Jan Henryk Newman

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Błogosławiony
Jan Henryk Newman COr
John Henry Newman
błogosławiony
John Henry Newman by Sir John Everett Millais, 1st Bt.jpg
Portret pędzla Johna Everetta Millaisa
Data urodzenia 21 lutego 1801
Londyn
Data śmierci 11 sierpnia 1890
Edgbaston, Birmingham
Kościół/
wyznanie
rzymskokatolicki
Data beatyfikacji 19 września 2010
Birmingham
przez Benedykta XVI
Wspomnienie 9 października
John Henry Newman
kardynał diakon
Herb John Henry Newman Cor ad cor loquitur
Kraj działania  Wielka Brytania
Wyznanie anglikańskie/katolickie
konwersja 9 października 1845
Kościół Ruch Oksfordzki/rzymskokatolicki
Inkardynacja filipini
Prezbiterat 1 czerwca 1824 –
w Kościele anglikańskim
30 maja 1847 –
w Kościele katolickim
Kreacja kardynalska 12 maja 1879
Leona XIII
Kościół tytularny San Giorgio al Velabro
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty John Henry Newman w Wikicytatach

Jan Henryk Newman (ur. 21 lutego 1801 w Londynie, zm. 11 sierpnia 1890 w Edgbaston w Birmingham) – angielski kardynał, filozof, teolog, pisarz, konwertyta, filipin (oratorianin, COr)[1], najwybitniejszy przywódca anglokatolicyzmu, jeden z liderów Ruchu Oksfordzkiego, starszy brat Francisa Williama, błogosławiony Kościoła rzymskokatolickiego.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Jan Henryk Newman (1801-1890) był najstarszym spośród sześciorga rodzeństwa. Jego ojciec był londyńskim bankierem, natomiast matka wywodziła się z hugenockiej rodziny, zmuszonej do opuszczenia Francji po odwołaniu edyktu nantejskiego. Newman wychowywał się w środowisku anglikańskim, jednak swoje religijne przebudzenie (1816) przeżył na skutek zbliżenia do ewangelicyzmu[2].

Newman w wieku 23 lat
ks. Ambroży St. John

Młodość i studia[edytuj | edytuj kod]

W 1817 rozpoczął studia w anglikańskim Trinity College w Oksfordzie. Rok 1822 był ważnym rokiem dla młodego Newmana: podjął decyzję o przyjęciu święceń, które przyjął 13 czerwca 1824; wybrano go również na fellowa (wykładowcę i opiekuna) w Oriel College – pod wpływem środowiska tego kolegium (E. Hawkins, H. Froude i in.) zaczął on oddalać się od ewangelicyzmu.
W czasie studiów oksfordzkich poznał też innego młodego teologa Ambrożego St. Johna - późniejszego przyjaciela na całe życie. Razem z St. Johnem zostali konwertytami na katolicyzm. We wspólnym mieszkaniu w Oratorium w Birmingham spędzili 32 lata, tj. do 1875, kiedy Ambroży zmarł. Newman bardzo przeżył śmierć przyjaciela. W homilii pogrzebowej porównał swoją żałobę do żałoby męża lub żony. Temu przywiązaniu i miłości pozostał wierny do końca swoich dni i w oficjalnym testamencie zażądał pochowania go we wspólnym grobie z Ambrożym[3][4].

Duchowny anglikański[edytuj | edytuj kod]

W niedzielę Trójcy Świętej, 29 maja 1825 r. otrzymał anglikańskie święcenia prezbiteriańskie w katedrze oksfordzkiej Christ Church. Następnie przez dwa lata był wikariuszem w kościele św. Klemensa, uczestnicząc w debatach życia akademickiego Oksfordu. W 1828 r. został mianowany proboszczem kościoła uniwersyteckiego St Mary's, do którego należało także Littlemore na południowych przedmieściach Oksfordu[5]. W 1833 udał się w podróż do Sycylii; tam – w czasie ciężkiej choroby – doszedł do wniosku, że Bóg wyznaczył mu zadanie do wykonania w Anglii.

Ruch oksfordzki[edytuj | edytuj kod]

Wrócił do Oksfordu w lipcu 1833 r. Swoimi kazaniami w niedzielne popołudnia w uniwersyteckim kościele St. Mary's oraz publikacjami zatytułowanym Tracts for the Times (Traktaty na /nasze/ czasy), które krążyły w formie broszur, dał początek ruchowi oksfordzkiemu. Jego zwolennicy, zwani też traktarianami (od publikowanych „traktatów”), nawiązywali do początków Kościoła i wskazywali na ciągłość instytucji, podkreślali również podobieństwa między Kościołem rzymskim a anglikańskim.

