Teologia wyzwolenia

Teologia wyzwolenia - ruch teologiczny w Kościele katolickim powstały po Soborze Watykańskim II.

Szczególnie rozpowszechniona jest w Ameryce Łacińskiej oraz wśród jezuitów, choć jej wpływ w Kościele katolickim znacznie zmalał odkąd została potępiona przez papieża Jana Pawła II podczas jego pielgrzymki do Meksyku w styczniu 1979.

Idea

Teologia wyzwolenia opiera się na związku między teologią chrześcijańską (głównie katolicką) i aktywizmem politycznym, szczególnie w kwestiach sprawiedliwości społecznej i praw człowieka. Ze względu na kontrowersyjną naturę tych zagadnień, ich miejsce w nauce Kościoła, oraz to, w jakim stopniu hierarchowie kościelni powinni się w nie angażować, zawsze była przedmiotem dyskusji.

Teologia wyzwolenia koncentruje się na osobie Jezusa postrzeganego jako wyzwoliciela. Nacisk kładzie się na te fragmenty Biblii, gdzie misja Jezusa jest opisana właśnie w rozumieniu wyzwolenia, i gdzie on sam przedstawiony jest jako ten, który przywraca sprawiedliwość.

Część z wyznawców tej teologii dodawała do niej elementy marksizmu, wspierała sandinistów. Główną kontrowersją jest doktryna o odwiecznej walce klas. Watykańska Kongregacja Doktryny Wiary nakazała tym teologom zaprzestania takich publikacji.

Znaczenie współczesne

Papież Jan Paweł II w znacznym stopniu położył kres oficjalnemu poparciu dla teologii wyzwolenia wśród hierarchii Kościoła katolickiego oświadczeniem wygłoszonym w styczniu 1979, podczas wizyty w Meksyku: ta koncepcja Chrystusa jako polityka, rewolucjonisty, jako wywrotowca z Nazaretu, nie zgadza się z nauczaniem Kościoła. Jednak teologia ta w dalszym ciągu cieszy się pewnym poparciem, zwłaszcza wśród laikatu i poszczególnych księży.

Teologowie wyzwolenia i wspierający teologię wyzwolenia

• Marcella Althaus-Reid, Argentyna-Szkocja
• Jean-Bertrand Aristide, Haiti (ur. 1953)
• Alan Boesak, Afryka Południowa
• Paulo Evaristo Arns, Brazylia (ur. 1921)
• Hugo Assmann, Brazylia (ur. 1933)
• Tomás Balduíno, Brazylia (ur. 1923)
• Carlos Filipe Ximenes Belo, Timor Wschodni (ur. 1948)
• Clodovis Boff, Brazylia
• Rafael Puente Calvo, S.J., Boliwia (ur. 1940)
• Leonardo Boff, Brazylia (ur. 1938)
• Robert McAfee Brown, USA
• Hélder Câmara, Brazylia (1909-1999)
• Katie Geneva Cannon, USA.
• Pedro Casaldáliga, Hiszpania-Brazylia (ur. 1928)
• James Cone, USA. (ur. 1938)
• Ernesto Cardenal, Nikaragua (ur. 1925)
• Fernando Cardenal, Nikaragua
• Virgilio Elizondo, USA.
• Ignacio Ellacuría, SJ, Hiszpania-Salvador (1930-1989)
• Paul Gauthier, Francja (1914-2002)
• Gustavo Gutiérrez, Peru (ur. 1928)
• François Houtart, Belgia (ur. 1925)
• Gérard Jean-Juste, Haiti (ur. 1947)
• Sebastian Kappen, Indie (1924-1993)
• Elmar Klinger, Niemcy (ur. 1938)
• Erwin Kräutler, Austria-Brazylia (ur. 1939)
• Hans Küng, Szwajcaria-Niemcy (ur. 1928)
• Martin Maier, SJ, Niemcy
• Ignacio Martín-Baró, S.J., Hiszpania-Salvador (1942-1989)
• Herbert McCabe, OP, UK (1926-2001)
• Johann Baptist Metz, Niemcy (ur. 1928)
• José Míguez Bonino, Argentyna
• Jürgen Moltmann, Niemcy (ur. 1926)
• Segundo Montes, SJ, Hiszpania-Salvador (1933-1989)
• Carlos Mugica, Argentyna (1930-1974)
• Henri Nouwen, Holandia (1932-1996)
• Óscar Romero, Salvador (1917-1980)
• Samuel Ruiz, Meksyk (ur. 1924)
• Edward Schillebeeckx, Belgia-Holandia (1914-2009)
• Juan Luis Segundo, SJ, Urugwaj (1925-1996)
• Stefan Silber, Niemcy
• Stephen Sizer, Anglia
• Diane Drufenbrock, USA
• Jon Sobrino, S.J., Hiszpania-Salvador (ur. 1938)
• Dorothee Sölle, Niemcy (1929-2003)
• Camilo Torres Restrepo, Kolumbia (1929-1966)

