Karl Richard Lepsius

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Karl Richard Lepsius

Karl Richard Lepsius (ur. 1810 w Naumburg (Saale) w Niemczech, zm. 1884 w Berlinie w Niemczech) – niemiecki egiptolog i filolog, profesor uniwersytetu w Berlinie, dyrektor Muzeum Egipskiego i Biblioteki Królewskiej w Berlinie. Uważany za ojca systematyki dziejów starożytnego Egiptu.

Początki[edytuj | edytuj kod]

Był synem starosty z Naumburg (Saale). Studiował historię powszechną, filozofię i językoznawstwo na uniwersytetach w Lipsku, Getyndze i Berlinie. W 1833 obronił pracę doktorską, tematem której było 7 miedzianych tablic, znalezionych w 1444 koło Perugii i zawierających informacje na temat kultu religijnego starożytnych Umbrów. Także w 1833 udał się do Paryża i tam kontynuował studia, słuchając m.in. wykładów filologa i archeologa Letronne'a o historii starożytnego Egiptu oraz poznając osiągnięcia Champolliona w odczytywaniu hieroglifów.

Następnie udał się w podróż do Włoch. W Turynie zapoznał się ze zbiorami Muzeum Egipskiego, jednocześnie kopiując wszystkie dostępne inskrypcje hieroglificzne. W Pizie odwiedził i zacieśnił przyjaźń z uczniem Champolliona, Ippolitem Rosellinim, z którym już wcześniej wymieniał listy. Pozwoliło mu to pogłębić swoją wiedzę o odczytywaniu hieroglifów. Następnie udał się do Rzymu, gdzie promotor jego włoskiej wyprawy, poseł pruski w Watykanie, Christian von Bunsen, mianował go sekretarzem Instytutu Archeologicznego i stworzył warunki do dalszych studiów dla młodego naukowca. W Rzymie Lepsius oddał się studiowaniu zgromadzonych inskrypcji hieroglificznych, plonem czego były liczne dzieła naukowe dotyczące chronologii i historii Egiptu.: „Chronologia Egipcjan”, „Księga królów starożytnych Egipcjan” i „O pierwszym kręgu bogów egipskich i jego genezie historyczno-mitologicznej”. Tutaj także odkrył, że liczne inskrypcje na sarkofagach, trumnach i zwojach papirusów mają tę samą treść i nazwał je Księgą umarłych. Stwierdził również wówczas, że system Champolliona posiada błędy i odkrył, że znaki hieroglificzne nie są skrótami słów, ale są znakami głosek i sylab. W 1838 wyjechał z Rzymu, udając się do Londynu i Lejdy, gdzie uzupełniał swoje zbiory inskrypcji staroegipskich. W 1842 został profesorem nadzwyczajnym uniwersytetu w Berlinie.

Wyprawa do Egiptu[edytuj | edytuj kod]

Przebywając w Berlinie Lepsius postanowił zorganizować wyprawę badawczą do Egiptu w celu skatalogowania wszystkich pomników kultury staroegipskiej i udostępnienia jej badaczom oraz pozyskania eksponatów do Muzeum Egipskiego. W realizacji tej idei pomogło mu wstawiennictwo Bunsena, a przede wszystkim Aleksandra von Humboldta u króla pruskiego Fryderyka Wilhelma IV, który zgodził się finansować wyprawę i na jej czele postawić Lepsiusa.

Pruska ekspedycja badawcza penetrowała Egipt w l. 1842-1845. Lepsius prowadził badania w Gizie, Sakkarze, Memfis, Amarnie, na wyspie File, Abu Simbel, Meroe oraz w Luksorze i Karnaku w Tebach. Odbył również podróż na Synaj, chcąc potwierdzić twierdzenie Burckhardta, że to góry Serbal, a nie Dżebel Musa, są miejscem, w którym Bóg przekazał prawa Mojżeszowi.

Wyprawy swoje udokumentował tworząc kopie inskrypcji oraz inwentarz zabytków. Wywiózł także z Egiptu do Prus 15 000 przedmiotów w 194 skrzyniach, które wzbogaciły zasoby Muzeum Egipskiego w Berlinie. Jego uczeń i biograf Georg Ebers miał mu wiele lat później za złe, że pozyskiwał je często brutalnymi metodami, wycinając fragmenty większych zabytków czy używając dynamitu. W latach 1849-1859 wydano książkę Lepsiusa (w 12 tomach z 894 planszami) będącą plonem wyprawy pt. Denkmäler Ägyptens und Äthiopiens (Pomniki z Egiptu i Etiopii).

Po powrocie[edytuj | edytuj kod]

Po powrocie do kraju Lepsius stał się sławny, był chętnie widziany na dworze króla Prus, rektor Uniwersytetu Berlińskiego mianował go profesorem zwyczajnym, a Pruska Akademia Nauk powołała do grona swoich członków. Ożenił się również wówczas z Elisabeth Klein, z którą dochował się 4 synów i 2 córek. W 1855 został zastępcą dyrektora, a w 1865 - dyrektorem Muzeum Egipskiego w Berlinie. W 1866 podjął trud jeszcze jednej wyprawy do Egiptu, dotarł do wschodniej części delty Nilu i rejonu Suezu, odkrywając dwujęzyczny tekst, tzw. Dekret z Kanopos, którego lektura pozwoliła na ostateczne potwierdzenie metody Champolliona. Wyprawa musiała jednak zawrócić już w delcie, Prusy bowiem znalazły się w stanie wojny. W roku 1873 został dyrektorem Biblioteki Królewskiej. Zmarł 10 lipca 1884 w Berlinie na raka żołądka.