W tym czasie Newman został redaktorem czasopisma The British Critic. Prowadził też cykle wykładów w bocznej kaplicy kościoła St Mary's w obronie tzw. via media - drogi pośredniej anglikanizmu: między łacińskim katolicyzmem a ludowym protestantyzmem.

Konwersja i działalność w Kościele katolickim[edytuj | edytuj kod]

Po latach intensywnej działalności, pod wpływem lektury licznych dzieł patrystycznych i własnych przemyśleń, Newman podjął decyzję o przejściu na katolicyzm. Uznał bowiem, że to członkowie Kościoła rzymskokatolickiego kontynuują dzieło apostołów.

Od 1842 r. Newman mieszkał w Littlemore wraz z braterską wspólnotą religijną utworzoną wraz z przyjaciółmi i uznawaną przez otoczenie za anglo-katolicką. Dom, w którym mieszkali był uczyniony z dawnych zabudowań stajennych, które zostały wyremontowane i zamienione na zespół cel z kuchnią i biblioteką[5]. Pewnego jesiennego deszczowego dnia, 9 października 1845, przemoczony po całym dniu w podróży, zawitał tam błogosławiony Dominik (Dominic Barberi) ze Zgromadzenia Pasjonistów. Prostota włoskiego misjonarza ujęła Newmana, stając się ostatecznym argumentem za przystąpieniem do Kościoła katolickiego.

Wyjście z Kościoła anglikańskiego łączyło się z licznymi konsekwencjami: od konieczności opuszczenia kościoła Saint Mary i wystąpienia z Oriel College po wrogość tych, którzy nie rozumieli i nie akceptowali jego postępowania. W czasie pobytu w Rzymie zapoznał się z Oratorium św. Filipa Neri (założonym w XVI w. stowarzyszeniem księży katolickich). 30 maja 1847 przyjął święcenia kapłańskie w Kościele katolickim[6]. Pius IX upoważnił Newmana do zakładania Oratoriów w Anglii oraz – w razie potrzeby – do modernizowania reguły św. Filipa. W 1848 w Old Oscott powstał pierwszy dom (przeniesiony wkrótce do centrum Birmingham, a w 1852 w pobliże Edgbaston), rok później kolejny – w Londynie. W 1851 Newman (na prośbę biskupów irlandzkich) zajął się organizacją uniwersytetu katolickiego w Dublinie. Pragnął on by uczelnia ta była uczelnią świeckich, do tego przyjmującą w swe szeregi również Anglików i Amerykanów. Kiedy zrozumiał, że to niemożliwe, zrezygnował ze stanowiska rektora (1858). Zdając sobie sprawę z niskiego poziomu nauczania w angielskich szkołach katolickich, założył w 1859 szkołę Oratorium, która miała zapewnić katolickim chłopcom porządne wykształcenie religijne i świeckie – zapoczątkowało to wzrost poziomu edukacji katolickiej w Anglii. Przez kilka miesięcy roku 1859 był redaktorem literackiego czasopisma "The Rambler", przeznaczonego dla wykształconych katolików; nierzadko drukowano tam śmiałe opinie świeckich, co budziło żywe emocje, zwłaszcza wśród biskupów.

Przedrukował w Anglii paszkwil na Giacinto Achilliego, który w swojej książce z 1851 ujawnił korupcję Kościoła katolickiego, jego inkwizycji, a zwłaszcza wykorzystywanie spowiedzi do denuncjacji rodzin do władz Kościoła katolickiego. Newman przegrał następnie proces sądowy o zniesławienie, wytoczony przez Achilliego.

Na początku lat sześćdziesiątych XIX wieku Newman zdawał się być osamotniony – z jednej strony nie ufali mu i nie rozumieli go katolicy, z drugiej zaś strony zapomnieli o nim anglikanie. Wszystko zmieniło się, gdy Charles Kingsley (znany powieściopisarz, profesor w Cambridge i wychowawca księcia Walii) przypuścił na niego atak, zarzucając mu nieszczerość. Odpowiedzią Newmana była słynna Apologia pro vita sua, drukowana w 1864 w cotygodniowych odcinkach. Dzieło to trafiło zarówno do członków Kościoła rzymskokatolickiego, jak i do wielu anglikanów a Newmanowi pozwoliło odzyskać utracony autorytet.

W 1877 roku Newman został wybrany pierwszym honorowym członkiem Trinity College. W 1879 nowy papież Leon XIII mianował go kardynałem (co całkowicie oczyściło go z zarzutów o "półkatolicyzm").

