Aleksandrów Łódzki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Aleksandrów Łódzki
Plac Tadeusza Kościuszkiw Aleksandrowie Łódzkim
Plac Tadeusza Kościuszki
w Aleksandrowie Łódzkim
Herb Flaga
Herb Aleksandrowa Łódzkiego Flaga Aleksandrowa Łódzkiego
Państwo  Polska
Województwo  łódzkie
Powiat zgierski
Gmina Aleksandrów Łódzki
gmina miejsko-wiejska
Aglomeracja łódzka
Prawa miejskie 22.03.1822
Burmistrz Jacek Lipiński (PO)
Powierzchnia 13,47 km²
Wysokość 206 m n.p.m.
Populacja (2009)
• liczba ludności
• gęstość

25 792
1914,8 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 42
Kod pocztowy 95-069 do 95-070
Tablice rejestracyjne EZG
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa lokalizacyjna województwa łódzkiego
Aleksandrów Łódzki
Aleksandrów Łódzki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Aleksandrów Łódzki
Aleksandrów Łódzki
Ziemia 51°49′N 19°18′E/51,816667 19,300000Na mapach: 51°49′N 19°18′E/51,816667 19,300000
TERC
(TERYT)
1020044
SIMC 0958654
Urząd miejski
pl. Tadeusza Kościuszki 2
95-070 Aleksandrów Łódzki
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Aleksandrów Łódzki w Wikisłowniku
Strona internetowa
BIP
Plac Tadeusza Kościuszki / Park miejski w Aleksandrowie Łódzkim
Klasycystyczny ratusz z 1824 r.
Budynek jatek miejskich
Budynek dawnej wagi miejskiej
Pomnik Jana Pawła II przed kościołem św. Rafała
Kościół katolicki św. św. Rafała i Michała
Kościół św. Stanisława Kostki / Kościół ewangelicko-augsburski
Budynek dawnej kasy chorych
Pozostałości dawnego torowiska tramwajowego, pl. Tadeusza Kościuszki
Linia 78 w Aleksandrowie Łódzkim, obsługiwana przez MPK – Łódź
Aleksandrów Łódzki nocą

Aleksandrów Łódzki – miasto położone w centralnej Polsce w woj. łódzkim, w powiecie zgierskim, siedziba władz gminy miejsko-wiejskiej Aleksandrów Łódzki. Należy do aglomeracji łódzkiej, miasto satelickie Łodzi. Miasto jest członkiem Związku Miast Polskich.

Według danych z 31 grudnia 2008 miasto liczyło 20 684 mieszkańców[1].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Pod względem fizycznogeograficznym Aleksandrów Łódzki położony jest na Wysoczyźnie Łaskiej. Miasto znajduje się na dziale wodnym I rzędu, między dorzeczami Wisły i Odry, pozbawione jest większych cieków wodnych. Jedynie północny kraniec miasta opiera się o Bzurę.

Miasto graniczy administracyjnie z Łodzią (około 11 km na północny zachód od centrum miasta[2]) i wiejską częścią gminy Aleksandrów Łódzki.

Przez miasto przebiegają drogi krajowe nr 71 i nr 72, które w centrum miasta krzyżują się. W latach 1910–1991 Aleksandrów Łódzki z Łodzią łączyła linia tramwajowa, przez wiele lat była to linia nr 44 (od 1 stycznia 2004 r. linie autobusowe nr 78 i N1, a od 1 września 2013 r. linie autobusowe nr 74 i 84).

Miasto podzielone jest na następujące części[3]:

Osiedla miejskie to[4]:

  • osiedle Adama Mickiewicza,
  • osiedle Rafała Bratoszewskiego,
  • osiedle Władysława Reymonta,
  • osiedle Władysława Sikorskiego,
  • osiedle Pod Rezerwatem,
  • osiedle Słoneczne,
  • osiedle Wyzwolenia,
  • osiedle Daszyńskiego.
Plac Tadeusza Kościuszki w Aleksandrowie Łódzkim, widok w kierunku zachodnim
Plac Tadeusza Kościuszki w Aleksandrowie Łódzkim, widok w kierunku zachodnim

Historia[edytuj | edytuj kod]

