Cukrzyca ciężarnych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Cukrzyca w ciąży
Niebieski pierścień - symbol cukrzycy
Niebieski pierścień - symbol cukrzycy
ICD-10 O24
O24.0 Istniejąca uprzednio cukrzyca insulinozależna
O24.1 Istniejąca uprzednio cukrzyca insulinoniezależna
O24.2 Istniejąca uprzednio cukrzyca związana z niedożywieniem
O24.3 Istniejąca uprzednio cukrzyca, nie określona
O24.4 Cukrzyca pojawiająca się w ciąży
O24.9 Cukrzyca w ciąży BNO
DiseasesDB 5195
MedlinePlus 000896
MeSH D016640

Cukrzyca ciężarnych (ang. Gestational Diabetes Mellitus, GDM) – każdy stan hiperglikemiczny (nieprawidłowa glikemia na czczo, nietolerancja glukozy lub cukrzyca) pojawiające się u zdrowych dotąd kobiet w ciąży. Stanowi ono zagrożenie dla płodu, a ponadto u 30-45% kobiet, u których stwierdzano cukrzycę ciężarnych, w ciągu najbliższych 15 lat rozwija się cukrzyca typu 2.[1]

W każdym przypadku jest ważne rozróżnienie, czy wykrycie cukrzycy w ciąży jest cukrzycą ciążową, czy też nie wykrytą wcześniej cukrzycą przedciążową (ang. Pregestational Diabetes Mellitus = PGDM). W praktyce rozróżnienia na GDM i PGDM, jeśli nie ma jasnych przesłanek sprzed ciąży, dokonuje się dopiero po zakończeniu ciąży, gdy nadal się utrzymuje (lub nie) wysoki poziom glukozy we krwi (przy odstawieniu leczenia).

Cukrzyca nie jest przeciwwskazaniem do zajścia w ciążę, ale nie w każdej sytuacji. Cukrzyca może być dla dziecka nawet śmiertelnym zagrożeniem, dlatego kobieta zanim zdecyduje się na zajście w ciążę, powinna się skonsultować ze swoim diabetologiem i poinformować prowadzącego ją ginekologa, że choruje na cukrzycę. U potomstwa matek z cukrzycą mogą występować liczne wady rozwojowe, w tym: wady serca, nerek, układu nerwowego, przewodu pokarmowego i zaburzenia rozwojowe kończyn. Nierozpoznana cukrzyca ciężarnych niesie też ze sobą zagrożenie wystąpieniem powikłań położniczych: wielowodzia, obrzęków, zakażeń dróg moczowych, odmiedniczkowego zapalenia nerek i zatrucia ciążowego.[2] Cukrzyca unormowana i dobrze prowadzona nie stanowi istotnego zagrożenia dla przebiegu ciąży, zdrowia matki i dziecka.

Diagnostyka[edytuj | edytuj kod]

Jest kilka testów, które potrafią wykryć cukrzycę. Dla matki najważniejszy jest test przeprowadzony w I trymestrze ciąży. Jego wynik nakierują ją w odpowiednie tory dalszej diagnostyki (wynik wątpliwy może być związany z rozchwianą gospodarką węglowodanową w ciąży) lub leczenia.

Test ten powinien być wykonywany przez każdego ginekologa prowadzącego ciążę w zasadzie na pierwszej wizycie i jest on zapisany w standardach Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego. Mierzy on glikemię na czczo.

Interpretacja wyników:

  • <100 mg/dl – wynik prawidłowy, dalsza diagnostyka w 24.–28. tygodniu ciąży (cukrzyca może się rozwinąć później)
  • 100–125 mg/dl – wynik wątpliwy, wykonanie natychmiast testu kontrolnego OGTT
  • >125 mg/dl – rozpoznanie cukrzycy w ciąży.

Epidemiologia[edytuj | edytuj kod]

Cukrzyca ciężarnych występuje w zależności od badanej populacji u 3-10% kobiet w ciąży[3], stanowi ponad 90% cukrzycy towarzyszącej ciąży, w około 10% jest niewykrytą wcześniej cukrzycą typu 1. U około 30% kobiet powtarza się w następnej ciąży.

Patogeneza[edytuj | edytuj kod]

Istotną rolę w patogenezie GDM przypisuje się zwiększonemu wydzielaniu antagonistów insuliny: laktogenu łożyskowego, estrogenów, progesteronu i prolaktyny. Rozwija się insulinooporność, co z kolei prowadzi do nadmiernego obciążenia komórek β. Cukrzyca ciężarnych może być też niezdiagnozowaną wcześniej cukrzycą typu 1 bądź 2. Glukoza przenika przez łożysko i osiąga zbyt wysokie stężenia w krwi płodu, wpływa na funkcjonowanie wysp Langerhansa trzustki płodu i zwiększa ich produkcję insuliny, która działa anabolicznie. Hiperinsulinizm płodu skutkuje makrosomią, czyli zwiększeniem rozmiarów ciała płodu (masa urodzeniowa z reguły przekracza 4 kg), która jest czynnikiem ryzyka powikłań położniczych.

Information icon.svg Osobny artykuł: Fetopatia cukrzycowa.

