Grzywacz (ptak)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Grzywacz
Columba palumbus[1]
Linnaeus, 1758
Grzywacz
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd gołębiowe
Rodzina gołębiowate
Rodzaj Columba
Gatunek grzywacz
Podgatunki
  • C. palumbus palumbus
  • C. palumbus azorica
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     letnie lęgowiska

     występuje cały rok

     zimowiska

Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Grzywacz, gołąb grzywacz (Columba palumbus) – gatunek średniej wielkości ptaka wędrownego z rodziny gołębiowatych (Columbidae), największy spośród gatunków gołębi występujących w Polsce.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Zamieszkuje zimne północne i wschodnie tereny Europy z południowo-zachodnią Syberią, lesiste tereny zachodniej Azji i północno-zachodniej Afryki, Madery, Azorów, gdzie na zimę migruje, jednak w południowej i zachodniej Europie żyje przez cały rok (tu też regularnie przylatują populacje północne, szczególnie na Półwysep Pirenejski, w pobliże terenów zajętych przez człowieka, co zapewnia mu łatwy pokarm). Grzywacze wyjątkowo mogą zimować jednak w wyższych szerokościach geograficznych. Spotkać go też można na południe od Azji Mniejszej, Kaszmiru (północno-wschodnie Himalaje) i Iraku. Europejską populację szacuje się na 8-14 milionów par lęgowych, z czego w Wielkiej Brytanii, Niemczech i Francji znajduje się 50% populacji naszego kontynentu. Wyróżnia się 5 podgatunków.

Występuje równomiernie na terenie całej Polski, choć w górach jest mniej liczny. Jest średnio licznym ptakiem lęgowym. Na wschodzie kraju rzadszy niż na zachodzie, gdzie popularny jest nawet w miejskich parkach. To ptak półwędrowny - w Polsce przeloty w marcu – kwietniu oraz wrześniu – październiku. W północnej Środkowej Europie coraz częściej zdarza się im zajmować siedliska ludzkie.

Biotop[edytuj | edytuj kod]

Jego naturalnym i pierwotnym biotopem są prześwietlone lasy liściaste i mieszane, lecz przystosował się też do życia w krajobrazie rolniczym – parkach, ogrodach, polach, łąkach, cmentarzach, kępach wysokich drzew, śródpolnych zadrzewieniach i alejach. Preferuje lasy dębowe. Gnieździć się może nawet na pojedynczych drzewach, jeśli są w miarę okazałe. W ostatnich dziesięcioleciach coraz częściej widuje się go w parkach miejskich i w dużych ogrodach z wysokimi drzewami, w odróżnieniu od siniaka, który unika stałej obecności człowieka. Takie siedliska nie są preferowane jednak przez wszystkie populacje, ale głównie przez te zamieszkujące Europę Środkową i Zachodnią. Oprócz miejskich parków, najczęściej spotyka się go latem, gdy siedzi na drutach ponad ściętymi świeżo ścierniskami.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Cechy gatunku[edytuj | edytuj kod]

Samiec grzywacza

To największy przedstawiciel gołębiowatych w Europie. Upierzenie ciemno-popielate o niebieskim odcieniu, z metalicznie zielonymi bokami szyi, której przedzielają dwie białe plamy (z daleka widoczne i od których wzięły swą nazwę), które razem z białymi przepaskami na przegubach skrzydeł są cechą charakterystyczną tylko dla tego gatunku. Skrzydła są ciemnostalowe, ale brzegi białe pióra. Gardło i jasnopopielata pierś różowawe pierś z jasno-rdzawym nalotem. Oko jasnożółte, z asymetryczną źrenicą. Dziób czerwony. Ogon od spodu jest jasnoszary szary, a na wierzchu ciemnoszary z czarnym końcem.
Samica w upierzeniu ma mniej wyraźne ubarwienie, słabiej połyskującą szyję i pierś. Młode ptaki nie mają charakterystycznych białych plam na szyi i połyskliwych zielonych piór, przypominają więc popielatą sierpówkę.
Latają dość szybko i zwinnie, ale bardziej ociężale od innych gołębi. Przy wzlatywaniu słychać głośne klaskanie skrzydłami. W powietrzu, ale i w pozycji siedzącej, widać charakterystyczne białe, półksiężycowate przepaski na wierzchu skrzydeł.

Grzywacz jest znacznie większy od gołębia miejskiego - ma większy ogon, wydatną pierś, choć mniejszą głowę. Mniejsza od niego jest też sierpówka

Głos[edytuj | edytuj kod]

Spółkowanie pary gołębi grzywaczy

Odzywają się rzadko. Głos grzywacza to niskie w tonie, wielosylabowe gruchanie z akcentem na drugą sylabę, przy czym cechą charakterystyczną jest w nim bardzo wyraźny brak głoski „r”.

(audio)

Pohukiwania grzywacza

Wymiary średnie 
  • Długość ciała ok. 40-46cm
  • Rozpiętość skrzydeł 70-80 cm
  • Masa ciała ok. 450-566 g.