Osada miejska powstała na początku XIX wieku (ok. 1816 roku), a jej założycielem był Rafał Bratoszewski herbu Sulima, który ufundował także miejscową parafię katolicką pw. św. Rafała Archanioła. W 1820 r. Rajmund Rembieliński nazwał Aleksandrów Łódzki „jednym z lepszych w Polsce miasteczek”. Twórcą planu urbanistycznego nowej osady był Austriak Bernard Schuttenbach. Bratoszewski nadał swemu miasteczku nazwę ku czci ówcześnie panującego cesarza Rosji i tytularnego króla Polski – Aleksandra I, co pomogło w uzyskaniu dla niego w 1822 r. praw miejskich. Po śmierci Bartoszewskiego w 1824 r. właścicielami miasta została rodzina Kossowskich herbu Dołęga. Po 1832 r. miasteczko zaczęło gospodarczo podupadać, nie wytrzymując konkurencji sąsiednich ośrodków włókienniczych – Łodzi, Zgierza i Pabianic.

Pod koniec XIX i w początkach XX wieku powstały w Aleksandrowie Łódzkim liczne zakłady dziewiarskie, przez co uznawany jest za kolebkę polskiego przemysłu pończoszniczego i przezywany przez mieszkańców „Skarpetkowem”. Branża ta dominuje w mieście do dziś. W 1910 r. Aleksandrów Łódzki uzyskał elektryczne połączenie tramwajowe z Łodzią, zlikwidowane po 1991 r. Do dawnych wagonów tramwajowych typu Herbrand nawiązuje nazwa nowej restauracji, zdobiącej od 2008 r. centrum Aleksandrowa Łódzkiego.

Od chwili powstania aż do 1939 r. Aleksandrów Łódzki był miastem trójnarodowym i trójwyznaniowym. Zamieszkiwali tu potomkowie niemieckich tkaczy, wyznania ewangelickiego, żydowscy kupcy i sklepikarze wyznający judaizm oraz polscy robotnicy i rzemieślnicy wyznania katolickiego. Najliczniejszą i najbogatszą grupą etniczną aż do 1945 r. byli tu Niemcy. Dla Żydów Aleksandrów Łódzki był ważnym ośrodkiem religijnym – siedzibą cadyków chasydzkich z dynastii Danzigerów.

W 1870 r. decyzją władz rosyjskich Aleksandrów Łódzki utracił prawa miejskie. Przywrócone zostały one przez władze polskie w 1924 roku. W czasie okupacji niemieckiej znalazł się na ziemiach wcielonych do III Rzeszy w Kraju Warty, otrzymując najpierw nazwę Alexanderhof (1939), a później Wirkheim (1943)[5]. Niemcy zamknęli polskie szkoły, zdelegalizowali stowarzyszenia, zburzyli pomniki i represjonowali Polaków. Cała ludność żydowska miasteczka została już w grudniu 1939 r. wysiedlona, a następnie wymordowana. Po wojnie – w latach 1945–1948 – wysiedlono za Odrę prawie całą niemiecką społeczność Aleksandrowa Łódzkiego, dochodziło przy tym do różnych represji i nadużyć ze strony komunistycznych władz i milicji. Aleksandrów Łódzki stracił swój dawny trójnarodowy charakter.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do starego woj. łódzkiego.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Najważniejsze zabytki Aleksandrowa Łódzkiego pochodzą z okresu początków miasta i zostały wzniesione w stylu klasycystycznym.
W większości znajdują się wokół Rynku.

