Józef Bohdan Zaleski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Józef Bohdan Zaleski
Józef Bohdan Zaleski 111.PNG
portret pędzla Aleksandra Raczyńskiego z 1858 roku
Data i miejsce urodzenia 14 lutego 1802, Bohatyrka
Data i miejsce śmierci 31 marca 1886, Villepreux
Narodowość polska
Dziedzina sztuki literatura
Styl romantyzm
Ważne dzieła Duma o Wacławie, Duch od stepu
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Źródła Józef Bohdan Zaleski w Wikiźródłach
Wikicytaty Józef Bohdan Zaleski w Wikicytatach

Józef Bohdan Zaleski (ur. 14 lutego 1802 w Bohatyrce[1], gubernia kijowska, zm. 31 marca 1886 w Villepreux) – polski poeta okresu romantyzmu. Wraz z Antonim Malczewskim i Sewerynem Goszczyńskim zaliczany jest do "szkoły ukraińskiej" polskiego romantyzmu.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w wielodzietnej, niezamożnej rodzinie szlacheckiej posługującej się herbem Prawdzic[2] jako najmłodszy z trzynaściorga rodzeństwa. Uczył się u Bazylianów w Humaniu, gdzie poznał Seweryna Goszczyńskiego i Michała Grabowskiego.

W 1820 r. wyjechał do Warszawy, tam zaangażował się w działalność różnych organizacji patriotycznych. Związany ze sprzysiężeniem Piotra Wysockiego[3]. Pracował w tym czasie jako guwerner na prowincji. W powstaniu listopadowym walczył m.in. pod Sochaczewem i Grochowem, za co otrzymał Krzyż Virtuti Militari. Działał również jako poseł na sejm powstańczy, oraz jako sekretarz prezydenta Warszawy. W tym czasie redagował pismo "Nowa Polska". Po klęsce powstania, wraz z korpusem generała Ramorino, przedostał się do Prus i stamtąd udał się do Lwowa, a w końcu – do Paryża.

W Paryżu brał czynny udział w życiu emigracyjnym, wstępując do Towarzystwa Demokratycznego Polskiego i zakładając Zgromadzenie księży zmartwychwstańcow. Nie dał się nakłonić do modnego wówczas towianizmu. W 1846 r. ożenił się z Zofią Rosengardtówną, uczennicą Chopina. Od 1853 r. był członkiem Rady Szkoły Narodowej Polskiej w Battigniolles. Z jego pomocy skorzystał w Paryżu młody Władysław Bełza[4]. Pod koniec życia Zaleski przeprowadził się do swojej córki, do Villepreux, gdzie ostatecznie stracił wzrok. Tam również zakończył życie.

Pochowany został na Cmentarzu Montmartre w Paryżu.

Na terenie krakowskich Plant u zbiegu ulic Basztowej i Sławkowskiej, w ogrodzie plantowym "Przy Barbakanie", znajduje się malowniczo usytuowany nad stawem pomnik poświęcony jego pamięci, zwany "Grupą Bojana". Początkowo monument stał obok Teatru Słowackiego. Grupę Bojana ufundował niedługo po śmierci poety Władysław Wołodkowicz, dobrodziej krakowskich teatrów, a jego autorem był znakomity rzeżbiarz Pius Weloński. Pomnik przedstawia grupę figuralną, składającą się z postaci ślepego harfiarza i podtrzymującego go chłopca-przewodnika. Całość umieszczona została na masywnym, wielobocznym cokole otoczonym kwietnikiem. Napis znajdujący się na postumencie głosi: Pamięci Bohdana Zaleskiego - 1886[5].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Zaleski był jednym z pierwszych polskich poetów romantycznych. Debiutował poematem Duma o Wacławie w 1819 r. Styl jego poezji Maurycy Mochnacki określał mianem "brylantowego". W późniejszych lirykach prezentował się jako wcielenie ruskiego wieszcza Bojana, znanego ze staroruskiego poematu "Słowo o wyprawie Igora". W ujęciu Zaleskiego "wieszczenie" polegało na proklamowaniu idei panslawizmu w oparciu o federacyjną strukturę I Rzeczypospolitej, oraz Kościoła katolickiego.

Jego wiersze były pisane rzadko spotykanym w poezji polskiej tzw. sylabotonikiem melicznym, charakteryzującym się bardzo regularnym uporządkowaniem sylab akcentowanych i niezwykłą melodyką wiersza. Z tego powodu wiele jego utworów stało się bardzo popularnymi i uzyskało oprawę muzyczną, również ze strony wybitnych ówczesnych kompozytorów, m.in. Chopina.

Jednak ten typ liryki nie zyskał uznania wielu ówczesnych poetów – Słowacki i Norwid atakowali go za, ich zdaniem, "dziecinne rymy". Z uznaniem natomiast wyrażał się o nim Adam Mickiewicz, dedykując Zaleskiemu wiersz "Do B... Z.". Przez współczesnych mu był uznawany za "patriarchę poezji polskiej".

Twórczość Zaleskiego, oprócz charakterystycznych dla romantyzmu motywów "wieszcza", profetyzmu oraz tematyki ludowej, wprowadziła oryginalny ton poezji parakletejskiej. W jego utworach można wyróżnić słowa-klucze, takie jak: "słowik", "rusałka", czy "step".

Najsłynniejsze utwory[edytuj | edytuj kod]

  • Duma o Wacławiepoemat (wyd. w 1819 r.),
  • Duch od stepu. Przygrawka do nowej poezji – poemat (wyd. w 1841 r.),
  • Lubor. Ballada z powieści luduballada,
  • Śpiew poety,
  • Rusałki. Fantazja,
  • Przenajświętsza rodzina

Przypisy

  1. Bohatyrka (2) w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom I (Aa – Dereneczna) z 1880 r.
  2. .J. Minakowski, Wielka Genealogia Minakowskiego, Hasło; Bohdan Józef Zaleski h. Prawdzic (ID: psb.20544.5)
  3. Wacław Tokarz, Sprzysiężenie Wysockiego i Noc Listopadowa, Warszawa 1980, s. 84.
  4. Platon Kostecki, Władysław Bełza, Lwów, 1897
  5. Marek Żukow-Karczewski, Dawne pomniki Krakowa. Pomnik ku czci Bohdana Zaleskiego (Grupa Bojana), "Echo Krakowa", 212 (13273) 1990.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Hugo Zathey, Młodość Bohdana Zaleskiego : (1802-1830), Kraków 1886 (kopia cyfrowa)
  • Alina Witkowska, Ryszard Przybylski, Romantyzm, Warszawa 1998, wyd. IV.
  • Barbara Stelmaszczyk-Świontek, Wstęp, [w:] Józef Bohdan Zaleski, Wybór poezyj, Wrocław-Warszawa-Łódź 1985.
  • Józef Tretiak, Bohdan Zaleski na tułactwie : życie i poezya : karta z dziejów emigracyi polskiej. Cz. 1-2, Kraków 1913-1914 (kopia cyfrowa)
  • Seweryna Duchińska: Bohdan Zaleski : (wspomnienie pośmiertne). Warszawa: 1886.