Jeanne d'Arc (1902)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy krążownika pancernego. Zobacz też: inne okręty o tej nazwie.
Jeanne d'Arc
Jeanne d'Arc
Historia
Stocznia Arsenal de Toulon, Tulon Francja
Położenie stępki październik 1896
Wodowanie 8 czerwca 1899[1]
 Marine nationale
Wejście do służby 1902
Wycofanie ze służby 1929 (rezerwa),
1934 (skreślony)
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 11 092 t
Długość 145,4 m
Szerokość 19,4 m
Zanurzenie 8,1 m
Prędkość 21,8 węzła
Załoga 651
Napęd
36 kotłów parowych du Temple
3 maszyny parowe VTE
o mocy 33 000 indykowanych KM
Uzbrojenie
2 działa 194 mm L40 (2xI)
14 dział 138,6 mm L45 (14xI)
16 dział 47 mm[2]
6 działek 37 mm
2 wt 450 mm
Opancerzenie
burty: 150-40 mm,
wieże: 160-120 mm,
pokład: 66 mm
wieża dowodzenia: 150 mm
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Schemat opancerzenia i uzbrojenia (niedokładny). Okręt nie miał górnych nadbudówek w takiej formie, a drugie z trzech burtowych dział 138,6 mm (5 5 QF) na pokładzie górnym powinno być pośrodku długości

Jeanne d'Arc - francuski krążownik pancerny z przełomu XIX i XX wieku. Jedyny okręt swojego typu, służył podczas I wojny światowej. Okręt nazwano na cześć Joanny d'Arc, jako czwarty okręt o tej nazwie.

Opis[edytuj | edytuj kod]

„Jeanne d'Arc” reprezentował czwarty chronologicznie typ francuskich krążowników pancernych, zasadniczo odmienny i ponad dwukrotnie większy od poprzednich (bezpośrednio poprzedzającym go typem był „Pothuau”). Rozpoczynał on grupę podobnych do siebie dużych, wielokominowych francuskich krążowników pancernych. Całkowitej zmianie uległa sylwetka okrętu - zrezygnowano z typowego dla francuskich krążowników długiego wystającego dziobu w formie pługa na rzecz lekko tylko wygiętej dziobnicy taranowej, jak w konstrukcjach innych państw. Najbardziej charakterystycznym elementem sylwetki stało się sześć kominów, rozmieszczonych w dwóch grupach po trzy (był to pierwszy okręt z tak dużą ilością kominów). Architektura okrętu, przede wszystkim rozmieszczenie dwóch grup kominów oraz długi kadłub z wysokimi burtami i pokładem dziobowym ciągnącym się prawie na 4/5 długości kadłuba, stały się typową cechą kolejnych francuskich krążowników pancernych, do końca istnienia tej klasy.

Mimo swojej wielkości, okręt miał tylko nieco silniejsze uzbrojenie od poprzednich typów. Na pokładzie dziobowym, blisko dziobu była umieszczona wieża działa 194 mm L/45 Mle 1893-96, a bezpośrednio za nią nadbudówka dziobowa z wieżą dowodzenia i bojowym masztem z platformą działek (lżejszym, niż na poprzednich typach). Za nadbudówką znajdowała się pierwsza grupa trzech wysokich kominów, a za śródokręciem - druga grupa. Za rufową grupą kominów była mała nadbudówka rufowa z masztem rufowym, a dalej, za uskokiem pokładu, druga wieża działa 194 mm na pokładzie rufowym. Artylerię średnią stanowiło 14 dział kalibru 138,6 mm L/45 (model Mle 1893), rozmieszczonych na burtach, z maskami przeciwodłamkowymi grubości 76 mm, z tego 8 w kazamatach pod poziomem pokładu górnego (po 4 na burtę) i 6 na pokładzie górnym (po 3 na burtę). Uzbrojenie uzupełniało szesnaście półautomatycznych armat 47 mm[2], sześć półautomatycznych armat 37 mm (1-funtowych) i dwie podwodne wyrzutnie torped kal. 450 mm. Salwa burtowa miała masę 417 kg[3].