  • Kościół katolicki pw. św. Rafała i Michała Archaniołów – został zbudowany w latach 1816–1818 i jest obecnie najstarszym budynkiem sakralnym na terenie gminy a także całego powiatu zgierskiego[potrzebne źródło]. Był kilkukrotnie przebudowywany – w latach 1922–1926 dobudowano 2 nawy boczne, w latach 1933–1935 – dwie wieże. Przed 1993 dobudowano do kościoła św. Rafała osobny budynek sakralny, który uzyskał osobny ołtarz i wezwanie św. Michała. Inicjatorem tej rozbudowy był proboszcz – ks. dr Norbert Rucki. Pod posadzką kościoła pochowano w 1824 r. założyciela miasta – dziedzica Rafała Bratoszewskiego, który ufundował ten kościół i dał mu swego patrona. Około 1818 roku kościół św. Rafała stał się świątynią parafialną. Obecnie trwa budowa ołtarza głównego natomiast od 2012 roku można podziwiać ołtarz boczny poświęcony Janowi Pawłowi II.[potrzebne źródło]
  • Dawny kościół ewangelicko-augsburski (Kościół pw. św. Stanisława Kostki) – został zbudowany dla aleksandrowian tego wyznania, których było wtedy najwięcej wśród mieszkańców miasta. Pastorem – budowniczym kościoła był Fryderyk Jerzy Tuve[potrzebne źródło]. Od budowy w 1828 r. nie był wcale przebudowywany. Pod koniec XX wieku znajdował się w złym stanie technicznym. Ksiądz Jacek Stasiak ( obecnie suspensowany za brak posłuszeństwa wobec biskupa i liczne interesy niezgodne z duchem kościoła ) wraz z fundacją Ekumeniczne Centrum Dialogu Religii i Kultur przy wsparciu urzędu miasta dokonał gruntowengo remontu świątyni. Obecnie, decyzją arcybiskupa Marka Jędraszewskiego z 2013 roku budynek nie jest już świątynią rzymskokatolicką[potrzebne źródło].
  • Ratusz miejski – budynek przeznaczony dla władz miasta, czyli Magistratu, zbudowany w 1824 r. za czasów burmistrza Gedeona Goedela. Pełni tę funkcję do dziś. Na fasadzie ma płaskorzeźbę – maskę Temidy z zasłoniętymi oczyma – jest to symbol „ślepej sprawiedliwości”, bo sprawowano tu niegdyś sądy.
  • Obecny budynek Jatek – został odbudowany w 1998 r., więc nie jest zabytkowy, kształtem i stylem nawiązuje jednak do dawnych Jatek Miejskich, stojących w tym miejscu od 1829 lub 1825 r., rozebranych w 1988 r. Pierwotnie znajdowały się tu sklepiki piekarskie i rzeźnicze.
  • Obecny budynek Biblioteki to dawna Pastorówka – dom pastora ewangelickiego, połączony z kościołem, został on zbudowany w 1848 r.
  • Nagrobek na cmentarzu katolickim (od niedawna, dawniej ewangelickim) to grób pierwszego tutejszego pastora ewangelickiego – Fryderyka Jerzego Tuve z 1830 r. W północnej części miasta zachował się też mały cmentarz żydowski z grobami cadyków.
  • Park miejski – dawny ogród spacerowy w stylu angielskim, założony w 1824 r. przez właściciela miasta – dziedzica Rafała Bratoszewskiego.
  • Domy tkaczy – długie, drewniane, parterowe budynki, gdzie mieściły się mieszkania i warsztaty pierwszych mieszkańców miasta, pochodzą one z 1 połowy XIX w.

Zachowało się też kilka zabytków późniejszych – z 2. połowy XIX i XX w.:

  • Willa i fabryka Alberta Stillera przy ulicy Wojska Polskiego 31. Była to jedna z większych nowoczesnych fabryk pończoszniczych w Aleksandrowie Łódzkim, zbudowana w 1908 r. wraz ze stylową willą mieszkalną.
  • Obecny Internat Liceum Ogólnokształcącego im. Mikołaja Kopernika, dawny dwór sławnych cadyków chasydzkich z rodziny Danziger, zbudowany w 1935 r.

Kościoły i związki wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły i związki wyznaniowe:

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Działalność gospodarcza – 2623 zarejestrowanych podmiotów gospodarczych[potrzebne źródło]:

  • Przemysł dominujący włókienniczy (pończoszniczy i dziewiarski) – 38%
  • Handel – 24%
  • Mechanika pojazdowa i transport – 5%
  • Inne (budownictwo, przemysł spożywczy, szewstwo, elektromechanika).

Transport[edytuj | edytuj kod]

Aleksandrów Łódzki do 1991 r. posiadał tramwajowe połączenie z Łodzią była to linia 44 obsługiwana przez spółkę Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Łodzi. Obecnie do Aleksandrowa Łódzkiego kursuje wyłącznie komunikacja autobusowa są to linie: 74, 78 oraz 84 i linia nocna N1, obsługiwane przez MPK – Łódź[6] Uruchomiona została linia 3A obsługiwana przez MUK w Zgierzu a jej trasa przebiega z pętli Targowy Rynek przez miasto, następnie przez cały Zgierz aż do dworca PKP w Strykowie z podjazdem do zakładów znajdujących się w strefie. na Lini obowiązują 3 Strefy, 1 Aleksandrów-Zgierz, 2 Zgierz-Stryków, 3 Aleksandrów-Stryków, obecnie jest 7 Kursów w Tygodniu i 4 w dni wolne[potrzebne źródło].

