Chobienia (powiat lubiński)

Chobienia
Herb Chobieni
Fontanna w rynku
Państwo	Polska
Województwo	dolnośląskie
Powiat	lubiński
Gmina	Rudna
Wysokość	95 m n.p.m.
Liczba ludności (2006)	650
Strefa numeracyjna	(+48) 76
Kod pocztowy	59-305
Tablice rejestracyjne	DLU
Położenie na mapie Polski Chobienia
51°33′N 16°27′E
Multimedia w Wikimedia Commons

Chobieński rynek.

Przeprawa promowa w Chobieni.

Widok Odry w Chobieni.

Chobienia (niem. Köben an der Oder) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie lubińskim, w gminie Rudna na lewym brzegu Odry między Ścinawą a Głogowem.

W latach 1945-54 siedziba władz gminy Chobienia. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa legnickiego.

Nazwa

W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizownej formie Cobonam.

Historia

Nazwa Chobienia w 845 była wymieniona przez kronikarza Geografa Bawarskiego wśród dwudziestu innych grodów słowiańskiego plemienia Dziadoszan. Fakt ten dowodzi, że już w IX w. była znaczącym ośrodkiem osadniczym. Prawa miejskie nadał jej książę Henryk Brodaty w 1238. W 1259 istniał już w Chobieni kościół. Chobienia jako miasto występuje w dokumentach z 1303 i 1305. W XIV i XV w. właścicielami ziemi w Chobieni był kościół, książę, szlachta, zamek i wójt. Większość dóbr należało do hrabiego Georga von Kottwitz, który w XVI w. przebudował zamek, kupił od kolegiaty głogowskiej przeprawę promową i podporządkował sobie chobieńskich mieszczan. Był fundatorem przebudowy kościoła parafialnego pw. św. Apostołów Piotra i Pawła. Kazał wybudować wodociąg mający źródło na zachodnich wzgórzach miasta. Dla miejscowych dzieci założył szkołę łacińską a dla biednych, chorych i zniedołężniałych - szpital i przytułek. Za czasów jego panowania powstał w Chobieni cech zrzeszający 15 rolników, co było ewenementem na skalę europejską. Cech ten - mający własny statut i własną pieczęć - był pierwszym związkiem chłopów w Niemczech. W tych latach do Chobieni przybył Johann Heermann, który kierował protestancką parafią przez 27 lat (1611-1638). W czasach średniowiecznych funkcjonowała faktoria solna. W okresie wojny trzydziestoletniej miasto spłonęło i zostało doszczętnie splądrowane. W 1772 pożar zniszczył kościół, szkołę parafialną i plebanię. W XVII-XX w. dobra chobieńskie często zmieniały właścicieli. Po I wojnie światowej wskutek hiperinflacji Chobienia miała własną walutę zastępczą (notgeld) z panoramą miasta na awersie. W rynku były dwa duże hotele, dwa kościoły, ratusz i kawiarnia. Funkcjonowały też trzy szkoły (ewangelicka, katolicka i prywatna), straż pożarna, drukarnia, tartak i zakład komunalny - życie miasta i jego obywateli ukazywała trzy razy w tygodniu Chobieńska Gazeta Odrzańska. Po ucieczce części Niemców przed nadciągającym frontem tereny te zostały niemal całkowicie wyludnione. Chobienia została zdobyta w styczniu 1945 - była zniszczona w 50%.

Stan obecny

Dziś Chobienia ma odnowiony rynek, chodniki, oświetlone ulice, pełną telefonizację i gazyfikację oraz oczyszczalnię ścieków. Liczba mieszkańców w 1322 wynosiła 800, w 1939 - 1650, a dziś 700.

W Chobieni znajdują się: Zespół Szkolno-Przedszkolny z nowoczesną halą sportową, Chobieński Ośrodek Kultury, Biblioteka, Ośrodek Zdrowia, Bank Spółdzielczy, Ochotnicza Straż Pożarna z remizą, kompleks rekreacyjno-sportowy z kortami, bieżnią i deszczowanym boiskiem, sala widowiskowa z zapleczem gastronomicznym, przeprawa promowa, port, sześć stawów, stacja PKP na linii Góra-Ścinawa rozebrana w 1980. W 2009 przebudowana została centralna część Rynku, umieszczono w nim nową fontannę (w miejscu dawnego kościoła ewangelickiego.