Zasługi dla nauki[edytuj | edytuj kod]

  • Uzupełnienie i poprawienie systemu odczytywania hieroglifów Champolliona oraz uzyskanie nowych dowodów na prawidłowość tego systemu i zdobycie uznania świata nauki dla niego.
  • Chronologia i usystematyzowanie dziejów starożytnego Egiptu.
  • Odkrycie Księgi Umarłych i wydanie pierwszego jej tekstu w 1842.
  • Odkrycie, że ruiny Meroe nie są pozostałościami po cywilizacji wcześniejszej niż staroegipska (jak wówczas powszechnie sądzono), lecz że Meroe przejęło spuściznę klasycznej kultury egipskiej i największe znaczenie uzyskało po XXV dynastii.
  • Odnalezienie nowych piramid, w wyniku czego liczba odkrytych wówczas piramid urosła do 67 obiektów (obecnie – w 2007 - znanych jest 108 piramid władców Egiptu).
  • Odkrycie nowego rodzaju grobowca – mastaby - i zbadanie 130 takich grobów.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Wieczór wigilijny 1842 Lepsius uczcił rozpaleniem ognisk na szczytach 3 wielkich piramid w Gizie, co można było oglądać aż z Kairu, i co nigdy nie zostało już powtórzone, a wieczerzę wigilijną nakazał podać w komorze grobowej piramidy Cheopsa, gdzie w sarkofagu władcy stała mała palma, a na jej liściach płonęły świeczki.
  • Lepsiusowie swojemu pierwszemu dziecku nadali imiona Anna Izyda, co wywołało wielkie poruszenie w kręgach towarzyskich Berlina, tak, że nawet przyjaciel domu Bunsen czynił im wymówki z powodu nadania dziecku pogańskiego imienia. Pastor udzielający chrztu uznał jednak, że chrzest przemienia imię pogańskie w chrześcijańskie.
  • W domu Lepsiusów w Berlinie, zwanym „Casa Lepsia”, mieszkały zwierzęta o znajomych dla ucha egiptologa imionach: krowa Hathor, bernardyn Ramzes, kot Anubis.
  • Lepsius przy domu założył ogród, w którym rosło 620 różnych gatunków roślin. Niektóre z nich opatrzone były porcelanowymi tabliczkami z nazwiskami prominentnych osób, przyjaciół rodziny, które je zasadziły. Historyk Ernst Curtius zasadził jabłoń, bracia Grimmrenetę i leszczynę, epik i liryk Wilhelm Hertzczerwony dąb, Aleksander von Humboldt – dąb piramidalny, malarz Eduard Magnusmagnolię, a feldmarszałek hrabia Schlieffensurmię.

Najważniejsze prace[edytuj | edytuj kod]

  • Das Todtenbuch der Ägypten nach dem hieroglyphischen Papyrus in Turin mit einem Vorworte zum ersten Male Herausgegeben, 1842
  • Denkmaeler aus Aegypten und Aethiopien nach den Zeichnungen der von Seiner Majestät dem Koenige von Preussen, Friedrich Wilhelm IV., nach diesen Ländern gesendeten, und in den Jahren 1842–1845 ausgeführten wissenschaftlichen Expedition auf Befehl Seiner Majestät, 1849
  • Chronologie der Ägypter, 1849
  • Königsbuch der alten Ägypten, 1850
  • Briefe aus Aegypten, Aethiopien und der Halbinsel des Sinai: Geschrieben in den Jahren 1842–1845 während der auf Befehl Sr. Majestät des Königs Friedrich Wilhelm IV. von Preußen ausgeführten wissenschaftlichen Expedition, 1852
  • Das allgemeine linguistische Alphabet: Grundsätze der Übertragung fremder Schriftsysteme und bisher noch ungeschriebener Sprachen in europäische Buchstaben, 1855
  • Nubische Grammatik mit einer Einleitung über die Völker und Sprachen Afrika's, 1880

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ceram C.W. - „Bogowie, groby i uczeni”, PIW, Warszawa 2004, s. 128-129, ISBN 83-06-02398-6.
  • Lipińska J. - „W cieniu piramid”, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 2003, s. 19-20, ISBN 83-04-04604-0.
  • Ławecka D. - "Wstęp do archeologii", Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa-Kraków 2003, ISBN 83-01-13966-8.
  • Schneider Th. - „Leksykon faraonów”, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa-Kraków 2001, s.13, ISBN 83-01-13479-8.
  • Vanderberg Ph. - „Śladami przeszłości. Największe odkrycia archeologów”, Świat Książki, Warszawa 2003, s. 35-55, ISBN 83-7311-501-3.