Język osmańskoturecki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Język osmańsko-turecki)
Skocz do: nawigacja, szukaj

Język osmańskoturecki (czasem także używa się określenia język osmański, tur. Osmanlıca lub Osmanlı Türkçesi, nazwa wł. لسان عثمانی, lisân-ı Osmânî) – oficjalny język imperium osmańskiego, wywodzący się z grupy języków tureckich. Zapisywany był zmodyfikowanym alfabetem arabskim (perskim).

Język osmańskoturecki powstał w wyniku długiej, obejmującej kilka stuleci, koegzystencji trzech głównych języków używanych przez elity rządzące państwem osmańskim. Na język turecki, jako ojczysty język większości mieszkańców państwa, nawarstwiały się silne wpływy języka perskiego, głównego języka kultury i literatury narodów Bliskiego Wschodu, oraz język arabski, jako język religii. Ponieważ wykształcone elity znały biegle wszystkie trzy języki, doszło do powstania swoistej ich mieszanki: o ile główna struktura języka, obejmująca fonologię i morfologię pozostawała turecka, o tyle słownictwo oraz składnia – a także, w o wiele mniejszym stopniu, morfologia (na przykład sufiksy słowotwórcze) – bardzo silnie uległy wpływom perskim i arabskim. Jednocześnie sam język osmańskoturecki wywarł przez stulecia osmańskiego panowania na Bałkanach przemożny wpływ na języki tego regionu, przy czym wpływ ten obejmował nie tylko leksykę, ale także morfologię i składnię.

Wśród historycznych źródeł języka osmańskotureckiego znajduje się odrębna grupa tak zwanych źródeł transkrybowanych, to znaczy napisanych alfabetami innymi niż arabski (nazwa tej grupy źródeł jest co prawda nieprecyzyjna, ale powszechnie się w świecie przyjęła). Zasługą polskiego turkologa Tadeusza Kowalskiego, którego prace kontynuuje Stanisław Stachowski, jest wykazanie znaczenia tych źródeł dla badań językoznawczych (zapis plene[1]) wokalizmu, dokładna datacja, uwzględnianie dialektów i słownictwa „nieszlachetnego”, czyli niepoświadczonego w utworach poezji dworskiej (na przykład nazw narzędzi rzemieślniczych, towarów handlowych).

Aż do XIX stulecia język osmański był mową najwyższych warstw społeczeństwa imperium osmańskiego, niezrozumiałym dla zwykłych poddanych. Pierwsze próby zreformowania niezrozumiałego dla niższych warstw języka podejmowano już w XIX wieku, choć dynamiczną akcję oczyszczania języka tureckiego z obcych wpływów podjęto dopiero pod naciskiem Kemala Atatürka w latach dwudziestych XX wieku, po upadku Wysokiej Porty.

Zewnętrznym wyrazem modernizowania się języka tureckiego było wprowadzenie alfabetu łacińskiego. Z języka przez następne lata usuwano naleciałości perskie i arabskie. Przywracano do życia stare zapomniane słowa. Dzisiejszy turecki różni się w tak znacznym stopniu od mowy Osmanów, że dla współczesnego Turka język osmański jest językiem obcym.

Przypisy

  1. od plener (z fr. en plein air)