Zabytki

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są:

• obręb starego miasta, z k. XIV w.
• kościół parafialny pw. śś. Piotra i Pawła, gotycki, wzniesiony w XVI w., XVIII w.; we wnętrzu chrzcielnica z 1587 r. oraz dwa nagrobki z XVII w.
• zespół zamkowy, z XV-XIX w.:
  • renesansowy zamek z XV w. zwany przez miejscowych pałacem
  • park wokół zamku otoczony dwumetrowym murem, z alejami, fontanną i rzadkimi gatunkami drzew: miłorząb dwuklapowy Ginkgo biloba i sosna wejmutka Pinus strobus - pomniki przyrody oraz platan klonolistny Platanus x acerifolia

Inne zabytki

• kościół ewangelicki na planie ośmiokąta, dwupiętrowy. Wewnątrz znajdował się obraz z portretem Johanna Heermanna. Wybudowany w 1769. Zniszczony w 1945 r. i wyburzony w 1963 r. Na jego fundamentach w latach 70. XX w. wybudowano fontannę. Dziś w tym miejscu stoi nowa podświetlana fontanna
• ratusz, wybudowany przed rokiem 1418. Zniszczony w 1945 r. i wyburzony w 1963 r.
• kamieniczki w rynku z XVIII wieku
• fontanna na rynku istniejąca do 1960 r.
• ruiny kościoła św. Idziego, wzmiankowanego w 1300 r., znajdujące się obecnie na terenie cmentarza. Do dziś zachowało się kamienne epitafium przedstawiające Heinricha von Sacka z Radoszyc i jego żonę Katarzynę. Nad epitafium wmurowano krzyż pokutny
• grodziska z VII-VIII w. na łąkach
• zagadkowy cmentarz za miastem z napisem nad bramą: "Eingang in Ruhe" (wejście w spokój)
• pomnik poległych żołnierzy niemieckich w I wojnie światowej, w latach 1945-1995 zamurowany pomnikiem Armii Radzieckiej. Dziś w stanie nienaruszonym stoi na terenie dawnego cmentarza niemieckiego.
• sieć bunkrów poniemieckich z okresu II wojny światowej.

Przyroda

Użytek ekologiczny "Naroczycki Łęg" z mozaiką lasów łęgowych, olsu, boru sosnowego, zbiorowisk zaroślowych oraz starorzeczy. Występuje tu unikalna flora i fauna:

• rośliny: lilia złotogłów, kruszczyk szerokolistny - storczyk, podrzeń żebrowiec, nerecznica samcza oraz druga co do wielkości w Polsce dzika grusza;
• ssaki: bóbr europejski, sarna, jeleń, dzik, wydra europejska, borsuk, norka kanadyjska;
• gady: żmija zygzakowata, zaskroniec, gniewosz plamisty, padalec, jaszczurka zwinka;
• ptaki: łabędź krzykliwy, żuraw, bąk, bocian czarny, kormoran, czapla biała, zimorodek, remiz;
• owady: paź królowej, fruczak gołąbek przypominający kolibra, gdyż nektar z kielicha kwiatów wypija za pomocą ssawki.

Postaci związane z Chobienią

• Johann Heermann (1585-1647) - jeden z najwybitniejszych twórców ewangelickich pieśni religijnych, zwany "śląskim Hiobem" lub "Piewcą z Chobieni"
• Rudi Mideck - autor obrazów z życia codziennego przedwojennej Chobieni
• Ludwika Ogorzelec - artystka-rzeźbiarz, znana za granicą autorka monumentalnych przestrzennych rzeźb
• Piotr Przysłupski - fizyk, autor prac naukowych z dziedziny fizyki ciała stałego
• Lesław Zimny - specjalista w dziedzinie agronomii, autor publikacji naukowych i leksykograficznych

Literatura

• Krzysztof Próchnicki. Szkice do dziejów Chobieni. W: Rudna. Ilustrowana monografia gminy. Red. Stanisław Tokarczuk. Lubin 2010, s. 83-106. ISBN 83-86665-10-6.
• Heinz-K. Backhaus, Luzia Günther. Köben an der Oder. Unsere Heimatstadt im Bild. Herausgeber Richard Hoppe, Selbstverlag des Steinauer Heimatboten, Wiesbaden 1984 (174 fotografii).
• Köben unter den Herrn von Kottwitz 1477-1638. (Chobienia za czasów rodziny Kottwitz 1477-1638). Von Graf Wolfgang von Saurma aus Köben. Druck und Verlag: Bernhard Uphoff & Co., Köben 1923, 48 stron.
• Emil Tschersich. Geschichte der Stadt Köben a. O. (Historia miasta Chobienia nad Odrą). Druck und Verlag: Bernhard Uphoff & Co., Köben 1928, 88 stron.

Linki zewnętrzne

• Szczegółowa historia Chobieni
• Pomnik poległych żołnierzy niemieckich w I. Wojnie Światowej