Do Aleksandrowa Łódzkiego można też dojechać PKS-em Łódź linią 505 Aleksandrów Łódzki – Łódź[7].

Ok. 4 km na wschód od miasta, we wsi Brużyczka Mała znajduje się nieewidencjonowane lądowisko Aleksandrów Łódzki.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

  • Atrakcje przyrodnicze: Rezerwat przyrody „Torfowisko Rąbień” pod Aleksandrowem Łódzkim – typ torfowiska wysokiego, gdzie można spotkać wiele interesujących roślin bagiennych. Rezerwat ma powierzchnię 42 hektarów i utworzono go w 1988 r.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Kluby Sportowe[edytuj | edytuj kod]

  • Towarzystwo Sportowe Sokół Aleksandrów Łódzki. Założone w 1998 roku. Celem Stowarzyszenia było wypełnienie luki powstałej w wyniku zniknięcia ze sportowej mapy niegdyś słynnego klubu AKS Włókniarz Aleksandrów Łódzki, którego wychowankiem był choćby Włodzimierz Smolarek – reprezentant Polski. Sportowcy trenują w klubie piłkę nożną (2 drużyny seniorów oraz grupy młodzieżowe) i karate tradycyjne. 5 lutego 2007 r. odbyło się pierwsze posiedzenie zarządu klubu w nowej kadencji. Prezesem został Bogusław Stefańczyk, funkcje wiceprezesów pełnili Krzysztof Rożniakowski oraz Artur Sikora. Od 16 września 2008 r. prezesem klubu jest Dariusz Lis. Sekcja piłki nożnej skupia 6 drużyn piłkarskich – 2 na szczeblu seniorskim występujące w II i V lidze, a także 4 grupy młodzieżowe. Pierwsza drużyna seniorów, które legitymuje się nazwą „Sokół”, jest sponsorowana przez Gminę Aleksandrów Łódzki oraz fabrykę okien w Rąbieniu „Okna Rąbień”. W sezonie 2007/2008 drużyna z Aleksandrowa Łódzkiego rywalizowała na boiskach III ligi. Grającym trenerem był Tomasz Szcześniak, kapitanem drużyny wychowanek Włókniarza Aleksandrów, były piłkarz Widzewa Łódź, zdobywca bramki w derbach Łodzi – Arkadiusz Świętosławski. W sezonach 2008/2009 oraz 2009/2010 Sokół grał na szczeblu II ligi wschodniej. Sekcja karate to przede wszystkim Radosław Olczyk, który jest jej głównym opiekunem. Ponadto szczególnie pomagają mu Sebastian Ziembikiewicz, Marek Błaszczyk czy choćby Grzegorz Kowalczyk. Wśród karateków na szczególne wyróżnienie zasługuje dwójka młodych zawodników z Aleksandrowa Łódzkiego – Damian Stasiak i Damian Tomasik, w kategorii juniorów młodszych – najlepsi w Polsce, z każdego turnieju, zawodów nie tylko ogólnopolskich, ale również międzynarodowych przywożą medale.
  • MKS Aleksandrów – Międzyszkolny Klub Sportowy o profilu lekkoatletycznym istnieje od stycznia 1992. Pierwszymi trenerami byli Leszek Lipiński, Halina Ścigaczewska i Alina Dudkowska. Prezesem klubu jest Andrzej Grabarczyk, olimpijczyk i trójskoczek.
  • UKS Jedynka – Uczniowski Klub Sportowy „Jedynka” powołany przy Miejskim Zespole Szkół im. Jana Pawła II – m.in. piłka siatkowa. Istnieje od 2005 roku, prowadził zajęcia w następujących kategoriach: mini siatkówka, młodziczki, juniorki młodsze, seniorki – od 2005 roku. Od 1 stycznia 2008 r. prowadzi tylko grupę seniorów, grupy młodzieżowe przeszły do innego aleksandrowskiego Uczniowskiego Klubu Sportowego. W 2005 r. zgłoszono do rozgrywek, po raz pierwszy w historii Klubu, seniorki. I od razu w sezonie rozgrywkowym 2005/2006 drużyna, pod wodzą trenera Zbigniewa Pilarskiego, uzyskała awans do wyższej klasy rozgrywkowej, tj. do II ligi. Trzy sezony drużyna uczestniczyła na tym szczeblu rozgrywek, zajmując odpowiednio miejsca 5, 4 i 2. Zawodniczki prowadzone były przez Zbigniewa Pilarskiego, potem jeszcze przez Bogdana Jaszczuka. W sezonie 2008/2009 obowiązki trenerskie powierzono Pawłowi Mikołajczykowi. W lipcu 2009 r. Zarząd Klubu uzyskał w PZPS zgodę na uczestniczenie drużyny w rozgrywkach I ligi, w miejsce rezygnującego Piasta Szczecin.

