Jan Henryk Newman

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jan Henryk Newman
John Henry Newman
Błogosławiony Kościoła katolickiego
Jan Henryk Newman
Herb Jan Henryk Newman Cor ad cor loquitur
Kraj działania  Wielka Brytania
Data i miejsce urodzenia 21 lutego 1801
Londyn
Data i miejsce śmierci 11 sierpnia 1890
Edgbaston, Birmingham
Wyznanie anglikańskie/katolickie
konwersja 9 października 1845
Kościół Ruch Oksfordzki/rzymskokatolicki
Inkardynacja filipini
Prezbiterat 1 czerwca 1824 –
w Kościele anglikańskim
30 maja 1847 –
w Kościele katolickim
Kreacja kardynalska 12 maja 1879
Leona XIII
Kościół tytularny San Giorgio al Velabro
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty John Henry Newman w Wikicytatach
Błogosławiony
Jan Henryk Newman COr
John Henry Newman
kardynał diakon
John Henry Newman by Sir John Everett Millais, 1st Bt.jpg
Portret pędzla Johna Everetta Millaisa
Kościół/
wyznanie
rzymskokatolicki
Data beatyfikacji 19 września 2010
Birmingham
przez Benedykta XVI
Wspomnienie 9 października

Jan Henryk Newman (ur. 21 lutego 1801 w Londynie, zm. 11 sierpnia 1890 w Edgbaston w Birmingham) – angielski kardynał, filozof, teolog, pisarz, konwertyta, filipin (oratorianin, COr)[1], najwybitniejszy przywódca anglokatolicyzmu, jeden z liderów Ruchu Oksfordzkiego, starszy brat Francisa Williama, błogosławiony Kościoła rzymskokatolickiego.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Jan Henryk Newman (1801-1890) był najstarszym spośród sześciorga rodzeństwa. Jego ojciec był londyńskim bankierem, natomiast matka wywodziła się z hugenockiej rodziny, zmuszonej do opuszczenia Francji po odwołaniu edyktu nantejskiego. Newman wychowywał się w środowisku anglikańskim, jednak swoje religijne przebudzenie (1816) przeżył na skutek zbliżenia do ewangelicyzmu[2].

Newman w wieku 23 lat
ks. Ambroży St. John

Młodość i studia[edytuj | edytuj kod]

W 1817 rozpoczął studia w anglikańskim Trinity College w Oksfordzie. Rok 1822 był ważnym rokiem dla młodego Newmana: podjął decyzję o przyjęciu święceń, które przyjął 13 czerwca 1824; wybrano go również na fellowa (wykładowcę i opiekuna) w Oriel College – pod wpływem środowiska tego kolegium (E. Hawkins, H. Froude i in.) zaczął on oddalać się od ewangelicyzmu.
W czasie studiów oksfordzkich poznał też innego młodego teologa Ambrożego St. Johna - późniejszego przyjaciela na całe życie. Razem z St. Johnem zostali konwertytami na katolicyzm. We wspólnym mieszkaniu w Oratorium w Birmingham spędzili 32 lata, tj. do 1875, kiedy Ambroży zmarł. Newman bardzo przeżył śmierć przyjaciela. W homilii pogrzebowej porównał swoją żałobę do żałoby męża lub żony. Temu przywiązaniu i miłości pozostał wierny do końca swoich dni i w oficjalnym testamencie zażądał pochowania go we wspólnym grobie z Ambrożym[3][4].

Duchowny anglikański[edytuj | edytuj kod]

W niedzielę Trójcy Świętej, 29 maja 1825 r. otrzymał anglikańskie święcenia prezbiteriańskie w katedrze oksfordzkiej Christ Church. Następnie przez dwa lata był wikariuszem w kościele św. Klemensa, uczestnicząc w debatach życia akademickiego Oksfordu. W 1828 r. został mianowany proboszczem kościoła uniwersyteckiego St Mary's, do którego należało także Littlemore na południowych przedmieściach Oksfordu[5]. W 1833 udał się w podróż do Sycylii; tam – w czasie ciężkiej choroby – doszedł do wniosku, że Bóg wyznaczył mu zadanie do wykonania w Anglii.

Ruch oksfordzki[edytuj | edytuj kod]

Wrócił do Oksfordu w lipcu 1833 r. Swoimi kazaniami w niedzielne popołudnia w uniwersyteckim kościele St. Mary's oraz publikacjami zatytułowanym Tracts for the Times (Traktaty na /nasze/ czasy), które krążyły w formie broszur, dał początek ruchowi oksfordzkiemu. Jego zwolennicy, zwani też traktarianami (od publikowanych „traktatów”), nawiązywali do początków Kościoła i wskazywali na ciągłość instytucji, podkreślali również podobieństwa między Kościołem rzymskim a anglikańskim.

