Język balijski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Basa Bali
Obszar Indonezja - wyspy Bali, Lombok i Jawa
Liczba mówiących około 4 milionów (język ojczysty)
Klasyfikacja genetyczna Języki austronezyjskie
*Języki malajsko-polinezyjskie
** języki sasako-balijskie
***Język balijski
Kody języka
ISO 639-1  ?
ISO 639-2 ban
ISO 639-3 ban
SIL BZC
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
WiktionaryPl.svg
W Wikisłowniku: Słownik języka balijskiego
Słownik hiszpańsko-polski, polsko-balijski online

Język balijski (basa bali) - należy do grupy sasako-balijskiej[1] [2] w ramach austronezyjskiej rodziny językowej. Używany przede wszystkim na wyspie Bali i w zachodniej części wyspy Lombok przez około 3.9 milionów osób (2001)[3], większość z nich deklaruje również znajomość języka indonezyjskiego będącego oficjalnym w kraju. W ciągu długiej historii wpływ na jego rozwój miały liczne języki: sanskryt, jawajski, chiński, niderlandzki, indonezyjski, a ostatnio również angielski.

Odmiany języka[edytuj | edytuj kod]

Ze względu na podział społeczeństwa balijskiego na kasty, język balijski posiada kilka społecznych odmian, w zależności od statusu rozmówców: język niski (basa biasa lub basa kasar), średni (basa madia), oraz wysoki (basa singgih lub kruna alus). Basa kasar opiera się na pierwotnym balijskim zasobie leksykalnym, natomiast kruna alus zawiera słownictwo bardziej wyrafinowane, w tym wiele zapożyczeń z sanskrytu i klasycznego języka jawajskiego. Rozmawiając z osobami wyżej postawionymi w hierarchii społecznej (ważni urzędnicy, nauczyciele, osoby z wyższych kast, rodzice itp.) należy przejść na kruna alus. Niezależnie od statusu rozmówcy, również mówiąc o sprawach wzniosłych (np. o religii) używa się kruna alus[4].

Przykład zdania: Palma kokosowa jest wyższa od bananowca.

Basa kasar (język prosty): Punyan nyuh tegehan padaang teken punyan biu.

Kruna alus (język ugrzeczniony): Wit klapa angengan banding ring wit pisang[4].

Alfabet balijski[edytuj | edytuj kod]

Podstawowe znaki alfabetu balijskiego

Język balijski posiada własne pismo (sylabiczny alfabet balijski) zwane aksara Bali, bardzo podobne do jawajskiego, wywodzące się pośrednio poprzez vatteluttu ze starożytnego indyjskiego pisma brahmi, lecz ostatnio najczęściej bywa zapisywany alfabetem łacińskim, podobnie jak język indonezyjski.

System fonetyczny[edytuj | edytuj kod]

Samogłoski[edytuj | edytuj kod]

Przednie Centralne Tylne
Wysokie i u
Środkowe e ə o
Niskie a

Spółgłoski[edytuj | edytuj kod]

Dwuwargowe Dziąsłowe Podniebienne Tylnojęzykowe Krtaniowe
Zwarte i
Zwartoszczelinowe
Bezdźdwięczne p t tʃ k ʔ
Dźwięczne b d dʒ ɡ
Szczelinowe s h
Nosowe m n ɲ ŋ
Boczne l
Drżące r
Półsamogłoski w j

Gramatyka[edytuj | edytuj kod]

Rzeczowniki i przymiotniki[edytuj | edytuj kod]

  • Rzeczowniki i przymiotniki są nieodmienne. Nie istnieje rodzaj gramatyczny, liczba mnoga i odmiana przez przypadki. Liczba mnoga wynika z kontekstu: Tiang ngidih kacang (Poproszę orzeszki). Stopniowanie przymiotników: melah-melahan-paling melah (dobry-lepszy-najlepszy);

Rodzajniki[edytuj | edytuj kod]

  • Rodzajnik określony tworzy się dodając sufiks -e do rzeczownika np. kacange (ang. "the nut"), dla osób "i" przed rzeczownikiem np. i bapa (ang. "the father");

Czasowniki[edytuj | edytuj kod]

  • Czasowniki nie mają końcówek, lecz istnieją przedrostki czasownikowe, które mogą nieco zmieniać nagłosową samogłoskę:
    • nge- dla czasowników przechodnich, np. baang > ngemaang (dać)
    • ma- dla czasowników nieprzechodnich, np. jalan > majalan (iść, jechać)

Stronę bierną tworzy się opuszczając przedrostek. Czasowniki nie odmieniają się przez czasy. Czas czynności określany jest odpowiednimi przysłówkami np.:

    • mara (właśnie)
    • dibi (wczoraj)
    • suba (już)
    • tonden (jeszcze nie)
    • lakar (wyraża przyszłość)[5]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Spitzing G., Practical Balinese, Periplus Editions (HK) Ltd., 2006 ISBN 962-593-068-X
  • Majewicz, Alfred F., Języki świata i ich klasyfikacja, PWN, Warszawa, 1989, ISBN 83-01-08163-5

Przypisy

  1. Ethnologue report for Malayo-Sumbawan
  2. Majewicz, Alfred F., Języki świata i ich klasyfikacja str. 85
  3. Ethnologue report for language code: ban
  4. 4,0 4,1 Spitzing G., Practical Balinese
  5. Spitzing G., Practical Balinese, str 30-42