • Szkice antyspołeczne, Księgarnia Akademicka, ISBN 83-86575-61-1
  • Łagodny protest obywatelski, Księgarnia Akademicka, ISBN 83-7188-371-4
  • Duch i bezduszność III Rzeczypospolitej. Rozważania. UNIVERSITAS, ISBN 83-242-0628-0
  • Pochwała politycznej bierności, Wydawnictwo Sprawy Polityczne. Warszawa 2008.
  • Teka Łagowskiego. Księga Jubileuszowa z okazji 70. urodzin Profesora Bronisława Łagowskiego. Księgarnia Akademicka. Kraków 2008.
  • Symbole pożarły rzeczywistość. Universitas, Kraków 2011. ISBN: 97883-242-1342-9. Stron 374

Przypisy

  1. ↑ Książka ta została uznana za "jedną z najważniejszych książek lat 70., odczytywaną jako manifest specyficznego politycznego realizmu." Zob: "Łagowski: konserwatysta nieprzeciętny” Autor: upr.pl Opublikował: Radzisław Franczak 2007-04-11 http://www.kapitalizm.org/?action=show_article&art_id=1952
  2. ↑ Prof. Andrzej Walicki w: "Gazeta Świąteczna" (dodatek "Gazety Wyborczej") z dn. 2007-05-18
  3. ↑ W tej kwestii zob. mi. in. esej R. Krasowskiego "Realizm polityczny, czyli jak nauczyć Polaków, że warto kierować się rozumem". "Życie" z dn. 2002-06-01: http://niniwa2.cba.pl/ugoda.htm
  4. ↑ "W Łagowskim intelektualiście należącym do PZPR ceni [Walicki] z kolei otwarcie wyrażaną pogardę do ideologicznej legitymizacji systemu i poszukiwanie jej w racji stanu, a także stawianie - podobnie jak Dzielski - na ewolucję systemu w kierunku liberalnym, w szczególności w sferze gospodarczej." Aleksander Hall, „Antykomunista, który broni PRL”. W: Polityka, 19.07.2010.
  5. ↑ Zagrożony w Krakowie przewód habilitacyjny Ł., rozpoczęty w Uniwersytecie Jagiellońskim, został przeniesiony do Polskiej Akademii Nauk w Warszawie. Rozprawa habilitacyjna wydrukowana została przez UJ w r. 1977 w mikroskopijnym nakładzie 66 sztuk jedynie na potrzeby formalnego przewodu, co było swoistą szykaną wobec autora (śreni nakład prac habilitacyjnych wynosił kilkaset egz.). W szerszym (choć nadal niskim) nakładzie praca ta mogła ukazać się dopiero po posierpniowej odwilży w krakowskim Wydawnictwie Literackim. Dopiero wtedy mogli się z nią zapoznać czytelnicy spoza wąskiego grona akademików. Książka uznawana była za "wywrotową", doszukiwano się w niej paralel do aktualnej sytuacji PRL. Zob: A. Walicki, "Łagowski jest tylko jeden". Przegląd, nr 6/2007.
  6. ↑ Podobnie ocenił habilitację Ł. prof. UJ Jan Skoczyński w artykule "Zapomniana książka Bronisława Łagowskiego". W: Teka Łagowskiego. Wyd. Księgarnia Akademicka. Kraków 2008. Str. 39-47.
  7. ↑ Zob: R. Graczyk, "PRL (nie)oswojona." Gazeta Wyborcza z dn. 5. sierpnia 2000
  8. ↑ Przedrukowany w: Bronisław Łagowski, Co jest lepsze od prawdy? Wydawnictwo Literackie, Kraków 1986.
  9. ↑ Andrzej Walicki, "Łagowskiego zmagania z PRL". w: Teka Łagowskiego. Księga Jubileuszowa z okazji 70. urodzin Profesora Bronisława Łagowskiego, Kraków 2008. Str. 29.
  10. ↑ W sprawie realizmu i racjonalizmu Ł. zob. A. Walicki, dz. cyt., R. Krasowski, dz. cyt., idem: "Czekając na odwilż: czyli umysł nadal zniewolony". "Życie" z dn. 2002-06-29: http://niniwa2.cba.pl/walicki.htm
  11. ↑ Zob. esej P. Piotrowskiego "Liberalno-konserwatywny okcydentalizm Bronisława Łagowskiego". "Filo-sofia" nr 1(2)/2002, ss: 115-130, ISSN 1642-3267 :http://www.filo-sofija.byd.pl/userfiles/nr2_p_piotrowski.pdf