Imprezy sportowe[edytuj | edytuj kod]

  • Memoriał Lekkoatletyczny im. Józefa Jaworskiego – pierwszy zorganizowano w 1983 r. Memoriał odbywał się co roku jesienią, jednakże ze względu na budowę stadionu lekkoatletycznego oraz hali lekkoatletycznej dziś odbywa się na wiosnę.

Media lokalne[edytuj | edytuj kod]

  • „40 i cztery” – biuletyn informacyjny Urzędu Gminy Aleksandrów Łódzki. Miesięcznik. Ukazuje się od 8 grudnia 1991 roku. Do niedawna był dwutygodnikiem.
  • „Alternatywy 44” – biuletyn Stowarzyszenia Przedsiębiorców Aleksandrowa Łódzkiego 2000. Miesięcznik. Ukazuje się od 2005 r.
  • „Wiadomości aleksandrowskie” – biuletyn parafii rzymskokatolickiej pw. św. Archaniołów Rafała i Michała w Aleksandrowie Łódzkim. Ukazywał się od 1991 r. z inicjatywy ks. dr Norberta Ruckiego. Od 2010 r. działalność wydawnicza została zawieszona.
  • „Aleksandrów wczoraj i dziś” – rocznik Towarzystwa Przyjaciół Aleksandrowa Łódzkiego. Ukazuje się co roku, począwszy od 1983 roku, wiosną na Dni Aleksandrowa.
  • „Gazeta Matusiaka” – niezależne pismo lokalne wydawane przez Grzegorza Matusiaka z przerwami w latach 1992–2004. Działalność wydawnicza została zawieszona.
  • „Pandora 2001” – biuletyn Biura Obrotu Nieruchomościami w Aleksandrowie Łódzkim. Ukazuje się od 2001 roku. Zawiera też informacje z życia miasta.
  • „Głos Sokoła” – dwutygodnik wydawany przez Towarzystwo Sportowe Sokół od 15 marca 2007 roku.
  • Telewizja Aleksander TV – Stowarzyszenie Kablowej Telewizji Satelitarnej ALEKSANDER-SAT.
  • Aleksandrowski Kurier Samorządowy – program lokalny (informacje z miasta i urzędu, reportaże, relacje z imprez, sesji itp.) realizowany przez redakcję telewizyjną działającą przy Urzędzie Gminy, nadawany w sieci kablowej ALEKSANDER-SAT.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Lucyna Nowak, Joanna Stańczyk, Agnieszka Znajewska. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). , 2009. GUS, Departament Badań Statystycznych. Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1734-6118 (pol.). 
  2. Słownik geograficzno-krajoznawczy Polski. Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN, 1994, s. 13. ISBN 8301098228.
  3. Przeglądanie TERYT (Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju) (pol.). W: TERYT [on-line]. Główny Urząd Statystyczny, 2012. [dostęp 2012-10-26].
  4. Aleksandrów Łódzki: 1:12 500. Łódź: Wydaw. Kartograficzne Azymut, 2006, s. 1–2. ISBN 978-83-88467-94-3. (pol.)
  5. Vgl. Anordnung über Ortsnamenänderung im Reichsgau Wartheland, Nr 62 vom 18. Mai 1943
  6. Rozkłady jazdy – MPK-Łódź Spółka z o.o.
  7. PKS Łódź: Wykaz linii (linie i warianty tras)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons