Halloween

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy święta. Zobacz też: inne znaczenia.
Halloween
Jack-o-lantern-FR.JPG
Halloweenowe lampy
Dzień 31 października
Kraje głównie państwa zachodnie
Zwyczaje apple bobbing, cukierek albo psikus, bal maskowy, scary farm
Symbole

Jack-o'-lantern, dynie, duchy, demony, czarownice, nietoperze, czarne koty, zombie, wampiry

Inne nazwy All Hallows’ Eve
All Saints’ Eve
Podobne święta Samhain,
Dziady,
Wszystkich Świętych

Halloweenzwyczaj związany z maskaradą i odnoszący się do święta zmarłych, obchodzony w wielu krajach w wieczór 31 października, czyli przed dniem Wszystkich Świętych. Odniesienia do Halloween są często widoczne w kulturze popularnej, głównie amerykańskiej.

Halloween najhuczniej jest obchodzony w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Irlandii i Wielkiej Brytanii. Mimo że dzień nie jest świętem urzędowym, cieszy się po święcie Bożego Narodzenia największą popularnością[1]. Święto Halloween w Polsce pojawiło się w latach 90.

Głównym symbolem święta jest wydrążona i podświetlona od środka dynia z wyszczerbionymi zębami. Inne popularne symbole to duchy, demony, zombie, wampiry, czarownice, trupie czaszki itp.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Obraz Daniela Maclise pokazujący zabawę z okazji Halloween w Blarney w Irlandii, 1832
Osoby przebrane za potwory

Dokładna geneza Halloween nie jest znana. Może nią być rzymskie święto na cześć bóstwa owoców i nasion (Pomony) albo z celtyckiego święta na powitanie zimy[2]. Według tej drugiej teorii Halloween wywodzi się z celtyckiego obrządku Samhain. Ponad 2 tys. lat temu w Anglii, Irlandii, Szkocji, Walii i północnej Francji w ten dzień żegnano lato, witano zimę oraz obchodzono święto zmarłych.

Druidzi (kapłani celtyccy) wierzyli, iż w dzień Samhain zacierała się granica między zaświatami a światem ludzi żyjących, zaś duchom, zarówno złym, jak i dobrym, łatwiej było się przedostać do świata żywych. Duchy przodków czczono i zapraszano do domów, złe duchy zaś odstraszano. Ważnym elementem obchodów Samhain było również palenie ognisk. Na ołtarzach poświęcano bogowi resztki plonów, zwierzęta i ludzi. Paląc chciano dodawać słońcu sił do walki z ciemnością i chłodem. Wokół ognisk odbywały się tańce śmierci[3]. Symbolem święta Halloween były noszone przez druidów czarne stroje oraz duże rzepy, ponacinane na podobieństwo demonów. Sądzi się, iż właśnie z potrzeby odstraszania złych duchów wywodzi się zwyczaj przebierania się w ów dzień w dziwaczne stroje i zakładania masek. Czarownice w towarzystwie czarnych kotów przepowiadały przyszłość.

Po 835 roku pod wpływem chrześcijaństwa zwyczaj zaczął zanikać, gdy uroczystość Wszystkich Świętych została przeniesiona z maja na 1 listopada.

Kościoły chrześcijańskie przeciwstawiły się obchodzeniu Halloween wprowadzając Dzień Zaduszny. Święto w 998 roku wprowadził św. Odylon, francuski benedyktyn i przełożony opactwa w Cluny. W XIV wieku wspomnienie Wszystkich Wiernych Zmarłych zostało wprowadzone do liturgii rzymskiej i upowszechnione w całym Kościele[4].

Irlandzcy imigranci sprowadzili tradycję do Ameryki Północnej w latach 40 XIX wieku[5].

31 października 1920 roku w mieście Anoka w stanie Minnesota odbyła się pierwsza w Stanach Zjednoczonych parada z okazji Halloween. Uczestnikami parady byli mieszkańcy, przebrani w kolorowe stroje popularnych postaci. W kolejnych latach pochód organizowano corocznie 31 października. W roku 1937 Anokę ogłoszono światową stolicą Halloween.

W drugiej połowie XX wieku święto trafiło do zachodniej Europy.

Pochodzenie nazwy[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Halloween jest najprawdopodobniej skróconym All Hallows' E’en, czyli wcześniejszym „All Hallows' Eve” – wigilia Wszystkich Świętych[6]

Zwyczaje[edytuj | edytuj kod]

Scary farm[edytuj | edytuj kod]

Młodzież oprócz organizowania domowych imprez często odwiedza tzw. straszne farmy (ang. scary farm), czyli zaadaptowane na ten cel duże przestrzenie, gdzie tworzone są specjalne scenerie, wyglądające niczym wystrój planu filmów grozy, takich jak Nosferatu, Drakula, Frankenstein czy Mumia.

Cukierek albo psikus[edytuj | edytuj kod]

Cukierek albo psikus
Information icon.svg Osobny artykuł: Cukierek albo psikus.

Do zabaw w Halloween zalicza się także zabawa cukierek albo psikus (ang. trick or treat). Dzieci chodzą z pojemnikami na cukierki po okolicy i odwiedzają mieszkańców. Gdy ktoś nie chce dać cukierka otrzymuje od dzieci w zamian psikusa.

Apple bobbing[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Apple bobbing.

W tej zabawie należy bez użycia rąk ugryźć jedno z jabłek pływających w miednicy z wodą. Jabłko nieuszkodzone przy zabawie ma oznaczać szczęście w nadchodzącym roku[7].

Inne zabawy[edytuj | edytuj kod]

Halloweenowe zabawy to również przeskakiwanie przez świeczki, które są rozstawione w kole na ziemi. Świeczki, które nie zgasną, to szczęśliwe miesiące w przyszłym roku. Kolejna gra to wrzucanie orzecha do płonącego ogniska. Jeżeli orzech pęknie z trzaskiem, oznacza to odwzajemnioną miłość. Inną popularną zabawą jest zjadanie bez pomocy rąk wiszących na nitkach ciastek i owoców.

W ten dzień również istnieją różne formy wróżbiarstwa, np. wróżenie ze spodków.

W Halloween dzieci i dorośli przebierają się za potwory, takie jak wampiry, duchy czy czarownice. Kostiumy są również oparte na postaciach z telewizji. Pierwsze kostiumy na Halloween pojawiły się w 1930 roku, wtedy zwyczaj cukierek albo psikus (trick or treat) stał się popularny w Stanach Zjednoczonych. Dorośli urządzają pochody przez ulice miast.

State Street Halloween Party[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: State Street Halloween Party.

W Nowym Jorku są organizowane parady przez osoby homoseksualne, a najbardziej znana odbywa się w dzielnicy Greenwich Village[8].

Symbole[edytuj | edytuj kod]

Dekoracja domu z okazji Halloween

W Irlandii obowiązuje zasada, że po 1 listopada nie zbiera się dzikich owoców, bo mogą być zatrute. W regionach Szkocji, Anglii, Walii i Irlandii sprząta się mieszkanie, gasi ogień pod kuchnią, a gospodynie wykładają jedzenie i napoje, po czym wszyscy idą spać.

Kolorami święta Halloween są czarny i pomarańczowy.

Jack-o'-lantern[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Jack-o'-lantern.

Jack-o'-lantern to halloweenowa lampa zrobiona z wydrążonej dyni. W środku wydrążonej dyni z wyciętymi otworami stawia się świecę. Z okazji święta Halloween tradycją stało się stawianie w oknie lub w drzwiach domostwa latarni.

Wydrążona dynia ze światełkiem w środku dla irlandzkich chłopów oznaczała błędne ogniki uważane za dusze tragicznie zmarłych. W czasie tajemniczych obrzędów miano uwalniać ludzkie dusze z ciał czarnych kotów i nietoperzy. Obecnie w wyeksponowanych miejscach domów umieszcza się wydrążone i podświetlone od wewnątrz dynie z wyciętymi kształtami różnych postaci oraz, w zależności od wyobraźni domowników, imitacje ludzkich czaszek, szkieletów, manekinów znanych postaci z horrorów itp.