  12. ↑ Prof. Marcin Król nazwał pisarstwo polityczne Ł. „sceptycznym republikanizmem” i podkreślił brak zaangażowania politycznego Ł., który „nie identyfikuje się z żadnym obozem politycznym”. Przyrównał jego postawę do modelu intelektualisty-klerka – krytycznego obserwatora rzeczywistości, odrzucającego myślenie grupowe i wzywającego innych do „obalania schematów myślowych”. M. Król, „Sceptyczny republikanin”. Europa. Tygodnik Idei. Nr 20/2007.
  13. ↑ Zob: M. Łuczewski, "Od socjalizmu do konserwatyzmu i dekadentyzmu. Przemiany polskiej lewicy po 1989 roku". Ośrodek Myśli Politycznej. 2020-09-06. http://www.omp.org.pl/artykul.php?artykul=152#_ftnref59
  14. ↑ "Wybór publicystyki z prawie trzydziestu lat krakowskiego filozofa polityki i historyka idei, reprezentującego mocno kontrowersyjną, ale z pewnością zasługującą na poważne potraktowanie oraz znakomitą warsztatowo, wersję konserwatywnego stylu myślenia politycznego". Arcana nr 89 (5/2009)
  15. ↑ Na temat liberalizmu ekonomicznego Łagowskiego i jego krytyki socjalistycznych tendencji pierwszej Solidarności (z lat 1980-81) zob.: A. Arato, F. Feher, Crisis and Reform in Eastern Europe. 1991; p. 389.
  16. ↑ Autor rozprawia się z poglądami na wydarzenia, jakie zachodziły w tym okresie i wcześniej, przeciwstawia się fałszywej polityce historycznej, a przede wszystkim dąży do odnowienia tradycji realizmu politycznego w Polsce. Posługuje się nieraz pojęciami filozofii polityki, stroniąc jednak od teoretycznego żargonu. Z Wstępu wydawcy do zbioru esejów: "Symbole pożarły rzeczywistość".
  17. ↑ "Łagowski należy do najznakomitszych publicystów polskich. Poprzestanie na tej konstatacji byłoby jednak pomniejszeniem go: świetnych warsztatowo publicystów mamy w Polsce sporo, ale Łagowski jest tylko jeden. Tylko on bowiem łączy talent pisarski z własną, dobrze przemyślaną filozofia polityczną, umiejscawiającą go ponad i poza tzw. podziałami historycznymi tylko on okazał się zdolny do przejawiania bezkompromisowej, prowokującej wręcz odwagi płynięcia pod prąd, całkowitego ignorowania stadnych odruchów i zmiennych falowań dominującej w mediach opinii publicznej". A. Walicki. „Łagowski jest tylko jeden”. Tygodnik Przegląd nr 6/2007 z 11.02.2007
  18. ↑ J. Jedlicki, "Sceptyk drapieżny", Przegląd nr 32; J. Dobrzański, "Gniewna recenzja", Przegląd nr 44 (2011)
  19. ↑ por. B. Wildstein, "Eksplozja antyrozumu, czyli nowa lewica wobec narodowej żałoby", Rzeczpospolita http://pdfcast.org/pdf/eksplozja-antyrozumu
  20. ↑ Zob: Rozmowę Janiny Paradowskiej z B. Ł. w: Tygodnik Polityka z 19. maja 2010.
  21. ↑ Inauguracja 55. roku akademickiego
  22. ↑ http://pl.wikipedia.org/wiki/Fundacja_Ekumeniczna_Tolerancja

[edytuj] Linki zewnętrzne

oraz http://www.krytykapolityczna.pl/Opinie/Lagowski-Akcje-polityczne-Jaroslawa-Kaczynskiego-niesamowicie-wzrosly/menu-id-197.html

Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Bronis%C5%82aw_%C5%81agowski&oldid=28626269”
Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Działania
Nawigacja
Dla czytelników
Dla wikipedystów
Narzędzia
Drukuj lub eksportuj