Polskojęzyczna bibliografia przedstawicieli teologii wyzwolenia

• Juan Alfaro – Chrześcijańska nadzieja i wyzwolenie człowieka; IW PAX 1978
• Juan Alfaro – Teologia postępu ludzkiego; Biblioteka ODiSS 1971
• Leonardo Boff – Sakramenty Kościoła; IW PAX 1981
• Helder Camara – Godzina trzeciego świata; Znak 1973
• Helder Camara – Żyć ewangelią; IW PAX 1995
• Ernesto Cardenal – Poezje; Wydawnictwo Literackie 1989
• Ernesto Cardenal – Poematy; Wydawnictwo Literackie 1990
• Gustavo Gutierrez – Teologia wyzwolenia. Historia, polityka i zbawienie; IW PAX 1976
• Jacques Rollet - Społeczne tło teologii współczesnej; IW PAX 1989
• Camilo Torres – Stuła i karabin; IW PAX 1970
• Teofilo Cabestrero (red.) - U źródeł teologii wyzwolenia; KAW 1985
• Dionizy Tanalski (red.) – Teologia wyzwolenia. Wybór tekstów; Akademia Nauk Społecznych PZPR, 1986

Polskojęzyczna literatura o teologii wyzwolenia

• Hans Waldenfels – Teologowie Trzeciego Świata - jedenaście szkiców biograficznych z Afryki, Azji i Ameryki Łacińskiej; Verbinum 1987
• Battista Mondin – Teologowie wyzwolenia; IW PAX 1988
• Józef Wołowski (red.) – Teologia wyzwolenia a szanse dialogu; IW PAX 1988
• Wiesław Mysłek, Mirosław Nowaczyk (red.) – Teologia wyzwolenia; Akademia Nauk Społecznych PZPR, 1988
• Lewą Nogą - Guerilla kolumbijska ; Inst.Wyd. KiW, 1999

Linki zewnętrzne

• Kongregacja Nauki Wiary, INSTRUKCJA O NIEKTÓRYCH ASPEKTACH "TEOLOGII WYZWOLENIA" (Libertatis nuntius) (1983)
• Kongregacja Nauki Wiary, INSTRUKCJA O CHRZEŚCIJAŃSKIEJ WOLNOŚCI I WYZWOLENIU (Libertatis conscientia) (1986)
• O. Stanisław Obirek, "Teologia ubogich", Tygodnik Powszechny 2003
• Marek Zając, "Wywrotowiec z Nazaretu", Tygodnik Powszechny 2005
• Antologia tekstów teologów wyzwolenia, "Kto się boi teologii wyzwolenia?", "Dalej! pismo socjalistyczne"", nr 44, wiosna-lato 2011
• Dorothee Sölle - współtwórczyni i najbardziej znana przedstawicielka europejskiej teologii wyzwolenia