Gęś białoczelna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Gęś białoczelna
Anser albifrons[1]
(Scopoli, 1769)
Gęś białoczelna
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd blaszkodziobe
Rodzina kaczkowate
Rodzaj Anser
Gatunek gęś białoczelna
Synonimy
  • Branta albifrons Scopoli, 1769[2]
Podgatunki
  • A. a. flavirostris Dalgety & P. Scott, 1948
  • A. a. albifrons (Scopoli, 1769)
  • A. a. elgasi Delacour & Ripley, 1975
  • A. a. gambelli Hartlaub, 1852
  • A. a. sponsa Banks, 2011
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Gęś białoczelna, gęś białoczółka[4] (Anser albifrons) – gatunek dużego, wędrownego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych (Anatidae), zamieszkujący północną Eurazję i Amerykę Północną. Przeloty w lutym – maju i wrześniu – grudniu. Zimuje w południowej Europie, Azji Środkowej i Ameryce Środkowej. W Polsce pojawia się licznie podczas przelotów, na północy i zachodzie kraju. Daje płodne mieszańce z gęsiami domowymi, np. gęsi pskowskie łyse (łyse - od białej plamy na czole).

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Wyróżniono pięć podgatunków A. albifrons[5][6][7]:

  • A. albifrons albifronsgęś białoczelna – o różowym dziobie i pojedynczych pręgach na brzuchu. Zamieszkuje tajgę wschodniej Europy oraz Syberii po Kołymę. Nie występuje w Ameryce Północnej.
  • A. albifrons flavirostisgęś grenlandzka – o pomarańczowym dziobie i dużej ciemnej plamie na brzuchu. Zamieszkuje zachodnią Grenlandię.
  • A. albifrons gambelligęś arktycznatajga zachodniej Kanady.
  • A. albifrons elgasigęś alaskańska – tajga południowej Alaski.
  • A. albifrons sponsa[8] – zachodnia Alaska.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Cechy gatunku 
Samiec i samica ubarwione jednakowo. Ogólnie upierzenie szare, na grzbiecie jaśniejsze poprzeczne pręgi. Ciemniejsza głowa. Na spodzie szerokie, czarne, poprzeczne pasy, u niektórych podgatunków zlewające się w jednolitą czarną plamę. Podogonie i pas wokół nasady dzioba aż do oczu białe. Nogi pomarańczowe, dziób pomarańczowy lub różowy (w zależności od podgatunku). Osobniki młodociane mają szarą nasadę dzioba (bez białego czoła) i nie mają ciemnych pasów na spodzie, ale za to szarobrązowe plamy. Najliczniej występująca dzika gęś. Podobna do gęgawy i gęsi zbożowej. Różni się od nich mniejszym rozmiarem, ciemniejszą głową i szyją, różowawym dziobem bez czarnych plam. Rozpoznanie utrudnia czasem to, że może dołączać się do stada innych gęsi. Można usłyszeć jej wysokie "kuu liuu" lub "ho ho".
Wymiary średnie 
  • Długość ciała ok. 66 – 86 cm
  • Rozpiętość skrzydeł ok. 118 cm
  • Masa ok. 1,4 – 3,3 kg
W stanie dzikim, na gnieździe Anser albifrons albifrons

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Biotop 
Zabagniona i bezdrzewna tundra i tajga, na których ma lęgowiska (powraca na nie w marcu i kwietniu). Zimuje w licznych parotysięcznych koloniach nad zbiornikami wodnymi np. stawami, gdzie nocuje oraz na rozległych polach i pastwiskach.
Gniazdo 
Na ziemi, często w licznych, małych kolonii na terenie o lekkim wzniesieniu. Buduje je samica z traw, mchu i puchu.
Pacyficzna gęś białoczelna Anser albifrons frontalis
Jaja 
W ciągu roku wyprowadza jeden lęg, składając 4 do 6 jaj pod koniec maja lub na początku czerwca, dopiero po 2 miesiącach od przylotu z zimowisk. Jaja są kremoworóżowe o wymiarach 76 x 54 mm i średniej masie 25 g, podczas wysiadywania pokrywane są jasnobrązowymi plamkami.
Wysiadywanie i dorastanie 
Jaja są wysiadywane przez okres 22–28 dni przez samicę. Gąsior jednak czuwa w pobliżu i strzeże gniazda. Pisklęta opuszczają gniazdo po 40–65 dniach. Opiekują się nimi oboje rodzice. Młode gęsi, które jeszcze nie potworzyły par, łączą się latem w stada przechadzające się po tundrze. Gdy skończy się lęg dochodzą do nich rodziny z tegorocznymi gąsiętami. Na zimowiska wylatują najczęściej w październiku.
Pożywienie 
Zielone i miękkie części roślin lądowych i ich nasiona.

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Gatunek łowny z okresem ochronnym. Sezon polowań trwa od 1 września do 21 grudnia, a na terenach województw: lubuskiego, zachodniopomorskiego, dolnośląskiego i wielkopolskiego do 31 stycznia.

Mitologia i wierzenia[edytuj | edytuj kod]

W mitologii egipskiej gęś białoczelna była świętym zwierzęciem boga ziemi - Geba

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło gęś białoczelna w Wikisłowniku

Przypisy

  1. Anser albifrons w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Carboneras 1992 ↓, s. 581.
  3. Anser albifrons. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  4. Albin Łącki: Wśród zwierząt – ptaki. Ponań: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1988, s. 50. ISBN 83-09-01320-5.
  5. Frank Gill, David Donsker: Family Anatidae (ang.). IOC World Bird List: Version 3.5. [dostęp 2013-11-17].
  6. Greater White-fronted Goose (Anser albifrons) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [dostęp 2012-08-12].
  7. Nazwy polskie za: Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Anserini Plemię: Anserini Vigors, 1825. W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2013-11-17].
  8. Richard C. Banks. Taxonomy of Greater White-fronted Geese (Aves: Anatidae). „Biological Society of Washington”. 124 (3), s. 226-233, 2011. doi:10.2988/11-14.1 (ang.). 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Karel, Stastny: Ptaki wodne. Warszawa: Delta, 1993. ISBN 83-85817-10-7.
  2. Carles Carboneras: Family Anatidae (Ducks, geese and Swans). W: Josep del Hoyo, Andrew Elliott, Jordi Sargatal: Handbook of the Birds of the World. Cz. 1: Ostrich to Ducks. Barcelona: Lynx Edicions, 1992. ISBN 84-87334-10-5. (ang.)