Zmarł 11 sierpnia 1890 w wieku 89 lat. Został pochowany w Rednal we wspólnym grobie ze zmarłym 15 lat wcześniej Ambrożym St. Johnem. Sto lat później, skutkiem oficjalnej umowy między Watykanem, a biskupem Birmingham zdecydowano szczątki kardynała przenieść do innej mogiły. Fakt ten był wówczas szeroko komentowany w Anglii[3][4]. Ciało kardynała nie było pochowane w trumnie z ołowiu, jak pierwotnie przypuszczano, lecz prawdopodobnie w prostej, drewnianej trumnie; w grobie prócz metalowej tablicy z danymi zmarłego nie znaleziono żadnych szczątków ciała, gdyż uległo ono kompletnemu rozkładowi[7].

Wkład w myśl katolicką i beatyfikacja[edytuj | edytuj kod]

W filozofii głosił przewagę wiedzy konkretnej nad pojęciową, bezpośredniego przeświadczenia (assent) nad dowodem, logiki osobistej nad powszechną i wiary nad wiedzą.

Jego Przyświadczenia wiary przełożył Stanisław Brzozowski (wydał Michał Rudnicki, 1915). Napisał antologię The Fine Gold of N., wydał J. J. Reilly (1931). O nim C. S. Atkins: Life of Card. N. (1931), J. Guitton: La Philosophie de N. (1933). Polskie studia Stanisława Brzozowskiego i Romana Dyboskiego.

Za pontyfikatu Jana Pawła II rozpoczęto proces beatyfikacyjny Jana Henryka Newmana.

Jego wyniesienie na ołtarze odbyło się 19 września 2010 roku podczas mszy w Cofton Park w Birmingham, w czasie pielgrzymki Benedykta XVI do Wielkiej Brytanii[8].

Wspomnienie liturgiczne obchodzone jest 9 października[9].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Okres anglikański

  • Arians of the Fourth Century (1833)
  • Tracts for the Times (1833-1841)
  • British Critic (1836-1842)
  • On the Prophetical Office of the Church (1837)
  • Lectures on Justification (1838)
  • Parochial and Plain Sermons (1834-1843)
  • Select Treatises of St. Athanasius (1842, 1844)
  • Lives of the English Saints (1843-44)
  • Essays on Miracles (1826, 1843)
  • Oxford University Sermons (1843)
  • Sermons on Subjects of the Day (1843)
  • An Essay on the Development of Christian Doctrine (1845, wyd. polskie O rozwoju doktryny chrześcijańskiej, przeł. Jolanta W. Zielińska, PAX, Warszawa 1957, ss. 463.
  • Retractation of Anti-Catholic Statements (1845)

Okres katolicki

  • Loss and Gain (powieść, 1848)
  • Faith and Prejudice and Other Sermons (różne daty)
  • Discourses to Mixed Congregations (1849)
  • Difficulties of Anglicans (1850)
  • Present Position of Catholics in England (1851)
  • Idea of a University (1852 and 1858, wyd. polskie Idea uniwersytetu, przeł. Przemysław Mroczkowski, Warszawa 1990)
  • Cathedra Sempiterna (1852)
  • Callista (powieść, 1855, wyd. pol. Kalista, 2009)
  • The Rambler (1859-1860)
  • Apologia Pro Vita Sua (autobiografia, 1865, 1866, wyd. pol. 2009)
  • Letter to Dr. Pusey (1865)
  • The Dream of Gerontius (1865)
  • An Essay in Aid of a Grammar of Assent (1870)
  • Sermons Preached on Various Occasions (różne/1874)
  • Letter to the Duke of Norfolk (1875)
  • Five Letters (1875)
  • Sermon Notes (1849-1878)
  • Select Treatises of St. Athanasius (1881)
  • On the Inspiration of Scripture (1884)
  • Development of Religious Error (1885)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Błogosławiony Kardynał John Henry Newman
  2. Felicity O'Brien, Nie pokój, lecz miecz. John Henry Newman, przeł. ks. Stanisław Golus SDS, Wydawnictwo Salwator, Kraków 2003, ss. 199, ISBN 83-88119-53-2.
  3. 3,0 3,1 art. w "Boston Globe" z 15.08.2008
  4. 4,0 4,1 art. w "The Telegraph"
  5. 5,0 5,1 St Mary & St Nicholas Church, Littlemore, Oxford (ang.). [dostęp 2011-04-13].
  6. David M. Cheney: Catholic-Hierarchy.org (ang.). 19 września 2010. [dostęp 30 października 2010].
  7. The Times, "The tomb was empty", podgląd z 12-09-2010
  8. ms: Błogosławiony kardynał John Henry Newman. Katolicka Agencja Informacyjna, 2010-09-19. [dostęp 2010-09-19]. s. ekai.pl.
  9. Nowy błogosławiony – Jan Henryk Newman. Portal katolicki Sanctus.pl, 2010-09-19. [dostęp 2012-08-19].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]