W tym czasie Newman został redaktorem czasopisma The British Critic. Prowadził też cykle wykładów w bocznej kaplicy kościoła St Mary's w obronie tzw. via media - drogi pośredniej anglikanizmu: między łacińskim katolicyzmem a ludowym protestantyzmem.

Konwersja i działalność w Kościele katolickim[edytuj | edytuj kod]

Po latach intensywnej działalności, pod wpływem lektury licznych dzieł patrystycznych i własnych przemyśleń, Newman podjął decyzję o przejściu na katolicyzm. Uznał bowiem, że to członkowie Kościoła rzymskokatolickiego kontynuują dzieło apostołów.

Od 1842 r. Newman mieszkał w Littlemore wraz z braterską wspólnotą religijną utworzoną wraz z przyjaciółmi i uznawaną przez otoczenie za anglo-katolicką. Dom, w którym mieszkali był uczyniony z dawnych zabudowań stajennych, które zostały wyremontowane i zamienione na zespół cel z kuchnią i biblioteką[5]. Pewnego jesiennego deszczowego dnia, 9 października 1845, przemoczony po całym dniu w podróży, zawitał tam błogosławiony Dominik (Dominic Barberi) ze Zgromadzenia Pasjonistów. Prostota włoskiego misjonarza ujęła Newmana, stając się ostatecznym argumentem za przystąpieniem do Kościoła katolickiego.

Wyjście z Kościoła anglikańskiego łączyło się z licznymi konsekwencjami: od konieczności opuszczenia kościoła Saint Mary i wystąpienia z Oriel College po wrogość tych, którzy nie rozumieli i nie akceptowali jego postępowania. W czasie pobytu w Rzymie zapoznał się z Oratorium św. Filipa Neri (założonym w XVI w. stowarzyszeniem księży katolickich). 30 maja 1847 przyjął święcenia kapłańskie w Kościele katolickim[6]. Pius IX upoważnił Newmana do zakładania Oratoriów w Anglii oraz – w razie potrzeby – do modernizowania reguły św. Filipa. W 1848 w Old Oscott powstał pierwszy dom (przeniesiony wkrótce do centrum Birmingham, a w 1852 w pobliże Edgbaston), rok później kolejny – w Londynie. W 1851 Newman (na prośbę biskupów irlandzkich) zajął się organizacją uniwersytetu katolickiego w Dublinie. Pragnął on by uczelnia ta była uczelnią świeckich, do tego przyjmującą w swe szeregi również Anglików i Amerykanów. Kiedy zrozumiał, że to niemożliwe, zrezygnował ze stanowiska rektora (1858). Zdając sobie sprawę z niskiego poziomu nauczania w angielskich szkołach katolickich, założył w 1859 szkołę Oratorium, która miała zapewnić katolickim chłopcom porządne wykształcenie religijne i świeckie – zapoczątkowało to wzrost poziomu edukacji katolickiej w Anglii. Przez kilka miesięcy roku 1859 był redaktorem literackiego czasopisma "The Rambler", przeznaczonego dla wykształconych katolików; nierzadko drukowano tam śmiałe opinie świeckich, co budziło żywe emocje, zwłaszcza wśród biskupów.

Przedrukował w Anglii paszkwil na Giacinto Achilliego, który w swojej książce z 1851 ujawnił korupcję Kościoła katolickiego, jego inkwizycji, a zwłaszcza wykorzystywanie spowiedzi do denuncjacji rodzin do władz Kościoła katolickiego. Newman przegrał następnie proces sądowy o zniesławienie, wytoczony przez Achilliego.

Na początku lat sześćdziesiątych XIX wieku Newman zdawał się być osamotniony – z jednej strony nie ufali mu i nie rozumieli go katolicy, z drugiej zaś strony zapomnieli o nim anglikanie. Wszystko zmieniło się, gdy Charles Kingsley (znany powieściopisarz, profesor w Cambridge i wychowawca księcia Walii) przypuścił na niego atak, zarzucając mu nieszczerość. Odpowiedzią Newmana była słynna Apologia pro vita sua, drukowana w 1864 w cotygodniowych odcinkach. Dzieło to trafiło zarówno do członków Kościoła rzymskokatolickiego, jak i do wielu anglikanów a Newmanowi pozwoliło odzyskać utracony autorytet.

W 1877 roku Newman został wybrany pierwszym honorowym członkiem Trinity College. W 1879 nowy papież Leon XIII mianował go kardynałem (co całkowicie oczyściło go z zarzutów o "półkatolicyzm").

Zmarł 11 sierpnia 1890 w wieku 89 lat. Został pochowany w Rednal we wspólnym grobie ze zmarłym 15 lat wcześniej Ambrożym St. Johnem. Sto lat później, skutkiem oficjalnej umowy między Watykanem, a biskupem Birmingham zdecydowano szczątki kardynała przenieść do innej mogiły. Fakt ten był wówczas szeroko komentowany w Anglii[3][4]. Ciało kardynała nie było pochowane w trumnie z ołowiu, jak pierwotnie przypuszczano, lecz prawdopodobnie w prostej, drewnianej trumnie; w grobie prócz metalowej tablicy z danymi zmarłego nie znaleziono żadnych szczątków ciała, gdyż uległo ono kompletnemu rozkładowi[7].

Wkład w myśl katolicką i beatyfikacja[edytuj | edytuj kod]

W filozofii głosił przewagę wiedzy konkretnej nad pojęciową, bezpośredniego przeświadczenia (assent) nad dowodem, logiki osobistej nad powszechną i wiary nad wiedzą.

Jego Przyświadczenia wiary przełożył Stanisław Brzozowski (wydał Michał Rudnicki, 1915). Napisał antologię The Fine Gold of N., wydał J. J. Reilly (1931). O nim C. S. Atkins: Life of Card. N. (1931), J. Guitton: La Philosophie de N. (1933). Polskie studia Stanisława Brzozowskiego i Romana Dyboskiego.

Za pontyfikatu Jana Pawła II rozpoczęto proces beatyfikacyjny Jana Henryka Newmana.

Jego wyniesienie na ołtarze odbyło się 19 września 2010 roku podczas mszy w Cofton Park w Birmingham, w czasie pielgrzymki Benedykta XVI do Wielkiej Brytanii[8].

Wspomnienie liturgiczne obchodzone jest 9 października[9].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Okres anglikański

  • Arians of the Fourth Century (1833)
  • Tracts for the Times (1833-1841)
  • British Critic (1836-1842)
  • On the Prophetical Office of the Church (1837)
  • Lectures on Justification (1838)
  • Parochial and Plain Sermons (1834-1843)
  • Select Treatises of St. Athanasius (1842, 1844)
  • Lives of the English Saints (1843-44)
  • Essays on Miracles (1826, 1843)
  • Oxford University Sermons (1843)
  • Sermons on Subjects of the Day (1843)
  • An Essay on the Development of Christian Doctrine (1845, wyd. polskie O rozwoju doktryny chrześcijańskiej, przeł. Jolanta W. Zielińska, PAX, Warszawa 1957, ss. 463.
  • Retractation of Anti-Catholic Statements (1845)

Okres katolicki

  • Loss and Gain (powieść, 1848)
  • Faith and Prejudice and Other Sermons (różne daty)
  • Discourses to Mixed Congregations (1849)
  • Difficulties of Anglicans (1850)
  • Present Position of Catholics in England (1851)
  • Idea of a University (1852 and 1858, wyd. polskie Idea uniwersytetu, przeł. Przemysław Mroczkowski, Warszawa 1990)
  • Cathedra Sempiterna (1852)
  • Callista (powieść, 1855, wyd. pol. Kalista, 2009)
  • The Rambler (1859-1860)
  • Apologia Pro Vita Sua (autobiografia, 1865, 1866, wyd. pol. 2009)
  • Letter to Dr. Pusey (1865)
  • The Dream of Gerontius (1865)
  • An Essay in Aid of a Grammar of Assent (1870)
  • Sermons Preached on Various Occasions (różne/1874)
  • Letter to the Duke of Norfolk (1875)
  • Five Letters (1875)
  • Sermon Notes (1849-1878)
  • Select Treatises of St. Athanasius (1881)
  • On the Inspiration of Scripture (1884)
  • Development of Religious Error (1885)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Błogosławiony Kardynał John Henry Newman
  2. Felicity O'Brien, Nie pokój, lecz miecz. John Henry Newman, przeł. ks. Stanisław Golus SDS, Wydawnictwo Salwator, Kraków 2003, ss. 199, ISBN 83-88119-53-2.
  3. 3,0 3,1 art. w "Boston Globe" z 15.08.2008
  4. 4,0 4,1 art. w "The Telegraph"
  5. 5,0 5,1 St Mary & St Nicholas Church, Littlemore, Oxford (ang.). [dostęp 2011-04-13].
  6. David M. Cheney: Catholic-Hierarchy.org (ang.). 19 września 2010. [dostęp 30 października 2010].
  7. The Times, "The tomb was empty", podgląd z 12-09-2010
  8. ms: Błogosławiony kardynał John Henry Newman. Katolicka Agencja Informacyjna, 2010-09-19. [dostęp 2010-09-19]. s. ekai.pl.
  9. Nowy błogosławiony – Jan Henryk Newman. Portal katolicki Sanctus.pl, 2010-09-19. [dostęp 2012-08-19].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]