Izrael Poznański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Izrael Poznański
Izrael Kalmanowicz Poznański
Izrael Kalmanowicz Poznański
Data i miejsce urodzenia 25 sierpnia 1833
Aleksandrów Łódzki
Data i miejsce śmierci 29 kwietnia 1900
Łódź
Zawód przedsiębiorca
Wyznanie judaizm
Dzieci Ignacy, Herman, Karol, Maurycy, Anna (Ajdla), Joanna Natalia
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Izrael Poznański (ur. 25 sierpnia 1833 w Aleksandrowie Łódzkim, zm. 29 kwietnia 1900[1][2][3] w Łodzi) – przedsiębiorca łódzki pochodzenia żydowskiego. Zaliczany razem z Ludwikiem Geyerem i Karolem Scheiblerem do trzech łódzkich „królów bawełny”.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Był wnukiem kramarza Izaaka z miasta Kowal na Kujawach i najmłodszym synem kupca Kalmana (któremu nadano nazwisko Poznański) i Małki z Lubińskich[4]. W 1825 40-letni Kalman Poznański z żoną, dziećmi, parobkiem i służącą osiedlili się w Aleksandrowie Łódzkim. W rok po urodzeniu się Izraela (1834) rodzina Poznańskich, jako dość zamożna na owe czasy, przeniosła się z Aleksandrowa Łódzkiego do Łodzi, gdzie ojciec nabył prawo handlu towarami łokciowymi, czyli bawełną i lnem, oraz zbudował pierwszą piętrową kamienicę na Starym Mieście – prowadził tam także kram z tkaninami i artykułami korzennymi.

W Łodzi Izrael skończył szkołę elementarną i tzw. progimnazjum. Przyszły multimilioner fachu przedsiębiorcy uczył się od podstaw. W wieku kilkunastu lat zbierał stare materiały, jeżdżąc rozklekotanym wózkiem, ciągnionym przez zabiedzonego konia (później niechętni bogaczowi twierdzili, że nie miał wówczas konia, a do wózka zaprzęgał psy). W wieku siedemnastu lat (1851) ożenił się z Leonią Hertz, córką Mojżesza Hertza, zamożnego kupca z Warszawy. W intercyzie małżeńskiej Izrael został przedstawiony jako "majster profesji tkackiej" wnoszący do małżeństwa manufakturę wartą 500 rubli. Żona Leonia wniosła mu w posagu sklep handlujący towarami łokciowymi w Warszawie.

W grudniu 1852 Izrael przejął od ojca zarząd rodzinnej firmy kupieckiej. Poznański systematycznie poszerzał działalność: w 1859 jego zakład produkował materiały warte 6 tys. rubli, a w 1868 – 23 tys. rubli. W 1871 rozpoczął, trwające do 1892, skupywanie działek przy ul. Ogrodowej 17–23, na których w przyszłości miał powstać kompleks przemysłowy. W 1872 powstał tu pierwszy obiekt fabryczny – tkalnia mechaniczna o dużej wydajności (200 mechanicznych krosien).

W kolejnych latach nastąpiła szybka rozbudowa zakładów, która objęła:

  • 1874/1875 – powiększenie tkalni, budowę bielnika i wykończalni;
  • 1877 – budowę olbrzymiego gmachu przędzalni;
  • 1878 – własne warsztaty mechaniczne;
  • 1880 – szpital fabryczny (Szpital Św. Józefa, obecnie im. Radlińskiego) przy ul. Drewnowskiej 75;
  • 1885–1890 – „Szpital Starozakonnych”, obecnie Szpital Kliniczny przy ul. Sterlinga 1/3;
  • 1887 – farbiarnię, wykończalnię i centralną kotłownię;
  • 1890, 1895 – kolejne tkalnie;
  • 1893 – odlewnię żeliwa;
  • 1895–1897 – wielkie magazyny bawełny przy Starym Cmentarzu.

