Kardynał szkarłatny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kardynał szkarłatny
Cardinalis cardinalis[1]
(Linnaeus, 1758)
Samiec
Samiec
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina kardynały
Rodzaj Cardinalis
Gatunek kardynał szkarłatny
Synonimy
  • Loxia cardinalis Linnaeus, 1758
  • Richmondena cardinalis (Linnaeus, 1758)
Podgatunki
  • C. c. cardinalis (Linnaeus, 1758)
  • C. c. floridanus Ridgway, 1896
  • C. c. magnirostris Bangs, 1903
  • C. c. canicaudus Chapman, 1891
  • C. c. coccineus Ridgway, 1873
  • C. c. littoralis Nelson, 1897
  • C. c. yucatanicus Ridgway, 1887
  • C. c. phillipsi Parkes, 1997
  • C. c. flammiger J. L. Peters, 1913
  • C. c. saturatus Ridgway, 1885
  • C. c. superbus Ridgway, 1885
  • C. c. seftoni (Huey, 1940)
  • C. c. igneus S. F. Baird, 1860
  • C. c. clintoni(Banks, 1963)
  • C. c. townsendi (van Rossem, 1932)
  • C. c. affinis Nelson, 1899
  • C. c. sinaloensis Nelson, 1899
  • C. c. mariae Nelson, 1898
  • C. c. carneus (Lesson, 1842)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Kardynał szkarłatny (Cardinalis cardinalis) − gatunek małego ptaka z rodziny kardynałów (Cardinalidae). Występuje na południu Ameryki Północnej, od południowych krańców Kanady po południowe obszary Stanów Zjednoczonych (Maine i Teksas), Meksyk oraz północne krańce Gwatemali i Belize. Spotykany również na Wielkiej Wyspie na Hawajach. Preferuje obszary zalesione, ogrody, zarośla i bagna.

Średniej wielkości ptak śpiewający osiągający długość 21-23 cm. Zarówno samica, jak i samiec posiadają grzebień z piór umiejscowiony z tyłu głowy, który potrafią stroszyć. Pyszczek samca jest czarny, zaś samicy szary lub brązowy. Dymorfizm płciowy zaznacza się poprzez kolor ubarwienia ptaków. Samce są żywo czerwone, samice zaś blado czerwone, beżowe lub brązowawe. Kardynał szkarłatny odżywia się głównie nasionami, rzadziej owadami i owocami. Samce są bardzo terytorialne. Lęg odbywa się dwa do czterech razy w roku. Jednorazowo samica składa od trzech do czterech jaj. Gatunek ten był bardzo popularny jako zwierzę domowe, jednakże w Stanach Zjednoczonych od 1918 roku zabrania się trzymania go w niewoli.

Taksonomia i systematyka[edytuj | edytuj kod]

Kardynał szkarłatny jest jednym z trzech gatunków rodzaju Cardinalis, zaliczanego się do rodziny Cardinalidae.

Jest jednym z wielu gatunków zwierząt opisanych przez Karola Linneusza już w XVIII wieku, w pracy Systema Naturae[3]. Początkowo opisany został jako przedstawiciel rodzaju Loxia, który obecnie obejmuje jedynie krzyżodzioby. W 1838 roku umieszczono go w rodzaju Cardinalis jako C. virginianus czyli "Wirginijski kardynał". Siedemdziesiąt lat później, w roku 1918, przemianowano go na Richmondena cardinalis, honorując amerykańskiego ornitologa Charlesa W. Richmonda[4]. Jednakże w 1983 przywrócono do łask poprzednią nazwę, C. cardinalis. Zwyczajowa nazwa rodzajowa "kardynał" (ang. Cardinal) nawiązuje do kardynałów Kościoła Rzymskokatolickiego, w związku z kolorem upierzenia bliskim z kolorem szat i nakryć głów katolickich kardynałów[5]. Polska nazwa gatunkowa "szkarłatny", odnosi się również do charakterystycznego ubarwienia tego gatunku, zaś angielska nazwa "Northern Cardinal" wskazuje miejsce występowania[5]. Wyróżniono kilkanaście podgatunków C. cardinalis[6][7][8][9]:

  • C. cardinalis cardinaliskardynał szkarłatny – południowo-wschodnia Kanada, środkowe i wschodnie USA (z wyjątkiem południowo-wschodniej Georgii i Florydy).
  • C. cardinalis floridanus – południowo-wschodnia Georgia i Floryda.
  • C. cardinalis magnirostris – południowy Teksas i środkowa Oklahoma do Missisipi.
  • C. cardinalis canicaudus – zachodnia Oklahoma oraz zachodni i środkowy Teksas do środkowego Meksyku.
  • C. cardinalis coccineusSan Luis Potosí do północnego Oaxaca.
  • C. cardinalis littoralisVeracruz do Tabasco.
  • C. cardinalis yucatanicusJukatan.
  • C. cardinalis phillipsi – Jukatan.
  • C. cardinalis flammiger – południowy Quintana Roo, północno-wschodnie Belize i północna Gwatemala.
  • C. cardinalis saturatusCozumel.
  • C. cardinalis superbus – południowo-wschodnie USA i północna Sonora.
  • C. cardinalis seftoni – środkowa Kalifornia Dolna.
  • C. cardinalis igneus – południowa Kalifornia Dolna.
  • C. cardinalis clintoniIsla Cerralvo.
  • C. cardinalis townsendiTiburón.
  • C. cardinalis affinis – północno-środkowy i zachodnio-środkowy Meksyk.
  • C. cardinalis sinaloensis – zachodni Meksyk.
  • C. cardinalis mariaeIslas Marías.
  • C. cardinalis carneuskardynał długodzioby – południowo-zachodni Meksyk.

Wygląd[edytuj | edytuj kod]

Kardynał szkarłatny jest średniej wielkości ptakiem śpiewającym osiągającym długość 21-23 cm i rozpiętość skrzydeł równą 25-31 cm. Waży około 45-50 gram. Samiec jest nieznacznie większy od samicy[10].

Kolor upierzenia samców jest zależny od ilości karotenoidowego pigmentu zawartego w pożywieniu[11]. Ubarwienie wytwarzane jest zarówno dzięki żółtym jak i czerwonym karotenoidom występujących w komórkach chloroplastycznych i chromoforycznych spożywanych pokarmów roślinnych[12]. Samce posiadają zdolność metabolizowania karotenoidowych pigmentów, by wytworzyć kolor upierzenia odmienny od koloru spożywanych pigmentów. Podczas okresu głodu samce pomimo spożywania jedynie żółtego pigmentu, stają się bladoczerwone, nie żółte[12].

Występowanie i środowisko[edytuj | edytuj kod]

Kardynał szkarłatny występuje obficie w środkowo wschodniej części Stanów Zjednoczonych], na północy Kanady w prowincjach Ontario, Quebec i Nowa Szkocja. Rozpowszechniony jest również w Meksyku, na północy Gwatemali i Belize. W 1700 roku został wprowadzony na Bermudach, Hawajach oraz w południowej Kalifornii. Naturalnych środowiskiem występowania kardynała szkarłatnego są obszary zalesione, zarośla i bagna, choć preferuje również obszary zaludnione, np. parki i ogrody w miastach[13]. Ptaki te są bardzo terytorialne, lecz są w stanie migrować w celu uniknięcia ekstremalnych warunków pogodowych lub głodu, spowodowanego brakiem wystarczających ilości pożywienia na zamieszkiwanych przez nie obszarach[14][15].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Na kardynała szkarłatnego poluje szeroka gama rodzimych, północnoamerykańskich drapieżników, w tym: krogulec czarnołbisty, dzierzba siwa, dzierzba srokosz, wiewiórka szara, sowa uszata i syczoń krzykliwy. Na jaja i pisklęta poluje np. wąż królewski mleczny, Coluber constrictor, modrosójka błękitna, pręgowiec amerykański i Sciurus niger[10].