Czynniki ryzyka[edytuj | edytuj kod]

Czynnikami ryzyka cukrzycy ciężarnych są:

  • wielorództwo
  • wiek ciężarnej > 35 lat
  • masa urodzeniowa dziecka z poprzedniej ciąży > 4 kg
  • dziecko z wadą z poprzedniej ciąży
  • zgon wewnątrzmaciczny w poprzedniej ciąży
  • hirsutyzm – występowanie nadmiernego owłosienia
  • nadciśnienie tętnicze
  • nadwaga (BMI > 27 kg/m²), otyłość i skrajna otyłość przed ciążą zwiększające ryzyko cukrzycy ciężarnych odpowiednio: 2,1–, 3,6– i 8,6–krotnie[4]
  • dodatni wywiad rodzinny w kierunku cukrzycy typu 2
  • przebyta cukrzyca ciężarnych
  • cukrzyca w rodzinie.

Klasyfikacja[edytuj | edytuj kod]

Podstawowy podział cukrzycy jest następujący (według WHO z 1999 roku, na podstawie opracowania Amerykańskiego Towarzystwa Diabetologicznego):

  • cukrzyca typu 1,
  • cukrzyca typu 2,
  • inne typy cukrzycy, tzw. typ 3 lub cukrzyca wtórna, np. po ostrym zapaleniu trzustki, wycięciu trzustki (pankreatektomii) lub indukowana przez leki lub związki chemiczne,
  • cukrzyca ciężarnych.

Cukrzyca ciężarnych dzieli się na 2 podstawowe grupy:

  • GDM1 - w leczeniu wystarczy odpowiednia dieta,
  • GDM2 - w leczeniu niezbędne jest podawanie insuliny oraz prawidłowa dieta.

Stosuje się podział cukrzycy według White[5] w modyfikacji Hare, która służy do określenia stopnia zaawansowania choroby, czyli dotyczy głównie cukrzycy przedciążowej (PGDM):

Klasa Opis
A Wystarcza dieta
B Zachorowanie na cukrzycę ≥20 roku życia albo czas trwania cukrzycy < 10 lat
C Zachorowanie na cukrzycę w 10. -19. roku życia albo czas trwania cukrzycy 10-19 lat
D Zachorowanie na cukrzycę < 10 roku życia lub czas trwania cukrzycy > 20 lat,
lub retinopatia nieproliferacyjna, lub nadciśnienie tętnicze
R Retinopatia proliferacyjna lub krwotoki do ciała szklistego
F Jawna nefropatia
RF Retinopatia proliferacyjna lub krwotoki do ciała szklistego i jawna nefropatia
H Klinicznie jawna choroba niedokrwienna serca
T Przebyta transplantacja nerki.

Leczenie[edytuj | edytuj kod]

Celem leczenia GDM jest uzyskanie normoglikemii. Leczenie rozpoczyna się wprowadzeniem diety; dobowa ilość kalorii w pożywieniu ustala się odpowiednio do wskaźnika BMI matki. Nieskuteczność diety, czyli nieuzyskanie normoglikemii w ciągu 5–7 dni jej stosowania, jest wskazaniem do intensywnej insulinoterapii. Zastosowanie znajdują wstrzykiwane podskórnie krótko działające insuliny ludzkie, analogi insuliny szybko działające, oraz insuliny ludzkie o przedłużonym działaniu. Przeciwwskazane są doustne leki hipoglikemizujące, a także długo działające i bezszczytowe analogi insulin. Kontrola glikemii przez ciężarną powinna być prowadzona regularnie, przynajmniej 4 razy dziennie. Insulinoterapii zaprzestaje się po porodzie albo w 4.–6. tygodniu połogu; nie przerywa się jej, jeśli stwierdza się w ciąży cukrzycę typu 1.

Przypisy

  1. Andrzej Szczeklik (red.) Choroby wewnętrzne. Medycyna Praktyczna, Kraków 2005, ISBN 83-7430-031-0
  2. Cukrzyca ciężarnych
  3. Gestational diabetes mellitus. „Diabetes care”, s. S88–90, styczeń 2004. PMID 14693936. 
  4. Chu SY., Callaghan WM., Kim SY., Schmid CH., Lau J., England LJ., Dietz PM. Maternal obesity and risk of gestational diabetes mellitus.. „Diabetes care”. 8 (30), s. 2070–6, sierpień 2007. doi:10.2337/dc06-2559a. PMID 17416786. 
  5. White P. Pregnancy complicating diabetes.. „The American journal of medicine”. 5 (7), s. 609–16, listopad 1949. PMID 15396063. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Szczeklik (red.) Choroby wewnętrzne. Medycyna Praktyczna, Kraków 2005, ISBN 83-7430-031-0.
  • Cukrzyca w ciąży Książka konferencyjna I Ogólnopolskiej Sesji Naukowej Studenckiego Towarzystwa Naukowego (współpraca: II Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii AM w Warszawie, kier. prof. dr. hab. med. Krzysztof Czajkowski), 9 grudnia 2006, Sala Senatu Akademii Medycznej w Warszawie, ISBN 83-60565-29-5

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.