Okres lęgowy[edytuj | edytuj kod]

Grzywacz siedzący na swym gnieździe
Śnieżnobiałe jaja

Toki[edytuj | edytuj kod]

Wczesną wiosną swoją obecność samiec manifestuje chrapliwym, monosylabowym pohukiwaniem, które przerywa lot tokowy, kiedy to podlatuje stromo w górę głośno klepiąc skrzydłami i nagle opada lotem ślizgowym. Po znalezieniu partnerki zaczyna się budowa gniazda. Pary są monogamiczne.

Pisklęta na gnieździe

Gniazdo[edytuj | edytuj kod]

Znajduje się przynajmniej 3 metry nad ziemią, w koronie drzewa, rzadziej krzewie bądź budynku. Zbudowane z cienkich i suchych gałązek, przypomina rodzaj płytkiego "talerza" (luźnej platformy) o średnicy 25–35 cm. Grzywacze z miejskich populacji mogą gnieździć się nawet na gzymsach budowli, podobnie do gołębi miejskich. Niedbała konstrukcja gniazda, jest specyficzna dla grzywacza. Czasem może rozlecieć się nawet przed końcem gniazdowania.

Jaja[edytuj | edytuj kod]

Okres lęgowy trwa od kwietnia do czerwca (przy czterech lęgach nawet do września). Wyprowadza dwa do trzech (podobnie jak inne gołębiowe), a wyjątkowo czterech lęgów w roku. W zniesieniu 1–3 (zazwyczaj 2) czysto białe jaja, które od spodu czasem prześwitują.
Interesującym aspektem jest biała barwa skorupki, która sugeruje, że przodkowie tych gołębi gnieździli się w rozpadlinach skalnych lub zagłębieniach, gdzie barwy ochronne jaj nie były konieczne.

Osobnik młodociany, Anglia
Portret grzywacza

Wysiadywanie i dorastanie[edytuj | edytuj kod]

Jaja wysiadywane przez oboje rodziców przez ok. 17–19 dni. Pisklęta wykluwają się ślepe i nagie o szaroniebieskiej skórze, czasem tylko są pokryte żółtym lub pomarańczowym puchem. Nieopierzone młode do 5 dnia życia są karmione mleczną wydzieliną powstającą w czasie wysiadywania w wolu rodziców, tak jak wszystkie gołębie. Podrośnięte młode w sytuacji zagrożenia nadymają wola i atakują przeciwnika zbliżającego się do gniazda, usiłując przy tym bić go skrzydłami. Natomiast rodzice nie atakują intruzów – odlatują na sąsiednie drzewa i w milczeniu obserwują losy domostwa. Pisklęta opuszczają gniazdo po 3–4 tygodniach, lotne są po 30 dniach. Pomimo, że potrafią już wtedy same latać samiec znajduje się w ich pobliżu i dokarmia je. W tym czasie gołębica przeważnie wysiaduje już jaja z następne zniesienia.

"Ptasie mleczko"[edytuj | edytuj kod]

Aby pobrać pokarm pisklęta wciskają duży dziób głęboko do przełyku karmiącego dorosłego ptaka, dla którego jest to sygnałem do zwrócenia (bezpośredniego wlania) tzw. "ptasiego mleczka" o brejowatej konsystencji. Po pewnym czasie młode otrzymują z wola rozmiękczone ziarna.
Choć sama jego nazwa kojarzy się z przysmakiem, i niektóre firmy cukiernicze do tego nawiązują, to nim jednak nie jest. Wydzielina ścian przełyku jest pokarmem dla młodych o zawartości ok. 23% białka i 10% tłuszczów, które są im potrzebne do zaspokojenia zapotrzebowania na składniki mineralne. Same cukry stanowią jedynie znikomą ilość. Powstaje w wyniku szybko przyrastających i złuszczających się komórek nabłonka przełyku, obfitych w tłuszcze i białka. Węglowodany, które są również potrzebne pisklętom, rodzice dostarczają im w postaci pokarmu roślinnego. Omawiany proces nie jest jedynie domeną gołębi, ale i flamingów oraz pingwinów.

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Grzywacz żerujący na wiśni

Grzywacz, podobnie jak i inne gatunki gołębi, żeruje na ziemi, czasem wchodzi na drogi i pola. Pokarm głównie roślinny – nasiona traw, zbóż i krzewów, jagody, owoce drzew - buczyny i żołędzie, a także młode liście (np. dzikiego bzu). Zimą korzysta z uprawianych przez człowieka warzyw. Żywi się również kwiatostanem akacji oraz owocami morwy.

Od późnego lata po jesień żeruje na otwartych obszarach rolniczych, nawet jeśli są z dala od zadrzewień lub lasów. Zwykle aby dostać się na żerowiska lub do wodopoju pokonuje duże odległości.

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Gatunek łowny od 15 sierpnia do 30 listopada.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Columba palumbus w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Columba palumbus. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]