Dieta[edytuj | edytuj kod]

Samce często karmią samiczki w ramach zachowań godowych

Dieta kardynała szkarłatnego składa się głównie (aż w 90 procentach) z nasion chwastów, ziaren zbóż i owoców. Jest to jeden z wielu gatunków ptaków pożywiających się blisko przy ziemi. Ptak ten podskakuje po ziemi w poszukiwaniu odpowiedniego pokarmu. Czasami, lecz rzadziej pożywia się na drzwach lub w zagajnikach. W skład jego diety wchodzą chrząszcze, cykady, koniki polne, ślimaki, dzikie owoce i jagody, zboże (gł. kukurydza i owies), nasiona słonecznika, kwiaty i kora wiązów oraz sok klonowy, pobierany za pomocą otworów wybitych przez dzięcioły z rodzaju Sphyrapicus (przykład komensalizmu)[16]. Podczas lata, ptaki te są wybredne w wybieraniu odpowiedniego pokarmu, preferując głównie nasiona i owoce. Zimą zwierzęta te są mniej wybiórcze, pożywiają się wszystkim co znajdą z powodu małej ilości pokarmu. Kardynał szkarłatny stosunkowo rzadko pożywiają sie owadami, choć są one najważniejszym składnikiem diety piskląt[17].

Przypisy

  1. Cardinalis cardinalis w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Cardinalis cardinalis. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  3. C Linnaeus: Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata.. Holmiae. (Laurentii Salvii)., 1758, s. 824.
  4. Florence Merriam Bailey: Handbook of Birds of the Western United States. Houghton Mifflin, 1921, s. 500.
  5. 5,0 5,1 Joel Ellis Holloway: Dictionary of Birds of the United States: Scientific and Common Names. Timber Press, 2003, s. 59. ISBN 0881926000.
  6. Frank Gill, David Donsker: Family Cardinalidae (ang.). IOC World Bird List: Version 3.4. [dostęp 2013-07-09].
  7. Northern Cardinal (Cardinalis cardinalis) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [dostęp 2013-07-09].
  8. Denis Lapage: Kardynał szkarłatny (Cardinalis cardinalis) (Linnaeus, 1758). Avibase. [dostęp 2013-07-09].
  9. Nazwy polskie za: Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Cardinalidae Ridgway, 1901 - kardynały - Cardinals, Grosbeaks. W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2013-07-09].
  10. 10,0 10,1 T. Dewey, J. Crane and K. Kirschbaum: Cardinalis cardinalis. University of Michigan Museum of Zoology, 2002. [dostęp 2007-08-24].
  11. Krinsky, Norman I; Mayne, Susan T. & Sies, Helmut: Carotenoids In Health And Disease. CRC Press, 2004, s. 258. ISBN 0824754166.
  12. 12,0 12,1 Kevin J McGraw, Hill, Geoffrey E.; Stradi, Riccardo & Parker, Robert S. The Influence of Carotenoid Acquisition and Utilization on the Maintenance of Species-Typical Plumage Pigmentation in Male American Goldfinches (Carduelis tristis) and Northern Cardinals (Cardinalis cardinalis). „Physiological and Biochemical Zoology”. 74, s. 843–852, 2001. the University of Chicago Press. doi:10.1086/323797. [dostęp 2007-11-06]. 
  13. Species factsheet: Cardinalis cardinalis. BirdLife International. [dostęp 2007-11-06].
  14. Lang Elliott: Common Birds and Their Songs. Houghton Mifflin Field Guides, 1998, s. 28. ISBN 0395912385.
  15. S. L. Halkins: All About Birds: Northern Cardinal. [dostęp 2009-02-23].
  16. J. K. Terres: The Audubon Society Encyclopedia of North American Birds. New York, NY: Knopf, 1980, s. 293. ISBN 0394466519.
  17. Cardinalis cardinalis: Information Animal Diversity