Opancerzenie kadłuba obejmowało burtowy pas pancerny na linii wodnej o wysokości 4,3 m. Dolny - główny pas o wysokości 2,5 m miał grubość 150 mm, zmniejszającą się do 50 mm na dolnej krawędzi i kończył się przed samą rufą, za maszyną sterową, poprzeczną grodzią grubości 100 mm. Górna część pasa miała grubość 100 mm, zmniejszającą się do 40 mm na końcach, a w części dziobowej była przedłużona na wysokość aż do pokładu dziobowego[4]. Wewnętrzny wypukły pokład pancerny miał grubość 66 mm na powierzchni poziomej i 36 mm na bocznych skosach[5]. Ponadto, nad pasem pancernym był płaski pokład pancerny grubości 18 mm. Przestrzeń między pokładami pancernymi była podzielona na niewielkie przedziały w celu zmniejszenia ryzyka zatopienia. Wieże dział miały z przodu i po bokach pancerz 120 mm, a grubszy 160 mm z tyłu (prawdopodobnie w celu wyważenia), natomiast barbety miały pancerz 140-50 mm. Kazamaty artylerii średniej były w formie półotwartych sponsonów, lekko opancerzonych (40 mm); działa miały w nich własne maski 76 mm. Wieża dowodzenia miała pancerz 150 mm. Pancerz był wykonany ze stali niklowej typu Harveya (o większej odporności, niż na poprzednich krążownikach pancernych)[4]. Ogólnie pancerz burtowy pokrywał jedynie ok. połowy nadwodnej powierzchni burt.

Krążownik wyposażony był w 36 kotłów parowych Guyot du Temple i trzy maszyny parowe potrójnego rozprężania (z tłokami pionowymi). Każdy z 6 kominów obsługiwał jedną kotłownię, z 6 kotłami. Maszynownia znajdowała się na śródokręciu, pomiędzy dziobową a rufową grupą kotłowni[4]. Zapas węgla wynosił normalnie 1400, maksymalnie 1970 t[1]. Mimo dużej mocy siłowni, nie zdołano osiągnąć projektowej prędkości 23 węzły, a na próbach osiągnięto maksymalnie jedynie 21,8 w. Do wad okrętu należała także słaba manewrowość - taktyczna średnica cyrkulacji wynosiła aż ok. 2000 m[4].

Zarys służby[edytuj | edytuj kod]

„Jeanne d'Arc” w 1912 roku zaczął pełnić rolę okrętu szkolnego. Podczas I wojny światowej ponownie został skierowany do służby bojowej i początkowo patrolował w kanale La Manche, a w latach 1915-17 operował na wschodnim Morzu Śródziemnym.

We wrześniu 1915 r. jako okręt flagowy wiceadmirała Louisa Dartige du Fourneta dowodzącego eskadrą wziął udział w ewakuacji kilku tysięcy Ormian broniących się przed eksterminacją w masywie Musa Dagh w czasie kolejnego ludobójstwa, którego dopuścili się Turcy w latach 1915-1916.[6]

W 1915 z pancernikiem „Jaureguiberry” uczestniczył w zajęciu wyspy Arwad (Ruad)[7]. W 1918 eskortował konwoje między USA a Francją. Po wojnie od 1919 ponownie pełnił rolę okrętu szkolnego. W 1929 wycofany do rezerwy[1]. Z listy floty skreślony w 1934 roku. Służył następnie jako okręt-cel; został zdobyty przez Niemców w 1940[8].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 S. Bałakin, op.cit.
  2. 2,0 2,1 16 dział 47 mm według S. Bałakina, op.cit.. Według Conway's - armaty dwufuntowe.
  3. (ros.) G. Smirnow, W. Smirnow, Potomstwo "Dupuy-de-Loma" (ПОТОМСТВО "ДЮПЮИ-ДЕ-ЛОМА") w: Modelist-Konstruktor nr 2/79
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Conway's...
  5. Pokład do 66 mm (2,6 in) według: Conway's...; według S. Bałakina op.cit. - 50 mm
  6. G. Kucharczyk, Pierwszy holocaust XX wieku, Fronda, Warszawa 2005
  7. Robert Gardiner (red.): Conway's All the World's Fighting Ships: 1906-1921, US Naval Institute Press, Annapolis, 1985, ISBN 0-87021-907-3, s.192
  8. Henri le Masson: Navies of the Second World War. The French Navy 1, Macdonald, Londyn, 1969, s. 19.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. (ang.) Robert Gardiner, Roger Chesneau, Eugene Kolesnik: Conway's All The World's Fighting Ships 1880-1905. Annapolis, Md.: Naval Institute Press, 1979, s. 304. ISBN 978-0-85177-133-5.
  2. (ros.) Siergiej Bałakin (С. А. Балакин), WMS Francji 1914-1918 gg. (ВМС Франции 1914-1918 гг.), Morskaja Kollekcja nr 3/2000