29 października 1889 firma, podobnie jak inne łódzkie przedsiębiorstwa bawełniane, została przekształcona w spółkę akcyjną. Oficjalna nazwa zakładów brzmiała: „Towarzystwo Akcyjne Wyrobów Bawełnianych I.K. Poznańskiego w Łodzi”. Rozrastające się zakłady Poznańskiego zatrudniały z biegiem lat coraz więcej pracowników: w 1865 – 70 robotników, w 1879 – już 426 robotników, w 1906 przeciętny stan zatrudnienia wynosił 6800 ludzi.

W 1883 r. w fabryce Poznańskiego wybuchł strajk na tle pogarszających się warunków pracy. Dniówka trwała wówczas 16 godzin, od 5 rano do 9 wieczorem, a dodatkowo Izrael Poznański wprowadził nakaz pracy w dni światęczne. Miało to obowiązywać od 15 sierpnia, czyli w święto Matki Boskiej Zielnej. Złamanie nakazu kosztowało pracownika do 3 rubli. Protestujących spacyfikowała policja i sotnia kozaków, z fabryki usunięto 50 osób[5]. W lutym 1884 r. Poznański ukarał finansowo robotników, którzy protestowali przeciwko pracy w święto Matki Boskiej Gromnicznej. Jednego z robotników uderzył[6]. W 1891 r. pełnomocnik inspektora fabrycznego meldował, że w fabryce Poznańskiego płaci się relatywniej najmniej w Łodzi, a kary spotykające tkaczy są najwyższe[7]. W czasie buntu łódzkiego w 1892 r. w biurze fabryki Poznańskiego mieściło się tymczasowe biuro śledcze, gdzie poniżano i bito strajkujących pracowników, by następnie bez udowodnienia winy usunąć ich z fabryki[8].

Poznański miał czterech synów: Ignacego, Hermana, Karola i Maurycego; oraz dwie córki: Annę (Ajdlę), żonę Jakuba Hertza, i Joannę Natalię, żonę Zygmunta Lewińskiego.

Izrael Poznański zmarł 29 kwietnia 1900 i został pochowany w grobowcu rodzinnym na nowym cmentarzu żydowskim w Łodzi. W roku jego śmierci jego majątek wynosił 11 mln rubli. I wojna światowa przyniosła przedsiębiorstwu Poznańskiego duże straty. Kolejne pokolenia zarządzały firmą do lat 30. XX wieku, kiedy zadłużone przedsiębiorstwo przejął Banca Commerciale Italiana.

W życiorysie Poznańskiego zaobserwować można wyraźną przemianę: początkowo znany był jako bezwzględny pracodawca nie dbający o bezpieczeństwo pracowników. W jego fabrykach dochodziło do licznych wypadków kończących się kalectwem lub śmiercią. Jednak pod koniec swojego życia niespodzianie zaangażował się w działalność charytatywną, budował sierocińce, szkoły dla biednych i szpitale.

Na jego postaci częściowo wzorowany jest Maks Aszkenazy z powieści Bracia Aszkenazy Israela Joszuy Singera. Według niektórych źródeł również postać Moryca Welta z Ziemi Obiecanej[9].

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Dzieje Żydów w Łodzi 1820-1944 red. Wiesław Puś, Stanisław Liszewski, art. Kazimierza Badziaka (s. 79 - 113) "Wielkość i upadek fortuny Poznańskich" s. 94
  2. Nekrologi "B. p. Izrael Poznański", "Rozwój" nr 99 z 30 IV 1900, s. 2
  3. Nekrologi "Goniec Łódzki", 30 IV 1900
  4. Alan Jakman: "Król bawełny" - Izrael Poznański. More Maiorum. [dostęp 2014-08-26].
  5. Adam Próchnik, Studia i szkice (1864-1918), Wyboru dokonał Krzysztof Dunin-Wąsowicz, Warszawa 1962, s. 361.
  6. Feliks Perl, Dzieje ruchu socjalistycznego w zaborze rosyjskim, Tom I, Warszawa 1910, s.160.
  7. Adam Próchnik, Studia i szkice (1864-1918), Wyboru dokonał Krzysztof Dunin-Wąsowicz, Warszawa 1962, s. 368.
  8. Feliks Perl, Dzieje ruchu socjalistycznego w zaborze rosyjskim, Tom I, Warszawa 1910, s.330.
  9. polityka.pl

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]