Halloween w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Z tej okazji dla dorosłych organizowane są liczne imprezy kulturalne w nocnych klubach, występy teatralne oraz projekcje filmowe w kinach. Szkoły i przedszkola organizują z tej okazji dodatkowe atrakcje dla swoich wychowanków. W Halloween dzieci przychodzą do szkoły przebrane za straszne postacie filmowe. Chodzenie od domu do domu i zbieranie przez dzieci cukierków zdarza się sporadycznie, lecz coraz częściej.

Korowody świętych[edytuj | edytuj kod]

Od kilku lat w Polsce katolicy z różnych miast organizują tego dnia przemarsze o nazwie "Korowód Świętych", zwane też gdzieniegdzie "Holy Wins"[9].

W 2013 były organizowane m.in. w tych miastach:

Kontrowersje[edytuj | edytuj kod]

W związku z pogańską genezą tego święta Halloween spotyka się z krytyką ze strony Kościoła rzymskokatolickiego, prawosławnego, episkopalnego i luterańskiego oraz innych kościołów protestanckich[21][22][23], a także Świadków Jehowy[24]. Jednocześnie od obchodzenia Halloween w Polsce odcinają się również słowiańskie rodzimowiercze związki wyznaniowe – opowiadające się za kultywowaniem rodzimych zwyczajów, związanych z tradycją Dziadów[25][26].

Noc z 31 października na 1 listopada jest także ważnym świętem w Kościele Szatana[27]. Z tegoż powodu Kościół rzymskokatolicki potępia Halloween i utożsamia je z kultem Szatana[28].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]


Przypisy

  1. Halloween – celtyckie straszne święto.
  2. Rogers, Nicholas (2002). „Samhain and the Celtic Origins of Halloween”. Halloween: From Pagan Ritual to Party Night, s. 11–21. New York: Oxford Univ. Press. ISBN 0-19-516896-8.
  3. Halloween – jedyna taka noc w roku...
  4. Halloween: celtyckie korzenie święta Samhain i wielki biznes
  5. Kiedy strachy wychodzą z ukrycia – początki Halloween.
  6. http://halloween.friko.net/ Halloween.
  7. Halloween. 10 faktów.
  8. http://www.miastodzieci.pl/dla_rodzicow/74:Dzieci_si_bawi/1275:Cukierek_albo_psikus_Halloween_w_Polsce.html Cukierek albo psikus.
  9. http://gosc.pl/doc/1752118.Holy-wins-zamiast-Halloween
  10. http://bielsko.gosc.pl/gal/spis/1754988.Beskidzki-Korowod-Swietych
  11. http://kuriaczestochowa.pl/news/holy-wins-swiety-zwycieza/
  12. http://info.wiara.pl/doc/1759402.Slaskie-Holy-Wins
  13. http://lebork.naszemiasto.pl/tag/holy-wins-lebork.html
  14. http://www.tvn24.pl/wiadomosci-poznan,43/marsz-zamiast-halloween-korowod-swietych-przeszedl-przez-poznan,367937.html
  15. http://korowodswietych.pl/
  16. http://www.dailymotion.com/video/xuv89y_korowod-swietych_shortfilms
  17. http://ekai.pl/wydarzenia/polecamy/x34516/warszawa-pazdziernika-holy-wins-pochod-wszystkich-swietych/
  18. http://gosc.pl/doc/1752118.Holy-wins-zamiast-Halloween
  19. http://info.wiara.pl/doc/1759402.Slaskie-Holy-Wins/2
  20. http://nowytomysl.naszemiasto.pl/artykul/galeria/2052680,nowy-tomysl-marsz-swietych-foto,id,t.html
  21. Halloween, Święto zmarłych, Dzień zaduszny.
  22. Odrzućmy Halloween – Przewodnik Katolicki (krytyka).
  23. Halloween – co się kryje za wesołą zabawą?
  24. Korzenie Halloween – co o tym mówi Biblia?. jw.org. [dostęp 2014-10-16].
  25. Dziady – Rodzimy Kościół Polski.
  26. Dziady – rodzima tradycja obchodzenia święta zmarłych – Wiadomości24.
  27. Church of Satan: From our High Priestess (ang.). [dostęp 1 listopada 2009].
  28. Halloween to wdrażanie w magię i okultyzm (pol.). gosc.pl. [dostęp 2012-10-26].