Cyrus II Wielki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Cyrus II Wielki
Król Persji, król Anszan, król Medii, król Babilonu, król Sumeru i Akkadu, król czterech stron świata.
Cyrus II Wielki
Król Persji
Okres panowania od 559 p.n.e.
do 529 p.n.e.
Poprzednik Kambyzes I
Następca Kambyzes II
Dane biograficzne
Dynastia Achemenidzi
Ojciec Kambyzes I
Matka Mandane
Dzieci Kambyzes II
Bardija
Atossa
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Cyrus II Wielki, zwany także Starszym (ok. 590-529 p.n.e.) – król Persji z dynastii Achemenidów, syn króla Anszanu Kambyzesa I i medyjskiej księżniczki Mandane. Zjednoczył w ramach swojego imperium wiele ówczesnych państw i narodów. Znany nie tylko z wielkich osiągnięć wojennych, lecz także z tolerancji i sprawiedliwości. W ciągu niespełna 25 lat swojego panowania Cyrus podbił większość krajów Bliskiego Wschodu z wyjątkiem Egiptu oraz plemion Wyżyny Irańskiej.

Imię "Cyrus" jest łacińską wersją greckiego Kyros i elamickiego Kurusz lub Kurasz.

Uzyskanie władzy[edytuj | edytuj kod]

Zrzucenie zwierzchnictwa medyjskiego[edytuj | edytuj kod]

W roku 550 p.n.e. zjednoczył perskie terytoria plemienne Anszan i Parsua i jako król całej Persji pokonał Astyagesa - króla Medów[1], swojego uprzedniego suwerena, stając się 'Wielkim Królem, królem Persji i Medii'.Jednym z nielicznych źródeł opisujących przebieg wydarzeń jest kronika króla babilońskiego Nabonida:

W szóstym roku jego panowania król Medii Astyages zebrał wojsko, by wydać bitwę królowi Anszanu Cyrusowi. W czasie bitwy przeszło wojsko Medów na stronę Cyrusa i wydało Astyagesa w jego ręce. Następnie Cyrus zajął pałac królewski i zagarnął łupy w srebrze i złocie i innych kosztownościach i zawiózł je do kraju Anszan.

.

Rządził ze swojej stolicy, Pasargadów, położonej w południowej części kraju, a po pokonaniu Astyagesa nie tylko nie zniszczył ich stolicy Ekbatany, ale zaczął ją wykorzystywać jako swoją strategiczną, północną stolicę[2].

Następnie zajął Partię i Hyrkanię.

Herodot utrwala w Dziejach następującą legendę ukazującą dojście Cyrusa do władzy. Zawiera ona interesujące przetworzenie wątków historycznych, w których konflikt między Persami i Medami przekształcony zostaje w fabułę tragedii rodzinnej na wzór mitologiczny:

Astigates, władca Medów, którzy dominowali w owym czasie nad Persami, miał sen, w którym ujrzał, że z łona jego córki - Mandany - wypływa mocz, który zaleje całą Azję. Interpretując to jako proroctwo, że wnuk strąci go z tronu, Astigates wydał córkę za niższego stanem Persa imieniem Kambyzes. Ponieważ jednak sen powtarzał się (tym razem z łona Mandany wyrasta winna latorośl, która oplata całą Azję), Astigates rozkazał swemu zaufanemu człowiekowi - Harpagosowi zgładzić dziecko Mandany, gdy tylko się narodzi. Ten jednak, zamiast usłuchać rozkazu władcy, oddał je pasterzowi, który wychowywał chłopca jak własnego syna. Był to właśnie Cyrus, przyszły władca Persji. Astigates rozpoznał go, gdy jako dziesięcioletni chłopiec Cyrus obrany został w zabawie na króla pozostałych dzieci. Stwierdzając, iż w ten sposób wypełniła się już przepowiednia i Cyrus nie będzie inaczej królował, jak tylko na niby, przyjął wnuka do pałacu. Harpagosa zaś, który - jak się okazało - nie wypełnił powierzonego mu zadania, ukarał surowo uśmiercając jego syna. Minęły lata i Harpagos podburzył Cyrusa do buntu, w którym miał obalić swego dziada i stanąć na czele nowego państwa, w którym to Persowie panować będą nad Medami[3].

