Gladiator
Gladiator (łac. gladiatores, od gladius – miecz) – niewolnik toczący walkę na arenie w starożytnym Rzymie.
Zwyczaj walk gladiatorów Rzymianie przejęli od Etrusków i Samnitów. Wywodził się on z rytualnych ofiar z ludzi, składanych podczas uroczystości pogrzebowych. Herodot wskazywał na Scytów, jako prekursorów tych krwawych rytuałów. W Etrurii oprócz walk między wojownikami popularne były walki gladiatorów ze zwierzętami i walki zwierząt. W Rzymie pierwsze walki gladiatorów (munus) odbyły się w III wieku p.n.e., w okresie wojen punickich. Początkowo, do czasu powstania Koloseum, głównym ośrodkiem walk gladiatorskich była położona w Kampanii Kapua, w której istniały najsławniejsze szkoły gladiatorskie i największe areny. W 105 p.n.e. odbyły się pierwsze zawody gladiatorskie, zorganizowane przez konsulów. Gladiatorzy zazwyczaj wywodzili się z jeńców wojennych, głównie z Traków, Galów i Germanów. W 73 p.n.e. wybuchł w Kapui największy bunt gladiatorów, któremu przewodził Trak Spartakus. Walki gladiatorów były jedną z najpopularniejszych rzymskich rozrywek. Wielu bogatych Rzymian miało swoich gladiatorów i płaciło fortuny za ich szkolenie. Z tego powodu gladiatorzy nie ginęli na arenie tak często, jak dziś się sądzi. Najlepsi z nich stawali się często bardzo sławni (podobnie jak dzisiaj sportowcy).
Przed wejściem na arenę gladiatorzy składali przysięgę, że nie będą oszczędzali się w walce. Walki często toczyły się na śmierć i życie – pokonany przeciwnik mógł prosić o łaskę podnosząc do góry palec wskazujący, na co obserwujący walkę tłum odpowiadał wyciągnięciem w górę kciuka (co oznaczało darowanie życia), lub skierowaniem go w dół (śmierć). Jest to jednak kwestia sporna (zobacz: pollice verso)
[edytuj] Typy gladiatorów
Charakter walk oraz stosowane uzbrojenia było urozmaicone. Rzymianie wyróżniali następujące typy gladiatorów:
- Andabata – ubrany w kolczugę, walczył pieszo lub konno w hełmie z zasłoną bez otworów na oczy.
- Bestiarius – był wyposażony jedynie w sztylet lub włócznię i walczył z dzikimi zwierzętami (w walkach zwanych venatio) często ponosząc śmierć.
- Dimachaerus – walczył bez hełmu, używał dwóch sztyletów.
- Eques – walczył konno mieczem i włócznią, miał okrągłą tarczę.
- Essedarius – walczył na rydwanie zaprzężonym w dwa konie (essedum) powożonym przez woźnicę.
- Gal – ciężkozbrojny gladiator - nosił okrągły lub grzebieniasty hełm, długą lub owalną tarczę, uzbrojony w miecz i sztylet.
- Laquearius – używał sznura z pętlą, podobnego do lassa.
- Myrmilo (murmillo) – osłaniał głowę hełmem przypominającym głowę ryby mormylos; dodatkowo był wyposażony w osłonę ramienia, miecz oraz podłużną tarczę.
- Provocator lub Secutor – najczęściej wystawiany był przeciw Samnicie; jego rynsztunek i uzbrojenie różniły się w zależności od rodzaju walki.
- Retiarius (sieciarz) – walczył trójzębem lub harpunem zrobionym z ości tuńczyka, sztyletem oraz siecią, bez hełmu;
- Samnita najstarszy typ ciężkozbrojnego gladiatora; nosił hełm z zasłoną i pióropuszem, uzbrojony w owalną tarczę, miecz i włócznię, na jednej łydce nosił nagolennicę, a na prawym ramieniu skórzaną ochronę.
- Trak uzbrojony w długi zakrzywiony nóż (sica), osłonę stanowiła mała kwadratowa lub owalna tarcza (parma)
W okresie późnego cesarstwa państwo utrzymywało własnych gladiatorów – byli oni wykorzystywani przez niektórych cesarzy obok wojsk regularnych w okresach wojen domowych.
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