Wojna z Lidią[edytuj | edytuj kod]

Państwo lidyjskie zostało podbite w latach 547-546 p.n.e. Z nielicznych źródeł wynika, że to Lidyjczycy zaatakowali w 547 roku p.n.e. pierwsi, wykorzystując zamieszanie spowodowane wojną Astyagesa ze zbuntowanym wasalem Cyrusem[4]. Trudno jest ustalić czy był to atak prewencyjny, czy realizacja sojuszniczych zobowiązań Krezusa wobec Astyagesa. Lidyjczycy zajęli miasto Pterię w Kapadocji i zniewolili jego ludność. Cyrus pośpiesznie wyruszył do Azji Mniejszej i w bitwie pod Pterią odniósł taktyczne zwycięstwo, lecz dalej nie kontynuował kampanii przeciwko Lidii. Krezus przekonany, że w ciągu zimy nie dojdzie do działań wojennych rozpuścił swoje wojska. Ten moment wykorzystał Cyrus, który niespodziewanie uderzył na Lidię i szybko pojawił się pod Sardes w grudniu 547 r. p.n.e. Pod murami miasta stoczył zwycięską bitwę, co umożliwiło mu zamknięcie oblężenia stolicy i jej zdobycie na początku 546 r. p.n.e.

Dzięki temu opanował Anatolię i zdobył zwierzchnictwo nad greckimi poleis w Jonii. W drodze do Lidii podporządkował sobie Armenię i Kapadocję. Ok. 545 roku p.n.e. ruszył na podbój wschodniego Iranu (Arii, Drangiany, Baktrii, Sogdiany, Arachozji, Margiany i Gedrozji), czyli terytoriów dzisiejszych Afganistanu i Pakistanu.

Według Dziejów wojnę z Persami wywołał Krezus, władca Lidii, który opacznie zrozumiał przepowiednię mówiącą, że jeśli wyprawi się na Persów to "zniweczy wielkie państwo"[5]. Krezus wyruszył więc przeciw Cyrusowi, licząc na pomoc Lacedemończyków, został jednak pokonany po oblężeniu Sardes i zmuszony do kapitulacji. Wedle Herodota stał się od tego czasu doradcą Cyrusa, a także jego następcy Kambyzesa.

Podbój Babilonii[edytuj | edytuj kod]

W 539 p.n.e. ruszył przeciwko imperium nowobabilońskiemu. W bitwie pod Opis pokonał Belszarusura, syna Nabonida (biblijnego Baltazara) i zajął Babilon, tworząc największą monarchię ówczesnego świata. Po zdobyciu Babilonu w 538 p.n.e. zezwolił Żydom na powrót z "niewoli babilońskiej" i odbudowę Jerozolimy, której potrzebował jako bazy do planowanego podboju Egiptu (dzieło to dokończył jego syn Kambyzes lub Kambudżija). Pozwolił też na odbudowę Świątyni Jerozolimskiej.

Przybrał tytuł 'wielkiego króla, króla Babilonu, króla Sumeru i Akadu, króla całego świata', a także 'Króla Królów'.

Walki z ludami koczowniczymi[edytuj | edytuj kod]

Grobowiec Cyrusa II w Pasargadach

Następnie zaczął zdobywać tereny na północnych krańcach swego państwa. Zginął w 529 p.n.e. w czasie walk z Massagetami w pobliżu Jeziora Aralskiego. Według Herodota został pokonany przez królową Tomyris. Był w to zamieszany jego syn Kambyzes, który przejął władzę po ojcu.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Miał dwóch synów: Kambyzesa i Bardiję oraz trzy córki, m.in. Atossę. Jego starszy syn Kambyzes II kontynuował z powodzeniem podboje ojca.

Charakter monarchii Cyrusa[edytuj | edytuj kod]

Cyrus II osadzał na podbijanych terytoriach swoich namiestników z władzą cywilną i wojskową, co dało początek systemowi satrapii, być może wzorowanemu na rozwiązaniach medyjskich. Prowadził politykę tolerancji, szanował tradycje historyczne i kulturowe podbijanych ziem i czynił z nich elementy swojej propagandy i oficjalnej ideologii monarszej. Wydał także bardzo liberalny jak na swoje czasy zbiór praw, tzw. Cylinder Cyrusa, uznawany za pierwszy kodeks praw człowieka. Imperium Cyrusa II i jego następców było państwem uniwersalistycznym[6].

Przypisy

Źródła[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • S. Imhoff, A. MacShamhráin, R. Killeen: Historia Świata. Warszawa: 2001.
  • Bogdan Składanek: Historia Persji. T. I: Od czasów najdawniejszych do najazdu Arabów. Warszawa: 2004. ISBN 83-88238-09-4.
  • Józef Wolski: Iran: Siedziba imperiów w starożytności. T. I: Achemenidzi. Kraków: Polska Akademia Nauk, 1986. ISBN 83-04-02447-0.